ગરુડપુરાણમ્

પૂર્વે તુ શ્રીધરં દેવં દક્ષિણે મધુસૂદનમ્ । પશ્ચિમે વાનમં દેવમુત્તરે ચ ગદાધરમ્ ॥ ૨,૨૭.

પૂર્વ દિશામાં શ્રીધર ભગવાનની, દક્ષિણમાં મધુસૂદનની, પશ્ચિમમાં વાનમ દેવની અને ઉત્તર દિશામાં ગદાધર ભગવાનની પૂજા કરવી.

મધ્યે પિતામહં પૂજ્ય તથા દેવં મહેશ્વરમ્ । પૂજયેચ્ચ વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૃથક્ ॥ ૨,૨૭.

મધ્યમાં પિતામહ અને મહેશ્વર દેવની પૂજા કરવી; દરેક દેવતાની અલગ અલગ રીતે સુગંધ, ફૂલ વગેરેથી યોગ્ય વિધિથી પૂજા કરવી.

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અગ્નૌ સન્તર્પ્ય દેવતાઃ । ઘૃતેન દધ્ના ક્ષીરેણ વિશ્વાન્દેવાંસ્તથા નૃપ ॥ ૨,૨૭.

પછી પરિક્રમા કરીને, અગ્નિમાં ઘી, દહીં અને દૂધથી દેવતાઓને તૃપ્ત કરવી, હે રાજા, અને બધા દેવતાઓને પણ એ રીતે તૃપ્ત કરવું.

તતઃ સ્નાતો વિનીતાત્મા યજમાનઃ સમાહિતઃ । નારાયણાગ્રે વિધિવત્સ્વક્રિયામૌર્ધ્વદૈહિકીમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી, સ્નાન કરીને, વિનમ્ર અને એકાગ્ર મનથી યજમાન નારાયણની સામે યોગ્ય રીતે પોતાની ઉત્તરક્રિયા કરે.

આરભેત વિનીતાત્મા ક્રોધલોભવિવર્જિતઃ । શ્રાદ્ધાનિ કુર્યાત્સર્વાણિ વૃષસ્યોત્સર્જનં તથા ॥ ૨,૨૭.

વિનમ્ર અને ક્રોધ-લોભથી રહિત મનથી, બધા શ્રાદ્ધકર્મો અને વૃષનું મુક્તિકરણ કરવું.

ત્રયોદશાનાં વિપ્રાણાં વસ્ત્રચ્છત્રાણ્યુપાનહૌ । અઙ્ગુલીયકમુક્તાનિ ભાજનાસનભોજનૈઃ ॥ ૨,૨૭.

તેર બ્રાહ્મણોને વસ્ત્ર, છત્રી, પાદુકા, ઉંગળીના વાળા, મુક્તા, વાસણ, આસન અને ભોજન આપવું.

સાન્નાશ્ચ સોદકા દેયા ઘટાઃ પ્રેતહિતાય વૈ । શય્યાદાનમથો દત્ત્વા ઘટં પ્રેતસ્ય નિર્વપેત્ ॥ ૨,૨૭.

પાકા ભોજન અને પાણી આપવું, અને ભૂતના હિત માટે ઘડા આપવા; પછી શય્યા આપી, ભૂત માટે ઘડો સ્થાપવું.

નારાયણેતિ સન્નામ સંપુટસ્થં સમર્ચયેત્ । એવં કૃત્વાથ વિધિવચ્છુભાશુભફલં લભેત્ ॥ ૨,૨૭.

‘નારાયણ’ નામ ધરાવતો ઘડો પૂજવો; આ રીતે યોગ્ય રીતે કરીને શુભ અને અશુભ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

રાજોવાચ । કથં પ્રેતઘટં કુર્યાદ્દદ્યાત્કેન વિધાનતઃ । બ્રૂહિ સર્વાનુકમ્પાર્થં ઘટં પ્રેતવિમુક્તિદમ્ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: ભૂતઘડો કેવી રીતે બનાવવો અને આપવો, અને કઈ વિધિથી? સર્વજનોની દયા માટે, જે ઘડાથી ભૂતત્વથી મુક્તિ મળે એ વિશે કહો.

પ્રેત ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં મહારાજ કથયામિ નિબોધ તે । પ્રેતત્વં ન ભવેદ્યેન દાનેન સુદૃઢેન ચ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: હે મહારાજા, તું સારું પૂછ્યું; હવે હું કહું છું, સાંભળ—કયા દાનથી ભૂતત્વ થતું નથી.

દાનં પ્રેતઘટં નામ સર્વાશુભવિનાશનમ્ । દુર્લભં સર્વલોકાનાં દુર્ગતિક્ષયકારકમ્ ॥ ૨,૨૭.

‘ભૂતઘડું’ નામનું દાન બધા અશુભનો નાશક છે; એ બધા લોકોએ દુર્લભ છે અને દુર્ગતિનો અંત લાવે છે.

સન્તપ્તહાટકમયં તુ ઘટં વિધાય બ્રહ્મોશકેશવયુતં સહ લોકપાલૈઃ । ક્ષીરાજ્યપૂર્ણવિવરં પ્રણિપત્ય ભક્ત્યા વિપ્રાય દેહિ તવ દાનશતૈઃ કિમન્યૈઃ ॥ ૨,૨૭.

શુદ્ધ સોનાથી એક ઘડો બનાવો, જેમાં બ્રહ્મા, શિવ અને વિષ્ણુના ચિહ્નો સાથે લોકપાલો પણ દર્શાવેલા હોય. એ ઘડાને દૂધ અને ઘીથી ભરવો. પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને એ ઘડો બ્રાહ્મણને આપવો. પછી તો સૈંકડો દાન આપવાની જરૂર જ શું છે?

બ્રહ્મા મધ્યે તથા વિષ્ણુઃ શઙ્કરઃ શઙ્કરોઽવ્યયઃ । પ્રાચ્યાદિષુ ચ તત્કણ્ઠે લોકપાલાન્ક્રમેણ તુ ॥ ૨,૨૭.

એ ઘડામાં વચ્ચે બ્રહ્માને, પછી વિષ્ણુને અને પછી અવિનાશી શિવને રાખો. એમના ગળાની આસપાસ, પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને, બધી દિશાના લોકપાલોને ક્રમશઃ ગોઠવો.

સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્રાજન્ધૂપૈઃ કુસુમચન્દનૈઃ । તતો દુગ્ધાજ્યસહિતં ઘટં દેયં હિરણ્મયમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી રાજા, ધૂપ, ફૂલ અને ચંદન વડે યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને, દૂધ અને ઘીથી ભરેલો એ સોનાનો ઘડો આપવો.

સર્વદાનાધિકઞ્ચૈતન્મહાપાતકનાશનમ્ । કર્તવ્યં શ્રદ્ધયા રાજન્પ્રેતત્વવિનિવૃત્તયે ॥ ૨,૨૭.

આ દાન બધા દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ છે અને મોટા પાપોનું નાશ કરે છે. રાજા, આ શ્રદ્ધાથી કરવું જોઈએ, જેથી પ્રેતયોનિમાંથી મુક્તિ મળે.

શ્રીભાગવાનુવાચ । એવં સંજલ્ષતસ્તસ્ય પ્રેતેન નિયતાત્મનઃ । સેનાજગામાનુપદં હસ્ત્યશ્વરથસંકુલા ॥ ૨,૨૭.

શ્રીભગવાને કહ્યું: એ રીતે બોલી રહ્યો હતો ત્યારે, સંયમિત મન ધરાવતો પ્રેત, હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલી સેના સાથે પગલે પગલે આગળ વધતો ગયો.

તતો બલે સમાયાતે દત્ત્વા રાજ્ઞે મહામણિમ્ । નમસ્કૃત્ય પુનઃ પ્રાર્થ્ય પ્રેતોઽદર્શનમીયિવાન્ ॥ ૨,૨૭.

પછી જ્યારે એ સેના આવી, ત્યારે પ્રેતએ રાજાને મોટો મણિ આપ્યો, નમસ્કાર કરીને ફરી વિનંતી કરી અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તસ્માદ્વનાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય રાજાપિ સ્વપુરં યયૌ । સ્વપુરં સ સમાસાદ્ય સર્વં તત્પ્રેતભાષિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી એ વન છોડીને રાજા પોતાના શહેરમાં ગયો. શહેરમાં પહોંચી, પ્રેતએ જે કહ્યું હતું તે બધું તેણે કર્યું.

ચકાર વિધિવત્પક્ષિન્નૌર્ધ્વદેહાદિકં વિધિમ્ । તસ્ય પુણ્યપ્રદાનેન પ્રેતો મુક્તો દિવં યયૌ ॥ ૨,૨૭.

પછી તેણે વિધિપૂર્વક પિતૃઓ માટેના બધા કર્મો, પક્ષી અને અન્ય માટેના વિધિઓ કર્યા. એ પુણ્યના દાનથી પ્રેત મુક્ત થયો અને સ્વર્ગમાં ગયો.

શ્રાદ્ધેન પરદત્તેન ગતઃ પ્રેતોઽપિ સદ્ગતિમ્ । કિં પુનઃ પુત્રદત્તેન પિતા યાતીતિ ચાત્ભુતમ્ ॥ ૨,૨૭.

બીજાના દાનથી પણ શ્રાદ્ધ દ્વારા પ્રેતને શુભ ગતિ મળી જાય છે. તો પુત્રના દાનથી પિતા કેટલી ઉત્તમ ગતિ પામે છે! એ તો અદ્ભુત જ છે.

ઇતિહાસમિમં પુણ્યં શૃણોતિ શ્રાવયેચ્ચ યઃ । ન તૌ પ્રેતત્વમાયાતઃ પાપાચારયુતાવપિ ॥ ૨,૨૭.

જે આ પવિત્ર ઇતિહાસને સાંભળે છે કે સંભળાવે છે, તે પાપી હોવા છતાં પણ કદી પ્રેતયોનિમાં નથી જાય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૮ ગરુડ ઉવાચ । સર્વેપામનુકમ્પાર્થં બ્રૂહિ મે મધુસૂદન । પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે યેન દાનેન સુકૃતેન વા ॥ ૨,૨૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે મધુસૂદન, બધા પ્રાણીઓ પર દયા રાખીને કહો કે કયા દાન કે સારા કર્મથી પ્રેતયોનિમાંથી મુક્તિ મળે છે?

શૃકૃષ્ણ ઉવાચ । શૃણુ દાનં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વાશુ ભવિનાશનમ્ । સન્તપ્તહાટકમયં ઘટકં વિધાય બ્રહ્મેશકેશવયુતં સહ લોકપાલૈઃ । ક્ષીરાજ્યપૂર્ણવિવિરં પ્રણિપત્ય ભક્ત્યા વિપ્રાય દેહિ તવ દાનશતૈઃ કિમન્યૈઃ ॥ ૨,૨૮.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: સાંભળો, હું એ દાન કહું છું જે બધા દુઃખોનું તરત નાશ કરે છે. શુદ્ધ સોનાનો ઘડો બનાવો, જેમાં બ્રહ્મા, ઈશ અને કેશવ તથા લોકપાલો દર્શાવેલા હોય. એ ઘડાને દૂધ અને ઘીથી ભરી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને બ્રાહ્મણને આપો. પછી તો સૈંકડો દાન આપવાની જરૂર જ શું છે?

ગરુડ ઉવાચ । કિમેત્કથિતં દેવ વિસ્તરેણ વદસ્વ મે । આમુષ્મિકીં ક્રીયાં દેવ ઉત્ક્રાન્તિસમયાદનુ ॥ ૨,૨૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે દેવ, તમે જે કહ્યું એ શું છે? કૃપા કરીને મને વિગતે કહો કે મૃત્યુ સમયે કયો વિધિ કરવો જોઈએ.

સંસારે સાધુ મે નાથ બ્રૂહિ કૃત્યં જનાર્દન । યથા કાર્યા નરૈઃ સમ્યક્ક્રિયા ચૈવૌર્ધ્વદૈહિકી ॥ ૨,૨૮.

હે જનાર્દન, આ સંસારમાં લોકો કેવી રીતે યોગ્ય રીતે પિતૃઓ માટેના વિધિ કરે એ તમે મને સ્પષ્ટ કહો.

કથં પ્રેતા મહાકાયા રૌદ્રરૂપા ભયાનકાઃ । કમ્ભવન્તિ સુરશ્રેષ્ઠ કર્મભિઃ કૈઃ શુભાશુભૈઃ ॥ ૨,૨૮.

હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રેતો જે મોટા, ભયાનક અને ભયાવહ રૂપે થાય છે, એ કયા સારા કે ખરાબ કર્મોથી થાય છે?

પિશાચાઃ સમ્ભવન્તીહ કસ્યેદં કર્મણઃ ફલમ્ । તન્મે કથય દેવેશ અહમિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥ ૨,૨૮.

પિશાચો અહીં કેવી રીતે થાય છે? એ ફળ કોના કર્મથી મળે છે? હે દેવેશ, મને કહો, કેમ કે હું જાણવું ઈચ્છું છું.

ભૂમ્યાં પ્રક્ષિપ્યતે કસ્માત્પઞ્ચરત્નં કુતો મુખે । અધસ્તાચ્ચ તિલા દર્ભાઃ પાદૌ યામ્યાં વ્યવસ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૮.

પાંચ રત્ન ધરતી પર કેમ મૂકે છે? મોઢા પાસે કેમ મૂકે છે? પગની નીચે દક્ષિણ દિશામાં તિલ અને દર્ભા કેમ રાખે છે?

કિમર્થં મણ્ડલં ભૂમૌ ગોમયેનોપલિપ્યતે । કિમર્થં સ્મર્યતે વિષ્ણુઃ વિષ્ણુસૂક્તઞ્ચ પઠ્યતે ॥ ૨,૨૮.

ભૂમિ પર ગાયના છાણથી મંડળ કેમ લપસે છે? વિષ્ણુનું સ્મરણ કેમ કરે છે અને વિષ્ણુસૂક્ત કેમ પઢે છે?