ગરુડપુરાણમ્

યજ્વા દાનપતિઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મણ્યઃ સાધુસંમતઃ । શીલાચારગુણોપેતો દયાદાક્ષિણ્યસંયુતઃ ॥ ૨,૨૭.

એ રાજા યજ્ઞ કરતો, દાનમાં અગ્રગણ્ય, ધનવાન, બ્રાહ્મણપ્રેમી, સારા લોકોમાં માન્ય, સારા સ્વભાવ અને આચારવાળો, દયાળુ અને દાનશીલ હતો.

પ્રજાઃ પાલયતે નિત્યં પુત્રાનિવ મહાબલઃ । ક્ષત્ત્રધર્મરતો નિત્યં સ દણ્ડ્યાન્દણ્ડયન્નૃપઃ ॥ ૨,૨૭.

એ મહાબળવાન રાજા પોતાના પ્રજાજનોને પોતાના સંતાન સમાન હંમેશા રક્ષતો અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં સદા તત્પર રહી, દોષિતને દંડ આપતો.

સ કદાચિન્મહાબાહુઃ સસૈન્યોમૃગયાં ગતઃ । વનં વિવેશ ગહનં નાનાવૃક્ષસમન્વિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

એક વખત એ મહાબાહુ રાજા પોતાની સેના સાથે શિકાર કરવા ગયો અને અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી ભરેલા ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

શાર્દૂલશતસંજુષ્ટં નાનાપક્ષિનિનાદિતમ્ । વનમધ્યે તદા રાજા મૃગં દૂરાદપશ્યત ॥ ૨,૨૭.

એ જંગલમાં સિંહ અને વાઘ જેવા અનેક પ્રાણીઓ રહેતા અને અનેક પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતું હતું. એ જંગલના મધ્યમાં રાજાએ દૂરથી એક હરણ જોયું.

તેન વિદ્ધો મૃગોઽતીવ બાણેન સુદૃઢેન ચ । બાણમાદાય તં તસ્ય સ વનેઽદર્શનં યયૌ ॥ ૨,૨૭.

મજબૂત બાણથી ઘાયલ થયેલું હરણ એ બાણ સાથે જંગલમાં અદૃશ્ય થઈ ગયું.

કક્ષે તચ્છોણિતસ્ત્રાવાત્સ રાજાનુજગામ તમ્ । તતો મૃગપ્રસઙ્ગેન વનમન્યદ્વિવેશ સઃ ॥ ૨,૨૭.

હરણના લોહીના ચાંપથી રાજા એનું પીછું કરતો ગયો અને એ હરણના પીછા કરતા બીજા જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠો નૃપતિઃ શ્રમસન્તાપમૂર્છિતઃ । જલસ્થાનં સમાસાદ્ય સાશ્વ એવાવગાહત ॥ ૨,૨૭.

ભૂખ અને તરસથી કંટાળેલો, થાકથી બેભાન થયેલો રાજા પાણીની જગ્યા પર પહોંચ્યો અને ઘોડા ઉપર બેઠો બેઠો જ પાણીમાં ઉતરી ગયો.

પીત્વા તદુ દકં શીતં પદ્મગન્ધાધિવાસિતમ્ । તત ઉત્તીર્ય સલિલાદ્વિમલાદ્બભ્રુવાહનઃ ॥ ૨,૨૭.

એ ઠંડું અને કમળની સુગંધથી ભરપૂર પાણી પીધા પછી બભ્રુવાહન શુદ્ધ પાણીમાંથી બહાર આવ્યો.

ન્યગ્રોધવૃક્ષમાસાદ્ય શીતચ્છાયં મનોહરમ્ । મહાવિટપિનં હૃદ્યં પક્ષિસઙ્ઘાતનાદિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી એ એક વટવૃક્ષ પાસે ગયો, જેની ઠંડી અને મોહક છાંયાં, વિશાળ ડાળીઓ અને પક્ષીઓના ઝુંડના અવાજથી મનોહર લાગતી હતી.

વનસ્ય તસ્ય સર્વસ્ય કેતુભૂતમિવોચ્છ્રિતમ્ । તં મહાતરુમાસાદ્ય નિષસાદ મહીપતિઃ ॥ ૨,૨૭.

એ મહાન વૃક્ષ આખા જંગલમાં એક નિશાની જેવું ઊંચું ઊભેલું હતું. એ વૃક્ષ પાસે જઈને મહારાજ ત્યાં બેઠા.

અથ પ્રેતં દદર્શાસૌ ક્ષુત્તૃષ્ણાવ્યાકુલેન્દ્રિયમ્ । ઉત્કચં મલિનં કુબ્જં (રૂક્ષં) નિર્માંસં ભીમદર્શનમ્ ॥ ૨,૨૭.

ત્યાં તેણે એક પ્રેત જોયો, જે ભૂખ અને તરસથી ઇન્દ્રિયો બેકાબૂ, વાંકડો, ગંદો, દુર્લગ્ન, દુર્બળ અને ભયાનક દેખાતો હતો.

સ્નાયુબદ્ધાસ્થિચરણં ધાવમાનમિતસ્તતઃ । અન્યૈશ્ચ બહુભિઃ પ્રેતૈઃ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

એના પગ હાડકાં અને સ્નાયુથી બંધાયેલા, એ અહીંથી ત્યાં દોડતો અને આસપાસ ઘણા બીજા પ્રેતો એના સાથે હતા.

તં દૃષ્ટ્વા વિકૃતં ઘોરં વિસ્મિતો બભ્રુવાહનઃ । પ્રેતોઽપિ દૃષ્ટ્વા તાં ઘોરામટવીમાગતં નૃપમ્ ॥ ૨,૨૭.

એ ભયાનક અને વિકૃત પ્રાણી જોઈને બભ્રુવાહન આશ્ચર્યચકિત થયો. એ પ્રેત પણ એ ભયાનક જંગલમાં રાજાને આવ્યો જોઈને એ તરફ જોઈ રહ્યો.

તદા હૃષ્ટમના ભૂત્વા તસ્યાન્તિકમુપાગતઃ । અબ્રવીત્સ તદા તાર્ક્ષ્ય પ્રેતરાજો નૃપં વચઃ ॥ ૨,૨૭.

પછી પ્રેતોના રાજા ખુશ થઈને એના નજીક આવ્યો અને, તાર્ખ્ષ્ય, એ રાજાને 이렇게 કહ્યું.

પ્રેતભાવો મયા ત્યક્તઃ પ્રાપ્તોઽસ્મિ પરમાં ગતિમ્ । ત્વત્સંયોગાન્મહાબાહો નાસ્તિધન્યતરો મમ ॥ ૨,૨૭.

હવે હું પ્રેત અવસ્થાને છોડીને ઉત્તમ ગતિમાં પહોંચી ગયો છું. મહાબાહુ, તારી મુલાકાતથી મારો કરતાં વધુ ધન્ય બીજું કોઈ નથી.

નૃપતિરુવાચ । કૃષ્ણવર્ણઃ કરાલાસ્યસ્ત્વં પ્રેત ઇવ લક્ષ્યસે । કથયસ્વ મમ પ્રીત્યા યથૈવં ચાસિ તત્ત્વતઃ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ કહ્યું: તું કાળી છાયાવાળો છે, તારો ચહેરો ભયાનક છે અને તું મને ભૂત જેવો દેખાય છે. મારી પ્રીતિ માટે, સાચું-સાચું કહું કે તું કોણ છે અને આવો કેમ છે.

તથા પૃષ્ટઃ સ વૈ રાજ્ઞા પ્રોવાચ સકલં સ્વકમ્ ॥ ૨,૨૭.

રાજાએ આમ પૂછતાં, તેણે પોતાનું બધું વર્તમાન કહી દીધું.

પ્રેત ઉવાચ । કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વમેવાદિતસ્તવ । પ્રેતત્વે કારણં શ્રુત્વા દયાં કર્તું મમાર્હસિ ॥ ૨,૨૭.

ભૂતએ કહ્યું: રાજાશ્રી, હું તને બધું આરંભથી કહું છું. મારી ભૂતદશાનું કારણ સાંભળી, તું મારા પર દયા કરવી.

વૈદિશં નામ નગરં સર્વસમ્પત્સમન્વિતમ્ । નાનાજનપદાકીર્ણં નાનારત્નસમાકુલમ્ । નાનાપુણ્યસમાયુક્તં નાનાવૃક્ષસમાકુલમ્ ॥ ૨,૨૭.

વૈદિશા નામનું એક શહેર છે, જ્યાં સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ છે, અનેક પ્રદેશના લોકો વસે છે, અનેક પ્રકારના રત્નો છે, અનેક પુણ્યથી ભરપૂર છે અને અનેક વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.

તત્રાહં ન્યવસં ભૂયો દેવાર્ચનરતઃ સદા । વૈશ્યો જાત્યા સુદેવોઽહં નામ્ના વિદિતમસ્તુ તે ॥ ૨,૨૭.

ત્યાં હું લાંબા સમય સુધી રહ્યો, હંમેશા દેવોની પૂજામાં લાગેલો. જાતે હું વૈશ્ય છું અને મારું નામ સુદેવ છે – તને જાણ હોય.

હવ્યેન તર્પિતા દેવાઃ કવ્યેન પિતરસ્તથા । વિવિધૈર્દાનયોગૈશ્ચ વિપ્રાઃ સન્તર્પિતા મયા ॥ ૨,૨૭.

હું દેવતાઓને હવનથી તૃપ્ત કરતો, પિતૃઓને પિંડથી અને બ્રાહ્મણોને વિવિધ દાનથી સંતોષ આપતો.

આવાહાશ્ચ વિવાહાશ્ચ મયા વૈ સુનિવેશિતાઃ । દીનાનાથવિશિષ્ટેભ્યો મયા દત્તમનેકધા ॥ ૨,૨૭.

હું આવાહન અને લગ્ન વિધિઓ યોગ્ય રીતે કરાવ્યા અને ગરીબો, અનાથો તથા વિશિષ્ટોને અનેકવાર દાન આપ્યું.

તત્સર્વં વિફલં તાત મમ દૈવાદુપાગતમ્ । યથા મે નિષ્ફલં જાતં સુકૃતં તદ્વદામિ તે ॥ ૨,૨૭.

પુત્ર, આ બધું મારા ભાગ્યે વ્યર્થ ગયું. મારા સારા કર્મો કેવી રીતે નિષ્ફળ થયા, તે હું તને કહું છું.

ન મેઽસ્તિ સન્તતિસ્તાત ન સુહૃન્ન ચ બાન્ધવઃ । ન ચ મિત્રં હિ મે તાદૃગ્યઃ કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૭.

મારે કોઈ સંતાન નથી, કોઈ મિત્ર કે સગો પણ નથી. મારો એવો કોઈ નથી જે મારા અંત્યક્રિયા કરે.

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તેન મમ જાતં નૃપોત્તમ । એકાદશં ત્રિપક્ષં ચ ષાણ્માસિકમથાબ્દિકમ્ । પ્રતિમાસ્યાનિ ચાન્યાનિ એવં શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ ॥ ૨,૨૭.

એથી, રાજાશ્રેષ્ઠ, મારી ભૂતદશા મજબૂત બની ગઈ છે. એકાદશી, પખવાડિયું, છ મહિના, વર્ષ અને અન્ય માસિક શ્રાદ્ધ – એમ કુલ સોળ શ્રાદ્ધવિધિઓ છે.

યસ્યૈતાનિ ન દીયન્તે પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ભૂપતે । પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તસ્ય દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ ॥ ૨,૨૭.

રાજા, જેને આ શ્રાદ્ધવિધિઓ મળતી નથી, તેના માટે અન્ય કોઈએ સો શ્રાદ્ધ કર્યા હોય તો પણ ભૂતદશા ટકી જ રહે છે.

એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ પ્રેતત્વાદુદ્ધરસ્વ મામ્ । વર્ણાનાં ચાપિ સર્વેષાં રાજા બન્ધુરિહોચ્યતે ॥ ૨,૨૭.

મહારાજ, આ જાણીને મને ભૂતદશાથી મુક્ત કર. અહીં રાજા બધાં વર્ણના સગા કહેવાય છે.

તન્માં તારય રાજેન્દ્ર મણિરત્નં દદામિ તે । યથા મમ શુભાવાપ્તિર્ભવેન્નૃપવરોત્તમ ॥ ૨,૨૭.

એથી, રાજાધિરાજ, મને ઉગાર; હું તને રત્ન આપું છું, જેથી મને શુભ ફળ મળે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

તથા કાર્યં મહાબાહો કૃપા યદિ મયીષ્યતે । આત્મનશ્ચ કુરુ ક્ષિપ્રં સર્વમેવૌર્ધ્વેદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૭.

મહાબાહુ, જો તને મારા પર દયા હોય તો આવું કરવું જોઈએ. તું જ ઝડપથી મારી સર્વ અંત્યક્રિયા કર.