ગરુડપુરાણમ્

પ્રેત ઉવાચ । દેવદ્રવ્યં ચ બ્રહ્મસ્વં સ્ત્રીબાલધનસઞ્ચયમ્ । યે હરન્તિ નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રેતયોનિં વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: રાજાશ્રેષ્ઠ, જે લોકો દેવદ્રવ્ય, બ્રાહ્મણનું ધન કે સ્ત્રી-બાળકનું ધન ચોરી લે છે, તેઓ ભૂતયોનિમાં જાય છે.

તાપસીં ચ સગોત્રાં ચ અગમ્યાં યે ભજન્તિ હિ । ભવન્તિ તે મહાપ્રેતા અમ્બુજાનિ હરન્તિ યે ॥ ૨,૨૭.

જે પોતાના કુળની તપસ્વિ સ્ત્રીઓ કે અયોગ્ય સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ બાંધે છે, તેઓ મહાભૂત બને છે; અને જે લોકો કમળ ચોરી લે છે, તેઓ પણ એવા જ બને છે.

પ્રવાલવજ્રહર્તારો યે ચ વસ્ત્રાપહારકાઃ । તથા હિરણ્યહર્તારઃ સંયુગેઽસન્મુખાગતાઃ ॥ ૨,૨૭.

જે લોકો વાળના વસ્ત્ર, વજ્ર અથવા કપડાં ચોરી લે છે, તેમજ સોનું ચોરી લે છે, અને યુદ્ધમાં સામો આવીને પણ ભાગી જાય છે—

કૃતઘ્ના નાસ્તિકા રૌદ્રાસ્તથા સાહસિકા નરાઃ । પઞ્ચયજ્ઞવિનિર્મુક્તા મહાદાનરતાશ્ચ યે ॥ ૨,૨૭.

જે લોકો કૃતઘ્ન છે, ભગવાનને ન માનતા, ક્રૂર અને ઉતાવળા છે, જે પાંચ યજ્ઞોથી મુક્ત છે અને મોટા દાનમાં રત છે—

સ્વામિદ્રોહકરા મિત્રબ્રાહ્મદ્રોહકરાશ્ચ યે । તીર્થપાપકરા રાજઞ્જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ । એવમાદ્યા મહારાજ જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ ॥ ૨,૨૭.

જે પોતાના માલિકનો દ્રોહ કરે છે, મિત્ર અને બ્રાહ્મણને દુઃખ આપે છે, તીર્થમાં પાપ કરે છે, હે રાજા, એ બધા ભૂતયોનિમાં જન્મે છે; આવા લોકો ભૂતયોનિમાં જ જન્મે છે, હે મહારાજા.

રાજોવાચ । કથં મુક્તા ભવન્તીહ પ્રેતત્વાત્ત્વં ચ તેઽપિ ચ । કથં ચાપિ મયા કાર્યમૌર્ધ્વદૈહિકમાત્મનઃ । વિધિના કેન તત્કાર્યં સર્વમેતદ્વદસ્વ મે ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: આ લોકો અહીં ભૂતત્વમાંથી કેવી રીતે મુક્ત થાય છે? અને હું મારા માટે ઉત્તરક્રિયા કેવી રીતે કરું? કયા વિધિથી આ બધું કરવું જોઈએ? મને બધું કહો.

પ્રેત ઉવાચ । શૃણુ રાજેન્દ્ર સંક્ષેપાદ્વિધિં નારાયણાત્મકમ્ । સચ્છાસ્ત્રશ્રવણં વિષ્ણોઃ પૂજા સજ્જનસંગતિઃ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, નારાયણમય વિધિ સંક્ષેપમાં સાંભળો—સાચા શાસ્ત્રોનું શ્રવણ, વિષ્ણુની પૂજા અને સજ્જનોની સંગતિ.

પ્રેતયોનિવિનાશાય ભવન્તીતિ મયા શ્રુતમ્ । અતો વક્ષ્યામિ તે વિષ્ણુપૂજાં પ્રેતત્વનાશિનીમ્ ॥ ૨,૨૭.

આ બધાથી ભૂતયોનિનો નાશ થાય છે એવું મેં સાંભળ્યું છે; તેથી હું તને એવી વિષ્ણુપૂજા કહું છું જે ભૂતત્વનો નાશ કરે છે.

સુવર્ણદ્વયમાહૃત્ય મૂર્તિં ભૂપ પ્રકલ્પયેત્ । નારાયણસ્ય દેવસ્ય સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥ ૨,૨૭.

બે સુવર્ણ લઈને, રાજા એ નારાયણ ભગવાનની સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત મૂર્તિ બનાવે.

પીતવસ્ત્રયુગાચ્છન્નાં ચન્દનાગુરુચર્ચિતામ્ । સ્નાપયેદ્વિવિધૈસ્તોયૈરધિવાસ્ય યજેત્તતઃ ॥ ૨,૨૭.

મૂર્તિને બે પીળા વસ્ત્ર પહેરાવી, ચંદન અને અગરથી સુગંધિત કરી, વિવિધ જળોથી સ્નાન કરાવવું, પછી યોગ્ય રીતે સ્થાપન અને પૂજા કરવી.

પૂર્વે તુ શ્રીધરં દેવં દક્ષિણે મધુસૂદનમ્ । પશ્ચિમે વાનમં દેવમુત્તરે ચ ગદાધરમ્ ॥ ૨,૨૭.

પૂર્વ દિશામાં શ્રીધર ભગવાનની, દક્ષિણમાં મધુસૂદનની, પશ્ચિમમાં વાનમ દેવની અને ઉત્તર દિશામાં ગદાધર ભગવાનની પૂજા કરવી.

મધ્યે પિતામહં પૂજ્ય તથા દેવં મહેશ્વરમ્ । પૂજયેચ્ચ વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૃથક્ ॥ ૨,૨૭.

મધ્યમાં પિતામહ અને મહેશ્વર દેવની પૂજા કરવી; દરેક દેવતાની અલગ અલગ રીતે સુગંધ, ફૂલ વગેરેથી યોગ્ય વિધિથી પૂજા કરવી.

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અગ્નૌ સન્તર્પ્ય દેવતાઃ । ઘૃતેન દધ્ના ક્ષીરેણ વિશ્વાન્દેવાંસ્તથા નૃપ ॥ ૨,૨૭.

પછી પરિક્રમા કરીને, અગ્નિમાં ઘી, દહીં અને દૂધથી દેવતાઓને તૃપ્ત કરવી, હે રાજા, અને બધા દેવતાઓને પણ એ રીતે તૃપ્ત કરવું.

તતઃ સ્નાતો વિનીતાત્મા યજમાનઃ સમાહિતઃ । નારાયણાગ્રે વિધિવત્સ્વક્રિયામૌર્ધ્વદૈહિકીમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી, સ્નાન કરીને, વિનમ્ર અને એકાગ્ર મનથી યજમાન નારાયણની સામે યોગ્ય રીતે પોતાની ઉત્તરક્રિયા કરે.

આરભેત વિનીતાત્મા ક્રોધલોભવિવર્જિતઃ । શ્રાદ્ધાનિ કુર્યાત્સર્વાણિ વૃષસ્યોત્સર્જનં તથા ॥ ૨,૨૭.

વિનમ્ર અને ક્રોધ-લોભથી રહિત મનથી, બધા શ્રાદ્ધકર્મો અને વૃષનું મુક્તિકરણ કરવું.

ત્રયોદશાનાં વિપ્રાણાં વસ્ત્રચ્છત્રાણ્યુપાનહૌ । અઙ્ગુલીયકમુક્તાનિ ભાજનાસનભોજનૈઃ ॥ ૨,૨૭.

તેર બ્રાહ્મણોને વસ્ત્ર, છત્રી, પાદુકા, ઉંગળીના વાળા, મુક્તા, વાસણ, આસન અને ભોજન આપવું.

સાન્નાશ્ચ સોદકા દેયા ઘટાઃ પ્રેતહિતાય વૈ । શય્યાદાનમથો દત્ત્વા ઘટં પ્રેતસ્ય નિર્વપેત્ ॥ ૨,૨૭.

પાકા ભોજન અને પાણી આપવું, અને ભૂતના હિત માટે ઘડા આપવા; પછી શય્યા આપી, ભૂત માટે ઘડો સ્થાપવું.

નારાયણેતિ સન્નામ સંપુટસ્થં સમર્ચયેત્ । એવં કૃત્વાથ વિધિવચ્છુભાશુભફલં લભેત્ ॥ ૨,૨૭.

‘નારાયણ’ નામ ધરાવતો ઘડો પૂજવો; આ રીતે યોગ્ય રીતે કરીને શુભ અને અશુભ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

રાજોવાચ । કથં પ્રેતઘટં કુર્યાદ્દદ્યાત્કેન વિધાનતઃ । બ્રૂહિ સર્વાનુકમ્પાર્થં ઘટં પ્રેતવિમુક્તિદમ્ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: ભૂતઘડો કેવી રીતે બનાવવો અને આપવો, અને કઈ વિધિથી? સર્વજનોની દયા માટે, જે ઘડાથી ભૂતત્વથી મુક્તિ મળે એ વિશે કહો.

પ્રેત ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં મહારાજ કથયામિ નિબોધ તે । પ્રેતત્વં ન ભવેદ્યેન દાનેન સુદૃઢેન ચ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: હે મહારાજા, તું સારું પૂછ્યું; હવે હું કહું છું, સાંભળ—કયા દાનથી ભૂતત્વ થતું નથી.

દાનં પ્રેતઘટં નામ સર્વાશુભવિનાશનમ્ । દુર્લભં સર્વલોકાનાં દુર્ગતિક્ષયકારકમ્ ॥ ૨,૨૭.

‘ભૂતઘડું’ નામનું દાન બધા અશુભનો નાશક છે; એ બધા લોકોએ દુર્લભ છે અને દુર્ગતિનો અંત લાવે છે.

સન્તપ્તહાટકમયં તુ ઘટં વિધાય બ્રહ્મોશકેશવયુતં સહ લોકપાલૈઃ । ક્ષીરાજ્યપૂર્ણવિવરં પ્રણિપત્ય ભક્ત્યા વિપ્રાય દેહિ તવ દાનશતૈઃ કિમન્યૈઃ ॥ ૨,૨૭.

શુદ્ધ સોનાથી એક ઘડો બનાવો, જેમાં બ્રહ્મા, શિવ અને વિષ્ણુના ચિહ્નો સાથે લોકપાલો પણ દર્શાવેલા હોય. એ ઘડાને દૂધ અને ઘીથી ભરવો. પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને એ ઘડો બ્રાહ્મણને આપવો. પછી તો સૈંકડો દાન આપવાની જરૂર જ શું છે?

બ્રહ્મા મધ્યે તથા વિષ્ણુઃ શઙ્કરઃ શઙ્કરોઽવ્યયઃ । પ્રાચ્યાદિષુ ચ તત્કણ્ઠે લોકપાલાન્ક્રમેણ તુ ॥ ૨,૨૭.

એ ઘડામાં વચ્ચે બ્રહ્માને, પછી વિષ્ણુને અને પછી અવિનાશી શિવને રાખો. એમના ગળાની આસપાસ, પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને, બધી દિશાના લોકપાલોને ક્રમશઃ ગોઠવો.

સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્રાજન્ધૂપૈઃ કુસુમચન્દનૈઃ । તતો દુગ્ધાજ્યસહિતં ઘટં દેયં હિરણ્મયમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી રાજા, ધૂપ, ફૂલ અને ચંદન વડે યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને, દૂધ અને ઘીથી ભરેલો એ સોનાનો ઘડો આપવો.

સર્વદાનાધિકઞ્ચૈતન્મહાપાતકનાશનમ્ । કર્તવ્યં શ્રદ્ધયા રાજન્પ્રેતત્વવિનિવૃત્તયે ॥ ૨,૨૭.

આ દાન બધા દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ છે અને મોટા પાપોનું નાશ કરે છે. રાજા, આ શ્રદ્ધાથી કરવું જોઈએ, જેથી પ્રેતયોનિમાંથી મુક્તિ મળે.

શ્રીભાગવાનુવાચ । એવં સંજલ્ષતસ્તસ્ય પ્રેતેન નિયતાત્મનઃ । સેનાજગામાનુપદં હસ્ત્યશ્વરથસંકુલા ॥ ૨,૨૭.

શ્રીભગવાને કહ્યું: એ રીતે બોલી રહ્યો હતો ત્યારે, સંયમિત મન ધરાવતો પ્રેત, હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલી સેના સાથે પગલે પગલે આગળ વધતો ગયો.

તતો બલે સમાયાતે દત્ત્વા રાજ્ઞે મહામણિમ્ । નમસ્કૃત્ય પુનઃ પ્રાર્થ્ય પ્રેતોઽદર્શનમીયિવાન્ ॥ ૨,૨૭.

પછી જ્યારે એ સેના આવી, ત્યારે પ્રેતએ રાજાને મોટો મણિ આપ્યો, નમસ્કાર કરીને ફરી વિનંતી કરી અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તસ્માદ્વનાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય રાજાપિ સ્વપુરં યયૌ । સ્વપુરં સ સમાસાદ્ય સર્વં તત્પ્રેતભાષિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી એ વન છોડીને રાજા પોતાના શહેરમાં ગયો. શહેરમાં પહોંચી, પ્રેતએ જે કહ્યું હતું તે બધું તેણે કર્યું.

ચકાર વિધિવત્પક્ષિન્નૌર્ધ્વદેહાદિકં વિધિમ્ । તસ્ય પુણ્યપ્રદાનેન પ્રેતો મુક્તો દિવં યયૌ ॥ ૨,૨૭.

પછી તેણે વિધિપૂર્વક પિતૃઓ માટેના બધા કર્મો, પક્ષી અને અન્ય માટેના વિધિઓ કર્યા. એ પુણ્યના દાનથી પ્રેત મુક્ત થયો અને સ્વર્ગમાં ગયો.