ગરુડપુરાણમ્

અથ પ્રેતં દદર્શાસૌ ક્ષુત્તૃષ્ણાવ્યાકુલેન્દ્રિયમ્ । ઉત્કચં મલિનં કુબ્જં (રૂક્ષં) નિર્માંસં ભીમદર્શનમ્ ॥ ૨,૨૭.

ત્યાં તેણે એક પ્રેત જોયો, જે ભૂખ અને તરસથી ઇન્દ્રિયો બેકાબૂ, વાંકડો, ગંદો, દુર્લગ્ન, દુર્બળ અને ભયાનક દેખાતો હતો.

સ્નાયુબદ્ધાસ્થિચરણં ધાવમાનમિતસ્તતઃ । અન્યૈશ્ચ બહુભિઃ પ્રેતૈઃ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

એના પગ હાડકાં અને સ્નાયુથી બંધાયેલા, એ અહીંથી ત્યાં દોડતો અને આસપાસ ઘણા બીજા પ્રેતો એના સાથે હતા.

તં દૃષ્ટ્વા વિકૃતં ઘોરં વિસ્મિતો બભ્રુવાહનઃ । પ્રેતોઽપિ દૃષ્ટ્વા તાં ઘોરામટવીમાગતં નૃપમ્ ॥ ૨,૨૭.

એ ભયાનક અને વિકૃત પ્રાણી જોઈને બભ્રુવાહન આશ્ચર્યચકિત થયો. એ પ્રેત પણ એ ભયાનક જંગલમાં રાજાને આવ્યો જોઈને એ તરફ જોઈ રહ્યો.

તદા હૃષ્ટમના ભૂત્વા તસ્યાન્તિકમુપાગતઃ । અબ્રવીત્સ તદા તાર્ક્ષ્ય પ્રેતરાજો નૃપં વચઃ ॥ ૨,૨૭.

પછી પ્રેતોના રાજા ખુશ થઈને એના નજીક આવ્યો અને, તાર્ખ્ષ્ય, એ રાજાને 이렇게 કહ્યું.

પ્રેતભાવો મયા ત્યક્તઃ પ્રાપ્તોઽસ્મિ પરમાં ગતિમ્ । ત્વત્સંયોગાન્મહાબાહો નાસ્તિધન્યતરો મમ ॥ ૨,૨૭.

હવે હું પ્રેત અવસ્થાને છોડીને ઉત્તમ ગતિમાં પહોંચી ગયો છું. મહાબાહુ, તારી મુલાકાતથી મારો કરતાં વધુ ધન્ય બીજું કોઈ નથી.

નૃપતિરુવાચ । કૃષ્ણવર્ણઃ કરાલાસ્યસ્ત્વં પ્રેત ઇવ લક્ષ્યસે । કથયસ્વ મમ પ્રીત્યા યથૈવં ચાસિ તત્ત્વતઃ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ કહ્યું: તું કાળી છાયાવાળો છે, તારો ચહેરો ભયાનક છે અને તું મને ભૂત જેવો દેખાય છે. મારી પ્રીતિ માટે, સાચું-સાચું કહું કે તું કોણ છે અને આવો કેમ છે.

તથા પૃષ્ટઃ સ વૈ રાજ્ઞા પ્રોવાચ સકલં સ્વકમ્ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ આમ પૂછતાં, તેણે પોતાનું બધું વર્તમાન કહી દીધું.

પ્રેત ઉવાચ । કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વમેવાદિતસ્તવ । પ્રેતત્વે કારણં શ્રુત્વા દયાં કર્તું મમાર્હસિ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: રાજાશ્રી, હું તને બધું આરંભથી કહું છું. મારી ભૂતદશાનું કારણ સાંભળી, તું મારા પર દયા કરવી.

વૈદિશં નામ નગરં સર્વસમ્પત્સમન્વિતમ્ । નાનાજનપદાકીર્ણં નાનારત્નસમાકુલમ્ । નાનાપુણ્યસમાયુક્તં નાનાવૃક્ષસમાકુલમ્ ॥ ૨,૨૭.

વૈદિશા નામનું એક શહેર છે, જ્યાં સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ છે, અનેક પ્રદેશના લોકો વસે છે, અનેક પ્રકારના રત્નો છે, અનેક પુણ્યથી ભરપૂર છે અને અનેક વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.

તત્રાહં ન્યવસં ભૂયો દેવાર્ચનરતઃ સદા । વૈશ્યો જાત્યા સુદેવોઽહં નામ્ના વિદિતમસ્તુ તે ॥ ૨,૨૭.

ત્યાં હું લાંબા સમય સુધી રહ્યો, હંમેશા દેવોની પૂજામાં લાગેલો. જાતે હું વૈશ્ય છું અને મારું નામ સુદેવ છે – તને જાણ હોય.

હવ્યેન તર્પિતા દેવાઃ કવ્યેન પિતરસ્તથા । વિવિધૈર્દાનયોગૈશ્ચ વિપ્રાઃ સન્તર્પિતા મયા ॥ ૨,૨૭.

હું દેવતાઓને હવનથી તૃપ્ત કરતો, પિતૃઓને પિંડથી અને બ્રાહ્મણોને વિવિધ દાનથી સંતોષ આપતો.

આવાહાશ્ચ વિવાહાશ્ચ મયા વૈ સુનિવેશિતાઃ । દીનાનાથવિશિષ્ટેભ્યો મયા દત્તમનેકધા ॥ ૨,૨૭.

હું આવાહન અને લગ્ન વિધિઓ યોગ્ય રીતે કરાવ્યા અને ગરીબો, અનાથો તથા વિશિષ્ટોને અનેકવાર દાન આપ્યું.

તત્સર્વં વિફલં તાત મમ દૈવાદુપાગતમ્ । યથા મે નિષ્ફલં જાતં સુકૃતં તદ્વદામિ તે ॥ ૨,૨૭.

પુત્ર, આ બધું મારા ભાગ્યે વ્યર્થ ગયું. મારા સારા કર્મો કેવી રીતે નિષ્ફળ થયા, તે હું તને કહું છું.

ન મેઽસ્તિ સન્તતિસ્તાત ન સુહૃન્ન ચ બાન્ધવઃ । ન ચ મિત્રં હિ મે તાદૃગ્યઃ કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૭.

મારે કોઈ સંતાન નથી, કોઈ મિત્ર કે સગો પણ નથી. મારો એવો કોઈ નથી જે મારા અંત્યક્રિયા કરે.

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તેન મમ જાતં નૃપોત્તમ । એકાદશં ત્રિપક્ષં ચ ષાણ્માસિકમથાબ્દિકમ્ । પ્રતિમાસ્યાનિ ચાન્યાનિ એવં શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ ॥ ૨,૨૭.

એથી, રાજાશ્રેષ્ઠ, મારી ભૂતદશા મજબૂત બની ગઈ છે. એકાદશી, પખવાડિયું, છ મહિના, વર્ષ અને અન્ય માસિક શ્રાદ્ધ – એમ કુલ સોળ શ્રાદ્ધવિધિઓ છે.

યસ્યૈતાનિ ન દીયન્તે પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ભૂપતે । પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તસ્ય દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ ॥ ૨,૨૭.

રાજા, જેને આ શ્રાદ્ધવિધિઓ મળતી નથી, તેના માટે અન્ય કોઈએ સો શ્રાદ્ધ કર્યા હોય તો પણ ભૂતદશા ટકી જ રહે છે.

એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ પ્રેતત્વાદુદ્ધરસ્વ મામ્ । વર્ણાનાં ચાપિ સર્વેષાં રાજા બન્ધુરિહોચ્યતે ॥ ૨,૨૭.

મહારાજ, આ જાણીને મને ભૂતદશાથી મુક્ત કર. અહીં રાજા બધાં વર્ણના સગા કહેવાય છે.

તન્માં તારય રાજેન્દ્ર મણિરત્નં દદામિ તે । યથા મમ શુભાવાપ્તિર્ભવેન્નૃપવરોત્તમ ॥ ૨,૨૭.

એથી, રાજાધિરાજ, મને ઉગાર; હું તને રત્ન આપું છું, જેથી મને શુભ ફળ મળે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

તથા કાર્યં મહાબાહો કૃપા યદિ મયીષ્યતે । આત્મનશ્ચ કુરુ ક્ષિપ્રં સર્વમેવૌર્ધ્વેદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૭.

મહાબાહુ, જો તને મારા પર દયા હોય તો આવું કરવું જોઈએ. તું જ ઝડપથી મારી સર્વ અંત્યક્રિયા કર.

નૃપતિરુવાચ । કથં પ્રેતા ભવન્તીહ કૃતૈરપ્યૌર્ધ્વદૈહિકૈઃ । પિશાચાશ્ચ ભવન્તીહ કર્મભિઃ કૈશ્ચ તદ્વદ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: અંત્યક્રિયા થયા પછી પણ લોકો અહીં કેમ ભૂત બને છે? અને કયા કર્મોથી પિશાચ બને છે? એ પણ મને કહો.

પ્રેત ઉવાચ । દેવદ્રવ્યં ચ બ્રહ્મસ્વં સ્ત્રીબાલધનસઞ્ચયમ્ । યે હરન્તિ નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રેતયોનિં વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: રાજાશ્રેષ્ઠ, જે લોકો દેવદ્રવ્ય, બ્રાહ્મણનું ધન કે સ્ત્રી-બાળકનું ધન ચોરી લે છે, તેઓ ભૂતયોનિમાં જાય છે.

તાપસીં ચ સગોત્રાં ચ અગમ્યાં યે ભજન્તિ હિ । ભવન્તિ તે મહાપ્રેતા અમ્બુજાનિ હરન્તિ યે ॥ ૨,૨૭.

જે પોતાના કુળની તપસ્વિ સ્ત્રીઓ કે અયોગ્ય સ્ત્રીઓ સાથે સંબંધ બાંધે છે, તેઓ મહાભૂત બને છે; અને જે લોકો કમળ ચોરી લે છે, તેઓ પણ એવા જ બને છે.

પ્રવાલવજ્રહર્તારો યે ચ વસ્ત્રાપહારકાઃ । તથા હિરણ્યહર્તારઃ સંયુગેઽસન્મુખાગતાઃ ॥ ૨,૨૭.

જે લોકો વાળના વસ્ત્ર, વજ્ર અથવા કપડાં ચોરી લે છે, તેમજ સોનું ચોરી લે છે, અને યુદ્ધમાં સામો આવીને પણ ભાગી જાય છે—

કૃતઘ્ના નાસ્તિકા રૌદ્રાસ્તથા સાહસિકા નરાઃ । પઞ્ચયજ્ઞવિનિર્મુક્તા મહાદાનરતાશ્ચ યે ॥ ૨,૨૭.

જે લોકો કૃતઘ્ન છે, ભગવાનને ન માનતા, ક્રૂર અને ઉતાવળા છે, જે પાંચ યજ્ઞોથી મુક્ત છે અને મોટા દાનમાં રત છે—

સ્વામિદ્રોહકરા મિત્રબ્રાહ્મદ્રોહકરાશ્ચ યે । તીર્થપાપકરા રાજઞ્જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ । એવમાદ્યા મહારાજ જાયન્તે પ્રેતયોનયઃ ॥ ૨,૨૭.

જે પોતાના માલિકનો દ્રોહ કરે છે, મિત્ર અને બ્રાહ્મણને દુઃખ આપે છે, તીર્થમાં પાપ કરે છે, હે રાજા, એ બધા ભૂતયોનિમાં જન્મે છે; આવા લોકો ભૂતયોનિમાં જ જન્મે છે, હે મહારાજા.

રાજોવાચ । કથં મુક્તા ભવન્તીહ પ્રેતત્વાત્ત્વં ચ તેઽપિ ચ । કથં ચાપિ મયા કાર્યમૌર્ધ્વદૈહિકમાત્મનઃ । વિધિના કેન તત્કાર્યં સર્વમેતદ્વદસ્વ મે ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ પૂછ્યું: આ લોકો અહીં ભૂતત્વમાંથી કેવી રીતે મુક્ત થાય છે? અને હું મારા માટે ઉત્તરક્રિયા કેવી રીતે કરું? કયા વિધિથી આ બધું કરવું જોઈએ? મને બધું કહો.

પ્રેત ઉવાચ । શૃણુ રાજેન્દ્ર સંક્ષેપાદ્વિધિં નારાયણાત્મકમ્ । સચ્છાસ્ત્રશ્રવણં વિષ્ણોઃ પૂજા સજ્જનસંગતિઃ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: હે રાજેન્દ્ર, નારાયણમય વિધિ સંક્ષેપમાં સાંભળો—સાચા શાસ્ત્રોનું શ્રવણ, વિષ્ણુની પૂજા અને સજ્જનોની સંગતિ.

પ્રેતયોનિવિનાશાય ભવન્તીતિ મયા શ્રુતમ્ । અતો વક્ષ્યામિ તે વિષ્ણુપૂજાં પ્રેતત્વનાશિનીમ્ ॥ ૨,૨૭.

આ બધાથી ભૂતયોનિનો નાશ થાય છે એવું મેં સાંભળ્યું છે; તેથી હું તને એવી વિષ્ણુપૂજા કહું છું જે ભૂતત્વનો નાશ કરે છે.

સુવર્ણદ્વયમાહૃત્ય મૂર્તિં ભૂપ પ્રકલ્પયેત્ । નારાયણસ્ય દેવસ્ય સર્વાભરણભૂષિતામ્ ॥ ૨,૨૭.

બે સુવર્ણ લઈને, રાજા એ નારાયણ ભગવાનની સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત મૂર્તિ બનાવે.