ગરુડપુરાણમ્

સ્વયં ચાન્યમના ભૂત્વા વિદ્યયાન્યાન્ય જીવયત્ ગરુડોક્તં ગારુડં હિ શ્રૃણુ રુદ્ર ! મદાત્મકમ્ ।। 2.

પછી ગરુડજી પોતાના મનમાં બીજું વિચારતાં, વિદ્યા દ્વારા બીજાને જીવંત કર્યા. હે રુદ્ર! હવે મારી જ વાણીમાં કહેલી ગરુડની શીખણ સાંભળો, જે મારું સ્વરૂપ છે.

ઇતિ રુદ્રાબ્જજૌ વિષ્ણોઃ શુશ્રાવ બ્રહ્મણો મુનિઃ 3.

એ રીતે, મુનિએ બ્રહ્માજી પાસેથી કમળમાંથી જન્મેલા રુદ્ર અને વિષ્ણુ વિશે સાંભળ્યું.

મુનીનાં શ્રૃણ્વતાં મધ્યે સર્ગાદ્યં દેવપૂજનમ્ 3.

મુનિઓ વચ્ચે બેઠેલા અને સાંભળતા, સૃષ્ટિના આરંભે દેવતાઓની પૂજા કેવી હતી તે વર્ણવાયું.

વર્ણાશ્રમાદિધર્માશ્ચ દાનરાજ્યાદિધર્મકાઃ 3.

વર્ણ અને આશ્રમના ધર્મો, દાન અને રાજધર્મ વગેરે પણ સમજાવાયા.

અંગાનિ પ્રલયો ધર્મકામાર્થજ્ઞાનમુત્તમમ્ 3.

તેમાં અંગો, પ્રલય અને ધર્મ, કામ તથા અર્થનું શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન પણ સમજાવાયું.

પુરાણે ગારુડે સર્વં ગરુડો ભગવાનથ 3.

આ બધું ગરુડ પુરાણમાં ભગવાન ગરુડજીએ જ કહ્યું છે.

ભુત્વા હરેર્વાહનં ચ સર્ગાદીનાં ચ કારણમ્ 3.

હરિનું વાહન બનીને અને સૃષ્ટિ તથા તેના ક્રમનું કારણ બનીને,

ચક્રે ક્ષુધા હૃતં યસ્ય બ્રહ્માણ્ડમુદરે હરેઃ 3.

જેની ભૂખે હરિના પેટમાં આખું બ્રહ્માંડ પકડી લીધું હતું, એ ગરુડજીએ આ બધું કર્યું.

કશ્યપો ગારુડાદ્વૃક્ષં દગ્ધં ચાજીવયદ્યતઃ 3.

કશ્યપજીએ ગરુડની શીખણથી દગ્ધ થયેલું વૃક્ષ ફરી જીવંત કર્યું.

તચ્છ્રીમદ્રારુડં પુણ્યં સર્વદં પઠતસ્તવ 3.

આ પવિત્ર અને શુભ ગરુડ શીખણ, જે સર્વ ફળદાયી છે, તે તું પઠ કર.

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વન્તરાણિ ચ 4.

સૃષ્ટિ, પ્રલય, વંશાવળી અને મન્વંતરનું વર્ણન થયું છે.

શ્રૃણુ રુદ્ર પ્રવક્ષ્યામિ સર્ગાદીન્પાપનાશનાન્ 4.

હે રુદ્ર! હવે હું તને સૃષ્ટિ અને પાપ નાશક વિષયો કહું છું, સાંભળ.

નરનારાયણો દેવો વાસુદેવો નિરંજનઃ 4.

દેવ નરનારાયણ, વાસુદેવ અને નિર્દોષ પરમાત્માનું વર્ણન થયું છે.

તદેતત્સર્વમેવૈતવ્દ્યક્તાવ્યક્તસ્વરૂપવત્ । તથા પુરુષરૂપેણ કાલરૂપેણ ચ સ્થિતમ્ ।। 4.

આ બધું વ્યક્ત અને અવ્યક્ત સ્વરૂપે, પુરુષરૂપે અને કાળરૂપે પણ સ્થિત છે.

વ્યક્તં વિષ્ણુસ્તથાઽવ્યક્તં પુરુષઃ કાલ એવ ચ 4.

વ્યક્ત સ્વરૂપે વિષ્ણુ છે, અવ્યક્ત સ્વરૂપે પુરુષ છે અને કાળ પણ એ જ છે.

અનાદિનિધનો ધાતા ત્વનન્તઃ પુરુષોત્તમઃ 4.

સંસારના સર્જનહાર અનાદિ, અનંત અને સર્વોત્તમ પુરુષ છે.

તસ્માહુદ્ધિર્મનસ્તસ્માત્તતઃ ખં પવનસ્તતઃ 4.

એમાંથી બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય છે, બુદ્ધિમાંથી મન, પછી આકાશ અને પછી વાયુ આવે છે.

અણ્ડો હિરણ્મયો રુદ્ર । તસ્યાન્તઃ સ્વયમેવ હિ 4.

સુવર્ણનું અંડું એટલે રુદ્ર છે; એના અંદર એ પોતે વસે છે.

બ્રહ્મા ચતુર્મુખો ભૂત્વા રજોમાત્રાધિકઃ સદા 4.

બ્રહ્માજી ચારેક વદન ધરાવે છે અને હંમેશાં રાજસ ગુણમાં વધુ છે.

અણ્ડસ્યાન્તર્જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ 4.

આ અંડાના અંદર આખું જગત છે, જેમાં દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો છે.

અપસંહ્રિયતે ચાન્તે સંહર્ત્તા ચ સ્વયં હરિ 4.

અંતે બધું પાછું ખેંચાઈ જાય છે અને હરિ પોતે સર્વનો સંહાર કરે છે.

રુદ્રરૂપી ચ કલ્પાન્તે જગત્સંહરતેઽખિલમ્ 4.

કલ્પના અંતે, રુદ્રરૂપે એ આખું જગત નાશ કરે છે.

દંષ્ટૂયોદ્ધરતિ જ્ઞાત્વા વારહીમાસ્થિતસ્તનૂમ્ 4.

એ વરાહ રૂપ ધારણ કરીને, દાંતથી ધરાને ઉપાડે છે, બધું જાણીને.

પ્રથમો મહતઃ સર્ગો વિરૂપો બ્રહ્મણસ્તુ સઃ 4.

મહાન સર્જનનો પહેલો ભાગ વિકૃત છે, એ બ્રહ્માનો છે.

વૈકારિકસ્તૃતીયસ્તુ સર્ગસ્ત્વૈન્દ્રિયકઃ સ્મૃતઃ 4.

ત્રીજું સર્જન વૈકારિક કહેવાય છે, અને એ ઇન્દ્રિયોથી જોડાયેલું છે.

મુખ્યસર્ગશ્ચતુર્થસ્તુ મુખ્યા વૈ સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ 4.

ચોથું સર્જન મુખ્ય કહેવાય છે; મુખ્ય સ્થાવર જીવ યાદ કરવામાં આવે છે.

તદૂર્દ્ધસ્ત્રોતસાં ષષ્ઠો દેવસર્ગસ્તુ સ સ્મૃતઃ 4.

ઉપર જતાં પ્રવાહવાળાઓથી ઉપર, છઠ્ઠું સર્જન દેવતાઓનું કહેવાય છે.

અષ્ટમોઽનુગ્રહઃ સર્ગઃ સાત્ત્વિકસ્તામસસ્તુ સઃ 4.

આઠમું સર્જન અનુક્રહ છે, જે સાત્ત્વિક અને તામસિક બંને છે.

પ્રાકૃતો વૈકૃતશ્ચાપિ કૌમારો નવમઃ સ્મૃતઃ 4.

પ્રાકૃત અને વૈકૃત તથા કૌમાર સર્જન નવમું કહેવાય છે.