ગરુડપુરાણમ્

હવ્યેન તર્પિતા દેવાઃ કવ્યેન પિતરસ્તથા । વિવિધૈર્દાનયોગૈશ્ચ વિપ્રાઃ સન્તર્પિતા મયા ॥ ૨,૨૭.

હું દેવતાઓને હવનથી તૃપ્ત કરતો, પિતૃઓને પિંડથી અને બ્રાહ્મણોને વિવિધ દાનથી સંતોષ આપતો.

આવાહાશ્ચ વિવાહાશ્ચ મયા વૈ સુનિવેશિતાઃ । દીનાનાથવિશિષ્ટેભ્યો મયા દત્તમનેકધા ॥ ૨,૨૭.

હું આવાહન અને લગ્ન વિધિઓ યોગ્ય રીતે કરાવ્યા અને ગરીબો, અનાથો તથા વિશિષ્ટોને અનેકવાર દાન આપ્યું.

તત્સર્વં વિફલં તાત મમ દૈવાદુપાગતમ્ । યથા મે નિષ્ફલં જાતં સુકૃતં તદ્વદામિ તે ॥ ૨,૨૭.

પુત્ર, આ બધું મારા ભાગ્યે વ્યર્થ ગયું. મારા સારા કર્મો કેવી રીતે નિષ્ફળ થયા, તે હું તને કહું છું.

ન મેઽસ્તિ સન્તતિસ્તાત ન સુહૃન્ન ચ બાન્ધવઃ । ન ચ મિત્રં હિ મે તાદૃગ્યઃ કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૭.

મારે કોઈ સંતાન નથી, કોઈ મિત્ર કે સગો પણ નથી. મારો એવો કોઈ નથી જે મારા અંત્યક્રિયા કરે.

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તેન મમ જાતં નૃપોત્તમ । એકાદશં ત્રિપક્ષં ચ ષાણ્માસિકમથાબ્દિકમ્ । પ્રતિમાસ્યાનિ ચાન્યાનિ એવં શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ ॥ ૨,૨૭.

એથી, રાજાશ્રેષ્ઠ, મારી ભૂતદશા મજબૂત બની ગઈ છે. એકાદશી, પખવાડિયું, છ મહિના, વર્ષ અને અન્ય માસિક શ્રાદ્ધ – એમ કુલ સોળ શ્રાદ્ધવિધિઓ છે.

યસ્યૈતાનિ ન દીયન્તે પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ભૂપતે । પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તસ્ય દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ ॥ ૨,૨૭.

રાજા, જેને આ શ્રાદ્ધવિધિઓ મળતી નથી, તેના માટે અન્ય કોઈએ સો શ્રાદ્ધ કર્યા હોય તો પણ ભૂતદશા ટકી જ રહે છે.

એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ પ્રેતત્વાદુદ્ધરસ્વ મામ્ । વર્ણાનાં ચાપિ સર્વેષાં રાજા બન્ધુરિહોચ્યતે ॥ ૨,૨૭.

મહારાજ, આ જાણીને મને ભૂતદશાથી મુક્ત કર. અહીં રાજા બધાં વર્ણના સગા કહેવાય છે.

તન્માં તારય રાજેન્દ્ર મણિરત્નં દદામિ તે । યથા મમ શુભાવાપ્તિર્ભવેન્નૃપવરોત્તમ ॥ ૨,૨૭.

એથી, રાજાધિરાજ, મને ઉગાર; હું તને રત્ન આપું છું, જેથી મને શુભ ફળ મળે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

તથા કાર્યં મહાબાહો કૃપા યદિ મયીષ્યતે । આત્મનશ્ચ કુરુ ક્ષિપ્રં સર્વમેવૌર્ધ્વેદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૭.

મહાબાહુ, જો તને મારા પર દયા હોય તો આવું કરવું જોઈએ. તું જ ઝડપથી મારી સર્વ અંત્યક્રિયા કર.

નૃપતિરુવાચ । કથં પ્રેતા ભવન્તીહ કૃતૈરપ્યૌર્ધ્વદૈહિકૈઃ । પિશાચાશ્ચ ભવન્તીહ કર્મભિઃ કૈશ્ચ તદ્વદ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: અંત્યક્રિયા થયા પછી પણ લોકો અહીં કેમ ભૂત બને છે? અને કયા કર્મોથી પિશાચ બને છે? એ પણ મને કહો.

પ્રેત ઉવાચ । દેવદ્રવ્યં ચ બ્રહ્મસ્વં સ્ત્રીબાલધનસઞ્ચયમ્ । યે હરન્તિ નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રેતયોનિં વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: રાજાશ્રેષ્ઠ, જે લોકો દેવદ્રવ્ય, બ્રાહ્મણનું ધન કે સ્ત્રી-બાળકનું ધન ચોરી લે છે, તેઓ ભૂતયોનિમાં જાય છે.

તાપસીં ચ સગોત્રાં ચ અગમ્યાં યે ભજન્તિ હિ । ભવન્તિ તે મહાપ્રેતા અમ્બુજાનિ હરન્તિ યે ॥ ૨,૨૭.

જે પોતાના કુળની તપસ્વિ સ્ત્રીઓ કે અયોગ્ય સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ બાંધે છે, તેઓ મહાભૂત બને છે; અને જે લોકો કમળ ચોરી લે છે, તેઓ પણ એવા જ બને છે.

પ્રવાલવજ્રહર્તારો યે ચ વસ્ત્રાપહારકાઃ । તથા હિરણ્યહર્તારઃ સંયુગેઽસન્મુખાગતાઃ ॥ ૨,૨૭.

જે લોકો વાળના વસ્ત્ર, વજ્ર અથવા કપડાં ચોરી લે છે, તેમજ સોનું ચોરી લે છે, અને યુદ્ધમાં સામો આવીને પણ ભાગી જાય છે—

કૃતઘ્ના નાસ્તિકા રૌદ્રાસ્તથા સાહસિકા નરાઃ । પઞ્ચયજ્ઞવિનિર્મુક્તા મહાદાનરતાશ્ચ યે ॥ ૨,૨૭.

જે લોકો કૃતઘ્ન છે, ભગવાનને ન માનતા, ક્રૂર અને ઉતાવળા છે, જે પાંચ યજ્ઞોથી મુક્ત છે અને મોટા દાનમાં રત છે—

સ્વામિદ્રોહકરા મિત્રબ્રાહ્મદ્રોહકરાશ્ચ યે । તીર્થપાપકરા રાજઞ્જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ । એવમાદ્યા મહારાજ જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ ॥ ૨,૨૭.

જે પોતાના માલિકનો દ્રોહ કરે છે, મિત્ર અને બ્રાહ્મણને દુઃખ આપે છે, તીર્થમાં પાપ કરે છે, હે રાજા, એ બધા ભૂતયોનિમાં જન્મે છે; આવા લોકો ભૂતયોનિમાં જ જન્મે છે, હે મહારાજા.

રાજોવાચ । કથં મુક્તા ભવન્તીહ પ્રેતત્વાત્ત્વં ચ તેઽપિ ચ । કથં ચાપિ મયા કાર્યમૌર્ધ્વદૈહિકમાત્મનઃ । વિધિના કેન તત્કાર્યં સર્વમેતદ્વદસ્વ મે ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: આ લોકો અહીં ભૂતત્વમાંથી કેવી રીતે મુક્ત થાય છે? અને હું મારા માટે ઉત્તરક્રિયા કેવી રીતે કરું? કયા વિધિથી આ બધું કરવું જોઈએ? મને બધું કહો.

પ્રેત ઉવાચ । શૃણુ રાજેન્દ્ર સંક્ષેપાદ્વિધિં નારાયણાત્મકમ્ । સચ્છાસ્ત્રશ્રવણં વિષ્ણોઃ પૂજા સજ્જનસંગતિઃ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, નારાયણમય વિધિ સંક્ષેપમાં સાંભળો—સાચા શાસ્ત્રોનું શ્રવણ, વિષ્ણુની પૂજા અને સજ્જનોની સંગતિ.

પ્રેતયોનિવિનાશાય ભવન્તીતિ મયા શ્રુતમ્ । અતો વક્ષ્યામિ તે વિષ્ણુપૂજાં પ્રેતત્વનાશિનીમ્ ॥ ૨,૨૭.

આ બધાથી ભૂતયોનિનો નાશ થાય છે એવું મેં સાંભળ્યું છે; તેથી હું તને એવી વિષ્ણુપૂજા કહું છું જે ભૂતત્વનો નાશ કરે છે.

સુવર્ણદ્વયમાહૃત્ય મૂર્તિં ભૂપ પ્રકલ્પયેત્ । નારાયણસ્ય દેવસ્ય સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥ ૨,૨૭.

બે સુવર્ણ લઈને, રાજા એ નારાયણ ભગવાનની સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત મૂર્તિ બનાવે.

પીતવસ્ત્રયુગાચ્છન્નાં ચન્દનાગુરુચર્ચિતામ્ । સ્નાપયેદ્વિવિધૈસ્તોયૈરધિવાસ્ય યજેત્તતઃ ॥ ૨,૨૭.

મૂર્તિને બે પીળા વસ્ત્ર પહેરાવી, ચંદન અને અગરથી સુગંધિત કરી, વિવિધ જળોથી સ્નાન કરાવવું, પછી યોગ્ય રીતે સ્થાપન અને પૂજા કરવી.

પૂર્વે તુ શ્રીધરં દેવં દક્ષિણે મધુસૂદનમ્ । પશ્ચિમે વાનમં દેવમુત્તરે ચ ગદાધરમ્ ॥ ૨,૨૭.

પૂર્વ દિશામાં શ્રીધર ભગવાનની, દક્ષિણમાં મધુસૂદનની, પશ્ચિમમાં વાનમ દેવની અને ઉત્તર દિશામાં ગદાધર ભગવાનની પૂજા કરવી.

મધ્યે પિતામહં પૂજ્ય તથા દેવં મહેશ્વરમ્ । પૂજયેચ્ચ વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૃથક્ ॥ ૨,૨૭.

મધ્યમાં પિતામહ અને મહેશ્વર દેવની પૂજા કરવી; દરેક દેવતાની અલગ અલગ રીતે સુગંધ, ફૂલ વગેરેથી યોગ્ય વિધિથી પૂજા કરવી.

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અગ્નૌ સન્તર્પ્ય દેવતાઃ । ઘૃતેન દધ્ના ક્ષીરેણ વિશ્વાન્દેવાંસ્તથા નૃપ ॥ ૨,૨૭.

પછી પરિક્રમા કરીને, અગ્નિમાં ઘી, દહીં અને દૂધથી દેવતાઓને તૃપ્ત કરવી, હે રાજા, અને બધા દેવતાઓને પણ એ રીતે તૃપ્ત કરવું.

તતઃ સ્નાતો વિનીતાત્મા યજમાનઃ સમાહિતઃ । નારાયણાગ્રે વિધિવત્સ્વક્રિયામૌર્ધ્વદૈહિકીમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી, સ્નાન કરીને, વિનમ્ર અને એકાગ્ર મનથી યજમાન નારાયણની સામે યોગ્ય રીતે પોતાની ઉત્તરક્રિયા કરે.

આરભેત વિનીતાત્મા ક્રોધલોભવિવર્જિતઃ । શ્રાદ્ધાનિ કુર્યાત્સર્વાણિ વૃષસ્યોત્સર્જનં તથા ॥ ૨,૨૭.

વિનમ્ર અને ક્રોધ-લોભથી રહિત મનથી, બધા શ્રાદ્ધકર્મો અને વૃષનું મુક્તિકરણ કરવું.

ત્રયોદશાનાં વિપ્રાણાં વસ્ત્રચ્છત્રાણ્યુપાનહૌ । અઙ્ગુલીયકમુક્તાનિ ભાજનાસનભોજનૈઃ ॥ ૨,૨૭.

તેર બ્રાહ્મણોને વસ્ત્ર, છત્રી, પાદુકા, ઉંગળીના વાળા, મુક્તા, વાસણ, આસન અને ભોજન આપવું.

સાન્નાશ્ચ સોદકા દેયા ઘટાઃ પ્રેતહિતાય વૈ । શય્યાદાનમથો દત્ત્વા ઘટં પ્રેતસ્ય નિર્વપેત્ ॥ ૨,૨૭.

પાકા ભોજન અને પાણી આપવું, અને ભૂતના હિત માટે ઘડા આપવા; પછી શય્યા આપી, ભૂત માટે ઘડો સ્થાપવું.

નારાયણેતિ સન્નામ સંપુટસ્થં સમર્ચયેત્ । એવં કૃત્વાથ વિધિવચ્છુભાશુભફલં લભેત્ ॥ ૨,૨૭.

‘નારાયણ’ નામ ધરાવતો ઘડો પૂજવો; આ રીતે યોગ્ય રીતે કરીને શુભ અને અશુભ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

રાજોવાચ । કથં પ્રેતઘટં કુર્યાદ્દદ્યાત્કેન વિધાનતઃ । બ્રૂહિ સર્વાનુકમ્પાર્થં ઘટં પ્રેતવિમુક્તિદમ્ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: ભૂતઘડો કેવી રીતે બનાવવો અને આપવો, અને કઈ વિધિથી? સર્વજનોની દયા માટે, જે ઘડાથી ભૂતત્વથી મુક્તિ મળે એ વિશે કહો.