ગરુડપુરાણમ્

દાનં પ્રેતઘટં નામ સર્વાશુભવિનાશનમ્ । દુર્લભં સર્વલોકાનાં દુર્ગતિક્ષયકારકમ્ ॥ ૨,૨૭.

‘ભૂતઘડું’ નામનું દાન બધા અશુભનો નાશક છે; એ બધા લોકોએ દુર્લભ છે અને દુર્ગતિનો અંત લાવે છે.

સન્તપ્તહાટકમયં તુ ઘટં વિધાય બ્રહ્મોશકેશવયુતં સહ લોકપાલૈઃ । ક્ષીરાજ્યપૂર્ણવિવરં પ્રણિપત્ય ભક્ત્યા વિપ્રાય દેહિ તવ દાનશતૈઃ કિમન્યૈઃ ॥ ૨,૨૭.

શુદ્ધ સોનાથી એક ઘડો બનાવો, જેમાં બ્રહ્મા, શિવ અને વિષ્ણુના ચિહ્નો સાથે લોકપાલો પણ દર્શાવેલા હોય. એ ઘડાને દૂધ અને ઘીથી ભરવો. પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને એ ઘડો બ્રાહ્મણને આપવો. પછી તો સૈંકડો દાન આપવાની જરૂર જ શું છે?

બ્રહ્મા મધ્યે તથા વિષ્ણુઃ શઙ્કરઃ શઙ્કરોઽવ્યયઃ । પ્રાચ્યાદિષુ ચ તત્કણ્ઠે લોકપાલાન્ક્રમેણ તુ ॥ ૨,૨૭.

એ ઘડામાં વચ્ચે બ્રહ્માને, પછી વિષ્ણુને અને પછી અવિનાશી શિવને રાખો. એમના ગળાની આસપાસ, પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને, બધી દિશાના લોકપાલોને ક્રમશઃ ગોઠવો.

સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્રાજન્ધૂપૈઃ કુસુમચન્દનૈઃ । તતો દુગ્ધાજ્યસહિતં ઘટં દેયં હિરણ્મયમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી રાજા, ધૂપ, ફૂલ અને ચંદન વડે યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને, દૂધ અને ઘીથી ભરેલો એ સોનાનો ઘડો આપવો.

સર્વદાનાધિકઞ્ચૈતન્મહાપાતકનાશનમ્ । કર્તવ્યં શ્રદ્ધયા રાજન્પ્રેતત્વવિનિવૃત્તયે ॥ ૨,૨૭.

આ દાન બધા દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ છે અને મોટા પાપોનું નાશ કરે છે. રાજા, આ શ્રદ્ધાથી કરવું જોઈએ, જેથી પ્રેતયોનિમાંથી મુક્તિ મળે.

શ્રીભાગવાનુવાચ । એવં સંજલ્ષતસ્તસ્ય પ્રેતેન નિયતાત્મનઃ । સેનાજગામાનુપદં હસ્ત્યશ્વરથસંકુલા ॥ ૨,૨૭.

શ્રીભગવાને કહ્યું: એ રીતે બોલી રહ્યો હતો ત્યારે, સંયમિત મન ધરાવતો પ્રેત, હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલી સેના સાથે પગલે પગલે આગળ વધતો ગયો.

તતો બલે સમાયાતે દત્ત્વા રાજ્ઞે મહામણિમ્ । નમસ્કૃત્ય પુનઃ પ્રાર્થ્ય પ્રેતોઽદર્શનમીયિવાન્ ॥ ૨,૨૭.

પછી જ્યારે એ સેના આવી, ત્યારે પ્રેતએ રાજાને મોટો મણિ આપ્યો, નમસ્કાર કરીને ફરી વિનંતી કરી અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તસ્માદ્વનાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય રાજાપિ સ્વપુરં યયૌ । સ્વપુરં સ સમાસાદ્ય સર્વં તત્પ્રેતભાષિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી એ વન છોડીને રાજા પોતાના શહેરમાં ગયો. શહેરમાં પહોંચી, પ્રેતએ જે કહ્યું હતું તે બધું તેણે કર્યું.

ચકાર વિધિવત્પક્ષિન્નૌર્ધ્વદેહાદિકં વિધિમ્ । તસ્ય પુણ્યપ્રદાનેન પ્રેતો મુક્તો દિવં યયૌ ॥ ૨,૨૭.

પછી તેણે વિધિપૂર્વક પિતૃઓ માટેના બધા કર્મો, પક્ષી અને અન્ય માટેના વિધિઓ કર્યા. એ પુણ્યના દાનથી પ્રેત મુક્ત થયો અને સ્વર્ગમાં ગયો.

શ્રાદ્ધેન પરદત્તેન ગતઃ પ્રેતોઽપિ સદ્ગતિમ્ । કિં પુનઃ પુત્રદત્તેન પિતા યાતીતિ ચાત્ભુતમ્ ॥ ૨,૨૭.

બીજાના દાનથી પણ શ્રાદ્ધ દ્વારા પ્રેતને શુભ ગતિ મળી જાય છે. તો પુત્રના દાનથી પિતા કેટલી ઉત્તમ ગતિ પામે છે! એ તો અદ્ભુત જ છે.

ઇતિહાસમિમં પુણ્યં શૃણોતિ શ્રાવયેચ્ચ યઃ । ન તૌ પ્રેતત્વમાયાતઃ પાપાચારયુતાવપિ ॥ ૨,૨૭.

જે આ પવિત્ર ઇતિહાસને સાંભળે છે કે સંભળાવે છે, તે પાપી હોવા છતાં પણ કદી પ્રેતયોનિમાં નથી જાય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૮ ગરુડ ઉવાચ । સર્વેપામનુકમ્પાર્થં બ્રૂહિ મે મધુસૂદન । પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે યેન દાનેન સુકૃતેન વા ॥ ૨,૨૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે મધુસૂદન, બધા પ્રાણીઓ પર દયા રાખીને કહો કે કયા દાન કે સારા કર્મથી પ્રેતયોનિમાંથી મુક્તિ મળે છે?

શૃકૃષ્ણ ઉવાચ । શૃણુ દાનં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વાશુ ભવિનાશનમ્ । સન્તપ્તહાટકમયં ઘટકં વિધાય બ્રહ્મેશકેશવયુતં સહ લોકપાલૈઃ । ક્ષીરાજ્યપૂર્ણવિવિરં પ્રણિપત્ય ભક્ત્યા વિપ્રાય દેહિ તવ દાનશતૈઃ કિમન્યૈઃ ॥ ૨,૨૮.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: સાંભળો, હું એ દાન કહું છું જે બધા દુઃખોનું તરત નાશ કરે છે. શુદ્ધ સોનાનો ઘડો બનાવો, જેમાં બ્રહ્મા, ઈશ અને કેશવ તથા લોકપાલો દર્શાવેલા હોય. એ ઘડાને દૂધ અને ઘીથી ભરી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને બ્રાહ્મણને આપો. પછી તો સૈંકડો દાન આપવાની જરૂર જ શું છે?

ગરુડ ઉવાચ । કિમેત્કથિતં દેવ વિસ્તરેણ વદસ્વ મે । આમુષ્મિકીં ક્રીયાં દેવ ઉત્ક્રાન્તિસમયાદનુ ॥ ૨,૨૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે દેવ, તમે જે કહ્યું એ શું છે? કૃપા કરીને મને વિગતે કહો કે મૃત્યુ સમયે કયો વિધિ કરવો જોઈએ.

સંસારે સાધુ મે નાથ બ્રૂહિ કૃત્યં જનાર્દન । યથા કાર્યા નરૈઃ સમ્યક્ક્રિયા ચૈવૌર્ધ્વદૈહિકી ॥ ૨,૨૮.

હે જનાર્દન, આ સંસારમાં લોકો કેવી રીતે યોગ્ય રીતે પિતૃઓ માટેના વિધિ કરે એ તમે મને સ્પષ્ટ કહો.

કથં પ્રેતા મહાકાયા રૌદ્રરૂપા ભયાનકાઃ । કમ્ભવન્તિ સુરશ્રેષ્ઠ કર્મભિઃ કૈઃ શુભાશુભૈઃ ॥ ૨,૨૮.

હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રેતો જે મોટા, ભયાનક અને ભયાવહ રૂપે થાય છે, એ કયા સારા કે ખરાબ કર્મોથી થાય છે?

પિશાચાઃ સમ્ભવન્તીહ કસ્યેદં કર્મણઃ ફલમ્ । તન્મે કથય દેવેશ અહમિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥ ૨,૨૮.

પિશાચો અહીં કેવી રીતે થાય છે? એ ફળ કોના કર્મથી મળે છે? હે દેવેશ, મને કહો, કેમ કે હું જાણવું ઈચ્છું છું.

ભૂમ્યાં પ્રક્ષિપ્યતે કસ્માત્પઞ્ચરત્નં કુતો મુખે । અધસ્તાચ્ચ તિલા દર્ભાઃ પાદૌ યામ્યાં વ્યવસ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૮.

પાંચ રત્ન ધરતી પર કેમ મૂકે છે? મોઢા પાસે કેમ મૂકે છે? પગની નીચે દક્ષિણ દિશામાં તિલ અને દર્ભા કેમ રાખે છે?

કિમર્થં મણ્ડલં ભૂમૌ ગોમયેનોપલિપ્યતે । કિમર્થં સ્મર્યતે વિષ્ણુઃ વિષ્ણુસૂક્તઞ્ચ પઠ્યતે ॥ ૨,૨૮.

ભૂમિ પર ગાયના છાણથી મંડળ કેમ લપસે છે? વિષ્ણુનું સ્મરણ કેમ કરે છે અને વિષ્ણુસૂક્ત કેમ પઢે છે?

કિમર્થં પુત્રપુત્રાશ્ચ તસ્ય તિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ । કિમર્થં દીપદાનઞ્ચ કિમર્થં વિષ્ણુપૂજનમ્ ॥ ૨,૨૮.

એના દીકરા અને પૌત્રો એના આગળ શા માટે ઊભા રહે છે? દીવો શા માટે આપવો, અને વિષ્ણુની પૂજા શા માટે કરવી જોઈએ?

કિમર્થમાતુરો દાનં દદાતિ દ્વિજપુઙ્ગવે । બન્ધૂન્મિત્રાણ્યમિત્રાંશ્ચ ક્ષમાપયતિ તત્કથમ્ ॥ ૨,૨૮.

રોગી માણસ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને દાન શા માટે આપે છે? પોતાનાં સગાં, મિત્રો અને દુશ્મનોને માફી શા માટે માંગે છે અને એ કેવી રીતે થાય છે?

તિલા લોહં હિરણ્યં ચ કાર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવો દીયતે કેન હે તુના ॥ ૨,૨૮.

તલ, લોખંડ, સોનું, કપાસ, મીઠું, સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન અને ગાય શા માટે અને કોણ આપે છે?

કથં ચ મ્રિયતે જન્તુર્મૃતસ્ય ચ કુતો ગતિઃ । અતિવાહશરીરં ચ કથં વિશ્રમતે તદા ॥ ૨,૨૮.

પ્રાણી કેવી રીતે મરે છે અને મૃત્યુ પછી તેની શું ગતિ થાય છે? એ સમયે સૂક્ષ્મ શરીર કેવી રીતે આરામ પામે છે?

શંવ સ્કન્ધે વહેત્પુત્રો વહ્નિદાતા ચ પૌત્રકઃ । કિમર્થં દેવ દેવેશ આજ્યેનાભ્યઞ્જનં કુતઃ ॥ ૨,૨૮.

પુત્ર શા માટે મૃતદેહને ખભા પર ઉઠાવે છે અને પૌત્ર અગ્નિ શા માટે આપે છે? દેવોના દેવ, ઘીથી શરીરને શા માટે ચોપડાય છે?

યમસૂક્તં કિમર્થં ચ ઉદીચીં દિશમાહરેત્ । પાનીયમેકવસ્ત્રેણ સૂર્યબિમ્બનિરીક્ષણમ્ ॥ ૨,૨૮.

યમસૂક્ત શા માટે બોલાય છે અને ઉત્તર દિશા શા માટે ધારણ થાય છે? એક જ વસ્ત્રથી પાણી શા માટે આપાય છે અને સૂર્યના ચકરાને શા માટે જોવાય છે?

યવસર્ષપદૂર્વાશ્ચપાષાણે નિમ્બચર્વણમ્ । વસ્ત્રં નરશ્ચ નારી ચ વિદધ્યાદધરોત્તરમ્ ॥ ૨,૨૮.

યવ, રાયડા અને દુર્વા ઘાસ પથ્થર પર શા માટે મુકાય છે અને નીમ શા માટે ચાવાય છે? પુરુષ અને સ્ત્રી નીચેનું અને ઉપરનું વસ્ત્ર શા માટે પહેરે છે?

અન્નાદ્યં ગૃહમાગત્ય ભોક્તવ્યં ગોત્રિભિઃ સહ । નવકાનિ ચ પિણ્ડાનિ કિમર્થં વિતરેત્સુતઃ ॥ ૨,૨૮.

ઘરે સગાંઓ સાથે ભોજન અને પાણી શા માટે લેવાય છે? પુત્ર નવ પિંડ શા માટે અર્પણ કરે છે?

કિમર્થં ચત્વરે દુગ્ધં પાત્રે પક્વે ચ મૃન્મયે । કાષ્ઠત્રયં ગુણે બદ્ધ્વા કૃત્વા રાત્રૌ ચતુષ્પથે ॥ ૨,૨૮.

ચોરાસ્તા પર માટીના વાસણમાં દૂધ શા માટે મુકાય છે? ત્રણ લાકડાં બાંધીને રાત્રે ચોરાસ્તા પર શા માટે મુકાય છે?

નિશાયાં દીયતે દીપો યાવદબ્દં દિનેદિને । દાહોદકં કિમર્થં ચ સંવાદઃ સ્વજનૈઃ સહ ॥ ૨,૨૮.

દરરોજ રાત્રે એક વર્ષ સુધી દીવો શા માટે પ્રગટાવાય છે? પાણી શા માટે અર્પણ થાય છે અને પોતાના લોકો સાથે વાતચીત શા માટે થાય છે?