ગરુડપુરાણમ્

ઇતિહાસમિમં પુણ્યં શૃણોતિ શ્રાવયેચ્ચ યઃ । ન તૌ પ્રેતત્વમાયાતઃ પાપાચારયુતાવપિ ॥ ૨,૨૭.

જે આ પવિત્ર ઇતિહાસને સાંભળે છે કે સંભળાવે છે, તે પાપી હોવા છતાં પણ કદી પ્રેતયોનિમાં નથી જાય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૮ ગરુડ ઉવાચ । સર્વેપામનુકમ્પાર્થં બ્રૂહિ મે મધુસૂદન । પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે યેન દાનેન સુકૃતેન વા ॥ ૨,૨૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે મધુસૂદન, બધા પ્રાણીઓ પર દયા રાખીને કહો કે કયા દાન કે સારા કર્મથી પ્રેતયોનિમાંથી મુક્તિ મળે છે?

શૃકૃષ્ણ ઉવાચ । શૃણુ દાનં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વાશુ ભવિનાશનમ્ । સન્તપ્તહાટકમયં ઘટકં વિધાય બ્રહ્મેશકેશવયુતં સહ લોકપાલૈઃ । ક્ષીરાજ્યપૂર્ણવિવિરં પ્રણિપત્ય ભક્ત્યા વિપ્રાય દેહિ તવ દાનશતૈઃ કિમન્યૈઃ ॥ ૨,૨૮.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: સાંભળો, હું એ દાન કહું છું જે બધા દુઃખોનું તરત નાશ કરે છે. શુદ્ધ સોનાનો ઘડો બનાવો, જેમાં બ્રહ્મા, ઈશ અને કેશવ તથા લોકપાલો દર્શાવેલા હોય. એ ઘડાને દૂધ અને ઘીથી ભરી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને બ્રાહ્મણને આપો. પછી તો સૈંકડો દાન આપવાની જરૂર જ શું છે?

ગરુડ ઉવાચ । કિમેત્કથિતં દેવ વિસ્તરેણ વદસ્વ મે । આમુષ્મિકીં ક્રીયાં દેવ ઉત્ક્રાન્તિસમયાદનુ ॥ ૨,૨૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે દેવ, તમે જે કહ્યું એ શું છે? કૃપા કરીને મને વિગતે કહો કે મૃત્યુ સમયે કયો વિધિ કરવો જોઈએ.

સંસારે સાધુ મે નાથ બ્રૂહિ કૃત્યં જનાર્દન । યથા કાર્યા નરૈઃ સમ્યક્ક્રિયા ચૈવૌર્ધ્વદૈહિકી ॥ ૨,૨૮.

હે જનાર્દન, આ સંસારમાં લોકો કેવી રીતે યોગ્ય રીતે પિતૃઓ માટેના વિધિ કરે એ તમે મને સ્પષ્ટ કહો.

કથં પ્રેતા મહાકાયા રૌદ્રરૂપા ભયાનકાઃ । કમ્ભવન્તિ સુરશ્રેષ્ઠ કર્મભિઃ કૈઃ શુભાશુભૈઃ ॥ ૨,૨૮.

હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રેતો જે મોટા, ભયાનક અને ભયાવહ રૂપે થાય છે, એ કયા સારા કે ખરાબ કર્મોથી થાય છે?

પિશાચાઃ સમ્ભવન્તીહ કસ્યેદં કર્મણઃ ફલમ્ । તન્મે કથય દેવેશ અહમિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥ ૨,૨૮.

પિશાચો અહીં કેવી રીતે થાય છે? એ ફળ કોના કર્મથી મળે છે? હે દેવેશ, મને કહો, કેમ કે હું જાણવું ઈચ્છું છું.

ભૂમ્યાં પ્રક્ષિપ્યતે કસ્માત્પઞ્ચરત્નં કુતો મુખે । અધસ્તાચ્ચ તિલા દર્ભાઃ પાદૌ યામ્યાં વ્યવસ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૮.

પાંચ રત્ન ધરતી પર કેમ મૂકે છે? મોઢા પાસે કેમ મૂકે છે? પગની નીચે દક્ષિણ દિશામાં તિલ અને દર્ભા કેમ રાખે છે?

કિમર્થં મણ્ડલં ભૂમૌ ગોમયેનોપલિપ્યતે । કિમર્થં સ્મર્યતે વિષ્ણુઃ વિષ્ણુસૂક્તઞ્ચ પઠ્યતે ॥ ૨,૨૮.

ભૂમિ પર ગાયના છાણથી મંડળ કેમ લપસે છે? વિષ્ણુનું સ્મરણ કેમ કરે છે અને વિષ્ણુસૂક્ત કેમ પઢે છે?

કિમર્થં પુત્રપુત્રાશ્ચ તસ્ય તિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ । કિમર્થં દીપદાનઞ્ચ કિમર્થં વિષ્ણુપૂજનમ્ ॥ ૨,૨૮.

એના દીકરા અને પૌત્રો એના આગળ શા માટે ઊભા રહે છે? દીવો શા માટે આપવો, અને વિષ્ણુની પૂજા શા માટે કરવી જોઈએ?

કિમર્થમાતુરો દાનં દદાતિ દ્વિજપુઙ્ગવે । બન્ધૂન્મિત્રાણ્યમિત્રાંશ્ચ ક્ષમાપયતિ તત્કથમ્ ॥ ૨,૨૮.

રોગી માણસ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને દાન શા માટે આપે છે? પોતાનાં સગાં, મિત્રો અને દુશ્મનોને માફી શા માટે માંગે છે અને એ કેવી રીતે થાય છે?

તિલા લોહં હિરણ્યં ચ કાર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવો દીયતે કેન હે તુના ॥ ૨,૨૮.

તલ, લોખંડ, સોનું, કપાસ, મીઠું, સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન અને ગાય શા માટે અને કોણ આપે છે?

કથં ચ મ્રિયતે જન્તુર્મૃતસ્ય ચ કુતો ગતિઃ । અતિવાહશરીરં ચ કથં વિશ્રમતે તદા ॥ ૨,૨૮.

પ્રાણી કેવી રીતે મરે છે અને મૃત્યુ પછી તેની શું ગતિ થાય છે? એ સમયે સૂક્ષ્મ શરીર કેવી રીતે આરામ પામે છે?

શંવ સ્કન્ધે વહેત્પુત્રો વહ્નિદાતા ચ પૌત્રકઃ । કિમર્થં દેવ દેવેશ આજ્યેનાભ્યઞ્જનં કુતઃ ॥ ૨,૨૮.

પુત્ર શા માટે મૃતદેહને ખભા પર ઉઠાવે છે અને પૌત્ર અગ્નિ શા માટે આપે છે? દેવોના દેવ, ઘીથી શરીરને શા માટે ચોપડાય છે?

યમસૂક્તં કિમર્થં ચ ઉદીચીં દિશમાહરેત્ । પાનીયમેકવસ્ત્રેણ સૂર્યબિમ્બનિરીક્ષણમ્ ॥ ૨,૨૮.

યમસૂક્ત શા માટે બોલાય છે અને ઉત્તર દિશા શા માટે ધારણ થાય છે? એક જ વસ્ત્રથી પાણી શા માટે આપાય છે અને સૂર્યના ચકરાને શા માટે જોવાય છે?

યવસર્ષપદૂર્વાશ્ચપાષાણે નિમ્બચર્વણમ્ । વસ્ત્રં નરશ્ચ નારી ચ વિદધ્યાદધરોત્તરમ્ ॥ ૨,૨૮.

યવ, રાયડા અને દુર્વા ઘાસ પથ્થર પર શા માટે મુકાય છે અને નીમ શા માટે ચાવાય છે? પુરુષ અને સ્ત્રી નીચેનું અને ઉપરનું વસ્ત્ર શા માટે પહેરે છે?

અન્નાદ્યં ગૃહમાગત્ય ભોક્તવ્યં ગોત્રિભિઃ સહ । નવકાનિ ચ પિણ્ડાનિ કિમર્થં વિતરેત્સુતઃ ॥ ૨,૨૮.

ઘરે સગાંઓ સાથે ભોજન અને પાણી શા માટે લેવાય છે? પુત્ર નવ પિંડ શા માટે અર્પણ કરે છે?

કિમર્થં ચત્વરે દુગ્ધં પાત્રે પક્વે ચ મૃન્મયે । કાષ્ઠત્રયં ગુણે બદ્ધ્વા કૃત્વા રાત્રૌ ચતુષ્પથે ॥ ૨,૨૮.

ચોરાસ્તા પર માટીના વાસણમાં દૂધ શા માટે મુકાય છે? ત્રણ લાકડાં બાંધીને રાત્રે ચોરાસ્તા પર શા માટે મુકાય છે?

નિશાયાં દીયતે દીપો યાવદબ્દં દિનેદિને । દાહોદકં કિમર્થં ચ સંવાદઃ સ્વજનૈઃ સહ ॥ ૨,૨૮.

દરરોજ રાત્રે એક વર્ષ સુધી દીવો શા માટે પ્રગટાવાય છે? પાણી શા માટે અર્પણ થાય છે અને પોતાના લોકો સાથે વાતચીત શા માટે થાય છે?

ભગવન્નતિવાહસ્ય નવપિણ્ડૈસ્તુ કિં ભવેત્ । કથં દેવપિતૃભ્યશ્ચ વાહસ્યાવાહનં કથમ્ । ઇદં ચ ક્રિયતે દેવ કસ્માત્પિણ્ડં પ્રદાપયેત્ ॥ ૨,૨૮.

ભગવાન, નવ પિંડ આપવાથી મૃતાત્માને શું ફળ મળે છે? દેવો અને પિતૃઓનું આવાહન કેવી રીતે થાય છે અને પિંડદાન શા માટે કરવું જોઈએ?

કિં તત્પ્રદીયતે તસ્ય પિણ્ડદાનાદનન્તરમ્ । અસ્થિસઞ્ચયનં ચૈવ શય્યાદાનં કિમર્થકમ્ ॥ ૨,૨૮.

પિંડદાન પછી શું આપવું જોઈએ? હાડકાં એકત્ર કરવું અને શય્યા તૈયાર કરવાનું શું કારણ છે?

દ્વિતીયેઽહ્નિ કુતઃ સ્નાનં ચતુર્થે સાગ્નિકે દ્વિજે । દશમે કિં મલસ્નાનં કાર્યં સર્વજનૈઃ સહ ॥ ૨,૨૮.

બીજા દિવસે સ્નાન શા માટે કરવું જોઈએ અને ચોથા દિવસે અગ્નિ સાથે દ્વિજોએ શા માટે સ્નાન કરવું? દસમા દિવસે બધા લોકો મળીને મલશૌચનું સ્નાન શા માટે કરે છે?

કસ્માત્તૈલોદ્વર્તનં ચ સ્કન્ધવાહાન્ ગૃહં નયેત્ । તૈઃ સમુદ્વર્તનં ચાપિ દદ્યુઃ સ્થલજલાશ્રયે ॥ ૨,૨૮.

તેલથી માલિશ શા માટે કરવી અને મૃતદેહ ઉઠાવનારને ઘરે શા માટે લાવવું? જમીન અને પાણી હોય ત્યાં એ લોકોની માલિશ શા માટે કરવી જોઈએ?

દેશમેઽહનિ યઃ પિણ્ડસ્તં દદ્યાદામિષેણ તુ । પિણ્ડં ચૈકાદશે કસ્માદ્વૃષોત્સર્ગઃ કથં ભવેત્ ॥ ૨,૨૮.

કયા દિવસે માંસ સાથે પિંડ આપવો જોઈએ અને અગિયારમા દિવસે પિંડદાન શા માટે કરાય છે? વૃષોત્સર્ગ કેવી રીતે કરવો?

શ્રાદ્ધાનિ ષોડશૈતાનિ અબ્દં યાવત્કુતો વદ । અન્નાદિચોદકેનૈવ ષષ્ટ્યધિકશતત્રયમ્ ॥ ૨,૨૮.

વર્ષભર આ સોળ શ્રાદ્ધ શા માટે કરાય છે? અને અન્ન-પાણીની એકસઠત્રી અર્પણ શા માટે કરવી પડે છે?

દિનેદિને ચ દાતવ્યં ઘટાન્નં પ્રેતતૃપ્તયે । પ્રાપ્તે કાલે ચ મ્રિયતે અનિત્યો માનવઃ પ્રભો ॥ ૨,૨૮.

પ્રેતની તૃપ્તિ માટે દરરોજ વાસણમાં પાકેલું અન્ન શા માટે આપવું જોઈએ? પ્રભુ, સમય આવતાં નશવર માનવ મરી જાય છે.

છિદ્રં તુ નૈવ પશ્યામિ કુતો જીવઃ સ નિર્ગતઃ । કુતો ગચ્છન્તિ ભૂતાનિ પૃથિવ્યાપો મનસ્તથા ॥ ૨,૨૮.

મને ક્યાંય છિદ્ર દેખાતું નથી, તો જીવ ક્યાંથી બહાર જાય છે? પૃથ્વી, પાણી અને મન જેવા તત્વો ક્યાં જાય છે?

તેજો વદસ્વ મે નાથ વાયુરાકાશમેવ ચ । વાયવશ્ચૈવ પઞ્ચૈતે કથં ગચ્છન્તિ ચાપ્તયે ॥ ૨,૨૮.

હે પ્રભુ, મને અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ વિશે કહો, અને શરીરમાં રહેલા પાંચ વાયુઓ મૃત્યુ સમયે કેવી રીતે બહાર જાય છે?

લોભમોહાદયઃ પઞ્ચ શરીરે ચૈવ તસ્કરાઃ । તૃષ્ણા કામોઽપ્યહઙ્કારઃ કુતો યાન્તિ જનાર્દન ॥ ૨,૨૮.

શરીરમાં રહેલા લોભ, મોહ, તરસ, કામ અને અહંકાર — આ પાંચ ચોરો, હે જનાર્દન, મૃત્યુ પછી ક્યાં જાય છે?