ગરુડપુરાણમ્

કિં તત્પ્રદીયતે તસ્ય પિણ્ડદાનાદનન્તરમ્ । અસ્થિસઞ્ચયનં ચૈવ શય્યાદાનં કિમર્થકમ્ ॥ ૨,૨૮.

પિંડદાન પછી શું આપવું જોઈએ? હાડકાં એકત્ર કરવું અને શય્યા તૈયાર કરવાનું શું કારણ છે?

દ્વિતીયેઽહ્નિ કુતઃ સ્નાનં ચતુર્થે સાગ્નિકે દ્વિજે । દશમે કિં મલસ્નાનં કાર્યં સર્વજનૈઃ સહ ॥ ૨,૨૮.

બીજા દિવસે સ્નાન શા માટે કરવું જોઈએ અને ચોથા દિવસે અગ્નિ સાથે દ્વિજોએ શા માટે સ્નાન કરવું? દસમા દિવસે બધા લોકો મળીને મલશૌચનું સ્નાન શા માટે કરે છે?

કસ્માત્તૈલોદ્વર્તનં ચ સ્કન્ધવાહાન્ ગૃહં નયેત્ । તૈઃ સમુદ્વર્તનં ચાપિ દદ્યુઃ સ્થલજલાશ્રયે ॥ ૨,૨૮.

તેલથી માલિશ શા માટે કરવી અને મૃતદેહ ઉઠાવનારને ઘરે શા માટે લાવવું? જમીન અને પાણી હોય ત્યાં એ લોકોની માલિશ શા માટે કરવી જોઈએ?

દેશમેઽહનિ યઃ પિણ્ડસ્તં દદ્યાદામિષેણ તુ । પિણ્ડં ચૈકાદશે કસ્માદ્વૃષોત્સર્ગઃ કથં ભવેત્ ॥ ૨,૨૮.

કયા દિવસે માંસ સાથે પિંડ આપવો જોઈએ અને અગિયારમા દિવસે પિંડદાન શા માટે કરાય છે? વૃષોત્સર્ગ કેવી રીતે કરવો?

શ્રાદ્ધાનિ ષોડશૈતાનિ અબ્દં યાવત્કુતો વદ । અન્નાદિચોદકેનૈવ ષષ્ટ્યધિકશતત્રયમ્ ॥ ૨,૨૮.

વર્ષભર આ સોળ શ્રાદ્ધ શા માટે કરાય છે? અને અન્ન-પાણીની એકસઠત્રી અર્પણ શા માટે કરવી પડે છે?

દિનેદિને ચ દાતવ્યં ઘટાન્નં પ્રેતતૃપ્તયે । પ્રાપ્તે કાલે ચ મ્રિયતે અનિત્યો માનવઃ પ્રભો ॥ ૨,૨૮.

પ્રેતની તૃપ્તિ માટે દરરોજ વાસણમાં પાકેલું અન્ન શા માટે આપવું જોઈએ? પ્રભુ, સમય આવતાં નશવર માનવ મરી જાય છે.

છિદ્રં તુ નૈવ પશ્યામિ કુતો જીવઃ સ નિર્ગતઃ । કુતો ગચ્છન્તિ ભૂતાનિ પૃથિવ્યાપો મનસ્તથા ॥ ૨,૨૮.

મને ક્યાંય છિદ્ર દેખાતું નથી, તો જીવ ક્યાંથી બહાર જાય છે? પૃથ્વી, પાણી અને મન જેવા તત્વો ક્યાં જાય છે?

તેજો વદસ્વ મે નાથ વાયુરાકાશમેવ ચ । વાયવશ્ચૈવ પઞ્ચૈતે કથં ગચ્છન્તિ ચાપ્તયે ॥ ૨,૨૮.

હે પ્રભુ, મને અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ વિશે કહો, અને શરીરમાં રહેલા પાંચ વાયુઓ મૃત્યુ સમયે કેવી રીતે બહાર જાય છે?

લોભમોહાદયઃ પઞ્ચ શરીરે ચૈવ તસ્કરાઃ । તૃષ્ણા કામોઽપ્યહઙ્કારઃ કુતો યાન્તિ જનાર્દન ॥ ૨,૨૮.

શરીરમાં રહેલા લોભ, મોહ, તરસ, કામ અને અહંકાર — આ પાંચ ચોરો, હે જનાર્દન, મૃત્યુ પછી ક્યાં જાય છે?

પુણ્યં વાપ્યથ વાપુણ્યં યત્કિઞ્ચિત્સુકૃતં તથા । નષ્ટે દેહે કુતો યાન્તિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥ ૨,૨૮.

પુણ્ય કે પાપ, કે કોઈ સારા કામ, અને વિવિધ દાન — જ્યારે શરીર નાશ પામે છે ત્યારે એ બધું ક્યાં જાય છે?

સપિણ્ડનં કિમર્થં ચ પૂર્ણે સંવત્સરેઽપિ વા । પ્રેતસ્ય મેલનં સાર્ધં કૈઃ સમં તત્ર કો વિધિઃ ॥ ૨,૨૮.

સપિંડ વિધિ વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે કે પહેલાં કેમ કરવામાં આવે છે? ત્યાં મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું કોની સાથે મિલન થાય છે અને એ વિધિ શું છે?

યે દગ્ધા યે ત્વદગ્ધાશ્ચ પતિતા યે નરાભુવિ । યાનિ ચાન્યાનિ ભૂતાનિ તેષામન્તે ભવેચ્ચ કિમ્ ॥ ૨,૨૮.

જે લોકો દહન થાય છે, જે દહન થતા નથી, કે જે જમીન પર પડેલા છે, અને અન્ય જીવ — અંતે તેમનું શું થાય છે?

પાપિનો યે દુરાચારા મુદ્ગલત્વં ચ યે ગતાઃ । આત્મઘાતી બ્રહ્મહા ચ સ્તેયી વિશ્વાસઘાતકઃ ॥ ૨,૨૮.

પાપી, દુશ્ચરિત્ર, જાતિ બહારના, આત્મહત્યા કરનાર, બ્રાહ્મણહંતક, ચોર અને વિશ્વાસઘાતી — એમના અંતે શું ફળ મળે છે?

કપિલાં યઃ પિબેચ્છૂદ્રો યઃ પઠેદ્વૈદિકાક્ષરમ્ । ધારયેદ્વા બ્રહ્મસૂત્રં કા ગતિસ્તસ્ય માધવ ॥ ૨,૨૮.

હે માધવ, જે શૂદ્ર કપિલા ગાયનું દૂધ પીવે, વૈદિક મંત્રો બોલે અથવા યજ્ઞોપવીત પહેરે, એનું શું પરિણામ થાય છે?

વિપ્રસ્ય બ્રાહ્મણી ભાર્યા સંગૃહી તા યદા ભવેત્ । તસ્માત્પાપાચ્ચ ભીતોઽહં તન્મે વદ જગત્પતે । સર્વમેતન્મયા પૃષ્ટો વદ લોકહિતાય વૈ ॥ ૨,૨૮.

જ્યારે બ્રાહ્મણની પત્ની બીજાને મળી જાય, ત્યારે એ પાપ શું છે, હે જગતના સ્વામી? એ પાપથી હું ડરું છું, મને કહો. મેં જે પૂછ્યું એ બધું લોકહિત માટે કહો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૯ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા ભદ્ર માનુષાણાં હિતાય વૈ । શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા સર્વમેવૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૯.

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: હે સૌભાગ્યશાળી, તું માનવકલ્યાણ માટે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે. હવે ધ્યાનથી સાંભળ, હું મૃત્યુ પછીના બધા વિધિઓ સમજાવું છું.

કમ્યગ્વિભેદરહિતં શ્રુતિસ્મૃતિસમુદ્ધૃતમ્ । યન્ન દૃષ્ટં સુરૈઃ સેન્દ્રૈર્યોગિભિર્યોગચિન્તકૈઃ ॥ ૨,૨૯.

હું જે કહું છું એ કોઈ સ્વાર્થ વગર છે, જે વેદ અને સ્મૃતિમાંથી લીધેલું છે, અને જે દેવતાઓ પણ ઇન્દ્ર સાથે કે ધ્યાનમાં લીન યોગીઓએ પણ જાણ્યું નથી.

ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં વત્સ નાખ્યાતં કસ્યચિત્ક્વચિત્ । ભક્તસ્ત્વં હિ મહાભાગ સર્વં તે કથયામ્યહમ્ ॥ ૨,૨૯.

હે વત્સ, આ સૌથી ગુપ્ત વાત છે, જે ક્યારેય કોઈને ક્યાંય કહી નથી. તું ભક્ત અને પુણ્યશાળી છે, એટલે હું તને બધું કહું છું.

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ । યેન કેનાપ્યુપાયેન કાર્યં જન્મ સુતસ્ય ચ ॥ ૨,૨૯.

જેને પુત્ર નથી, તેને કોઈ માર્ગ નથી, સ્વર્ગ પણ નથી. કોઈ પણ રીતે પુત્રનો જન્મ કરાવવો જોઈએ.

તારયેન્નરકાત્પુત્રો યદિ મોક્ષો ન વિદ્યતે । દાહઃ પુત્રેણ કર્તવ્યો દેયઃ પૌત્રેણ પાવકઃ ॥ ૨,૨૯.

જો મોક્ષ ન મળે તો પુત્રએ પિતાને નરકમાંથી છોડવો જોઈએ. દહન પુત્રએ કરવું, અને પૌત્રએ અગ્નિ આપવી.

તિલૈર્દર્ભૈશ્ચ ભૂમ્યાં વૈ કુટી ધાતુમતી ભવેત્ । પઞ્ચરત્નાનિ વક્ત્રે તુ યેન જીવઃ પ્રરોહતિ ॥ ૨,૨૯.

તિલ અને દર્ભથી જમીન શુદ્ધ કરવી, અને ધાતુથી કૂટી બનાવવી. મરણ પામનારના મોઢામાં પાંચ રત્ન મૂકવાથી આત્મા ઉપર ચડે છે.

લિપ્યાત્તુ ગોમયૈર્ભૂમિં તિલાન્દર્ભાંશ્ચ નિઃ ક્ષિપેત્ । તસ્યામેવાતુરો મુક્તઃ સર્વં દહતિ પાતકમ્ ॥ ૨,૨૯.

ગાયના છાણથી જમીન લપસવી, તિલ અને દર્ભ છાંટવા. ત્યાં મૃત્યુ પામનાર મુક્ત થાય છે અને બધાં પાપો નાશ પામે છે.

દર્ભમૂલીનયેત્સ્વર્ગં સંસ્થિતં નાત્ર સંશયઃ । દર્ભાંસ્તત્ર હિ યે ભૂમ્યાં તિલયુક્તાન સંશયઃ ॥ ૨,૨૯.

જ્યાં દર્ભની મૂળ મૂકી છે, ત્યાં અવશ્ય સ્વર્ગ મળે છે — આમાં શંકા નથી. જ્યાં જમીન પર તિલ સાથે દર્ભ મુકાય છે, ત્યાં કોઈ સંશય નથી.

સર્વત્ર વસુધા પૂતા યત્ર લેપો ન વિદ્યતે । યત્ર લેપઃ સ્થિતસ્તત્ર પુનર્લેપેન શુધ્યતિ ॥ ૨,૨૯.

જ્યાં લપસવું નથી, ત્યાં ધરતી સર્વત્ર શુદ્ધ છે. જ્યાં લપસવું કરવામાં આવે છે, ત્યાં ફરીથી લપસવાથી શુદ્ધિ થાય છે.

યાતુધાનાઃ પિશાચાશ્ચ રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્મિણઃ । અલિપ્તે આતુરં મુક્તં વિશન્ત્યેતે ન સંશયઃ ॥ ૨,૨૯.

માંસખોર ભૂત, પિશાચ અને ક્રૂર રાક્ષસ — એ નિશ્ચયે જ લપસ્યા વિના અને રક્ષણ વગરના મૃત્યુ પામનારમાં પ્રવેશી જાય છે.

નિત્યહોમં તથા શ્રાદ્ધં વિપ્રાણાં પાદશોધનમ્ । મણ્ડલેન વિના ભૂમ્યાં કુર્વન્ત્યેતચ્ચ નિષ્ફલમ્ ॥ ૨,૨૯.

દરરોજ અગ્નિહોત્ર, પિતૃતરપણ અને બ્રાહ્મણોના પગ ધોવા—જો જમીન પર મંડળ વિના કરવામાં આવે, તો એ બધું નિષ્ફળ જાય છે.

આતુરો મુચ્યતે નૈવ મણ્ડલેન વિના ભુવિ । બ્રહ્મા રુદ્રશ્ચ વિષ્ણુશ્ચ શ્રીર્હુતાશન એવ ચ । મણ્ડલે ચોપતિષ્ઠન્તસ્તસ્માત્કુર્વીત મણ્ડલમ્ ॥ ૨,૨૯.

મંડળ વિના જમીન પર બીમાર માણસ મુક્ત થતો નથી; કારણ કે મંડળમાં બ્રહ્મા, રુદ્ર, વિષ્ણુ, શ્રીલક્ષ્મી અને અગ્નિ—all હાજર રહે છે, એટલે મંડળ બનાવવું જ જોઈએ.

અન્યથા મ્રિયતે યસ્તુ બાલો વૃદ્ધો યુવાપિ વા । યોન્યન્તરં સ વૈ ગચ્છેત્ક્રીડતે વાયુના સહ ॥ ૨,૨૯.

નહીંતર, બાળક હોય કે વૃદ્ધ કે યુવાન—જે કોઈ મરે, એ બીજું જન્મ પામે છે અથવા પવન સાથે ભટકે છે.

મિશ્રિતં લોહતામ્રં તુ તથૈવ જન્મ જાયતે । તસ્મૈવં વાયુભૂતસ્ય ન શ્રાદ્ધં નોદક ક્રિયા ॥ ૨,૨૯.

જ્યારે લોહ અને તાંબુ એકસાથે મળે, ત્યારે નવી પેદાશ થાય છે; એ જ રીતે, જે પવન જેવો થઈ જાય છે, એને પિતૃતરપણ કે જળદાન યોગ્ય નથી.