ગરુડપુરાણમ્

લક્ષ્મીયુતાન્પરિત્યજ્ય માતરં પિતરં તથા । મૃતં પતિમનુવ્રજ્ય સા ચિરં સુખમેધતે ॥ ૨,૨૬.

પણ જો ધનવાન માતા-પિતાને પણ છોડી, એવી સ્ત્રી પતિના મૃત્યુ પછી પણ તેની સાથે રહે છે, તો તેને લાંબો સુખ મળે છે.

દિવ્યવર્ષપ્રમાણેન તિસ્રઃ કોટ્યોર્ઽદ્ધકોટયઃ । તાવત્કાલં વસેત્સ્વર્ગે નક્ષત્રૈઃ સહ સર્વદા ॥ ૨,૨૬.

એવી સ્ત્રી ત્રણ કરોડ અને અડધા કરોડ દેવવર્ષ જેટલો સમય સ્વર્ગમાં રહે છે અને હંમેશા તારાઓ વચ્ચે વસે છે.

તદન્તે ચરતે લોકે કુલે ભવતિ ભોગિનામ્ । સા હિ લબ્ધમહાપ્રીતિર્ભર્ત્રા સહ પતિવ્રતા ॥ ૨,૨૬.

પછી એ સ્ત્રી પૃથ્વી પર ભ્રમણે છે, સુખી કુટુંબમાં જન્મે છે અને પતિ સાથે મોટી પ્રસન્નતા પામે છે.

એવં ન કુરુતે નારી ધર્મોઢા પતિસંગમમ્ । જન્મજન્મનિ દુઃ ખાર્તાદુઃ શીલાપ્રિયવાદિની ॥ ૨,૨૬.

પણ જો વિવાહિત સ્ત્રી આવું વર્તન ન કરે, તો તે જન્મે જન્મે દુઃખ ભોગવે છે, દુશીલ અને કઠોર વાણી વાપરે છે.

વલ્ગુલી ગૃહસોધા વા ગોધા વા દ્વિમુખી ભવેત્ । સ્વભર્તારં પરિત્યજ્ય પરપુંસોનુવર્તિની ॥ ૨,૨૬.

જે સ્ત્રી પોતાના પતિને છોડીને બીજા પુરુષને અનુસરે છે, તે વાંદર, ઘરછિપકળી, ગોઠલી અથવા દ્વિમુખી બની જાય છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ્વપતિં સ્ત્રી નિષેવતે । મનસા કર્મણા વાચા મૃતં જીવન્તમેવ વા ॥ ૨,૨૬.

એથી, સ્ત્રીએ સર્વ રીતે પોતાના પતિની સેવા કરવી જોઈએ—પતિ જીવતો હોય કે મૃત્યુ પામેલો હોય, મનથી, કર્મથી અને વાણીથી.

જીવમાને મૃતે વાપિ કિલ્બિષં કુરુતે તુ યા । સ ચ વૈધવ્યમાપ્નોતિ જન્મજન્મનિ દુર્ભગા ॥ ૨,૨૬.

જે સ્ત્રી પતિ જીવતો હોય કે મૃત્યુ પામેલો હોય, પાપ કરે છે, તે જન્મે જન્મે વિધવા અને દુર્ભાગ્યવાળી બને છે.

યદ્દેવેભ્યો યત્પિતૃભ્યઃ શ્રદ્ધયૈવ પ્રદીયતે । તત્ફલં ભર્તૃપૂજાતઃ કુર્યાદ્ભર્ત્રર્ચનં તતઃ ॥ ૨,૨૬.

દેવતાઓ કે પિતૃઓને શ્રદ્ધાથી જે પણ અર્પણ કરવામાં આવે છે, એ ફળ પતિની પૂજાથી પણ મળે છે; તેથી પતિનું સન્માન કરવું જોઈએ.

એવં કૃતે ખગશ્રેષ્ઠ પિતૃલોકે ચિરં વસેત્ । યાવદાદિત્યચન્દ્રૌ ચ તાવદ્દેવસમા દિવિ ॥ ૨,૨૬.

આ રીતે વર્તન કરવાથી, હે પંખીઓના રાજા, સ્ત્રી પિતૃલોકમાં લાંબો સમય રહે છે અને સૂર્ય-ચંદ્ર જેટલા સમય સુધી સ્વર્ગમાં દેવતાસમાન થાય છે.

પુનશ્ચિરાયુષો ભૂત્ત્વા જાયન્તે વિપુલે કુલે । પતિવ્રતા યથા નારી ભર્તૃદુઃખં ન વિન્દતિ ॥ ૨,૨૬.

પછી, લાંબી આયુષ્ય પામી, એ સ્ત્રી ઉત્તમ કુટુંબમાં જન્મે છે; પતિવ્રતા સ્ત્રીને પતિનું દુઃખ કદી સ્પર્શતું નથી.

સર્વમેતદ્ધિ કથિતં મયા તવ ખગેશ્વર । વિશેષં કથયિષ્યામિ મૃતસ્યૈવ સુખપ્રદમ્ ॥ ૨,૨૬.

હે પંખીઓના રાજા, મેં તને આ બધું કહી દીધું છે; હવે હું મૃત્યુ પામેલા માટે સુખદાયક જે છે તે વિશેષ રીતે કહું છું.

દ્વાદશાહે કૃતં સર્વં વર્ષં યાવત્સપિણ્ડનમ્ । પુનઃ કુર્યાત્સદા નિત્યં ઘટાન્નં પ્રતિમાસિકમ્ ॥ ૨,૨૬.

દ્વાદશાં દિવસે અને વાર્ષિક શ્રાદ્ધ સુધી જે પણ વિધિ થાય છે, એ દર મહિને અન્ન અને પાણી સાથે ફરી કરવી જોઈએ.

કૃતસ્ય કરણં નાસ્તિ પ્રેતકાર્યાદૃતે ખગ । યઃ કરોતિ નરઃ કશ્ચિત્કૃત્પૂર્વં વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૬.

હે પંખી, મૃત્યુ પામેલા માટેની વિધિ સિવાય, જે કંઈ પહેલેથી કરેલું હોય તેનું પુનરાવર્તન કરવાથી કોઈ લાભ નથી; જે પુનરાવૃત્તિ કરે છે તે વિનાશ પામે છે.

મૃતસ્યૈવ પુનઃ કુર્યાત્પ્રેતોઽક્ષય્યમવાપ્નુયાત્ । પ્રતિમાસં ઘટા દેયા સોદના જલપૂરિતાઃ ॥ ૨,૨૬.

મૃતક માટે જ વિધિ ફરી કરવી જોઈએ; આવું કરવાથી મૃત્યુ પામેલા ને અક્ષય પુણ્ય મળે છે. દર મહિને પાણીથી ભરેલા ઘડા અર્પણ કરવા જોઈએ.

અર્વાક્ચ વૃદ્ધેઃ કરણાચ્ચ તાર્ક્ષ્ય સપિણ્ડનં યઃ કુરુતે હિ પુત્રઃ । તથાપિ માસં પ્રતિપિણ્ડમેકમન્નં ચ કુમ્ભં સજલં ચ દદ્યાત્ ॥ ૨,૨૬.

પિતા વૃદ્ધ થયા પછી કે વિધિ પછી પણ, પુત્રે જો સપીંડ વિધિ કરે, તો પણ દર મહિને એક અન્ન અને પાણીથી ભરેલો કુંડો અર્પણ કરવો જોઈએ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૭ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । કથં પ્રેતા વસન્ત્યત્ર કીદૃગ્રૂપા ભવન્તિ તે । મહાપ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ કૈઃકૈઃ કર્મફલૈર્વિભો । સર્વેષામનુકમ્પાર્થં બ્રૂહિ મે મધુસૂદન ॥ ૨,૨૭.

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: અહીં પ્રેતાત્માઓ કેવી રીતે રહે છે અને તેઓ કયા રૂપે હોય છે? મહાપ્રેત અને પિશાચો કયા કર્મફળે થાય છે? સર્વના કલ્યાણ માટે, હે મધુસૂદન, મને કહો.

પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે યેન દાનેન ચ શુભે ન ચ । તન્મે કથય દેવેશ મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ ॥ ૨,૨૭.

કયા દાનથી અને કયા શુભ કર્મથી પ્રેતત્વમાંથી મુક્તિ મળે છે? હે દેવોના સ્વામી, જો તને ગમતું હોય તો મને એ કહો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા તાર્ક્ષ્ય માનુષાણાં હિતાય વૈ । શૃણુચાવહિતો ભૂત્વા યદ્વચ્મિ પ્રેતલક્ષણમ્ ॥ ૨,૨૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: તાર્ખ્ષ્ય, તું માનવજાતના કલ્યાણ માટે બહુ સારું પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. હવે, હું જે કહું છું તે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ, હું મૃત્યુ પામેલા પ્રાણીઓના લક્ષણો વિશે સમજાવું છું.

ગુહ્યદ્ગુહ્યતરં હ્યેતન્નાખ્યેયં યસ્ય કસ્યચિત્ । ભક્તસ્ત્વં હિ મહાબાહો તેન તે કથયામ્યહમ્ ॥ ૨,૨૭.

આ વાત ખૂબ જ ગુપ્ત છે, ગુપ્તમાં પણ વધુ ગુપ્ત છે અને કોઈને પણ કહેવાની નથી. પણ, મહાબાહુ, તું ભક્ત છે, એટલે હું તને કહું છું.

પુરા ત્રેતાયુગે તાત રાજાસીદ્બભ્રુવાહનઃ । મહોદયપુરે રમ્યે ધર્મનિષ્ઠો મહાબલઃ ॥ ૨,૨૭.

પહેલાં ત્રેતાયુગમાં, પ્રિય, મહોદય નામના સુંદર શહેરમાં બભ્રુવાહન નામે એક રાજા હતો, જે ધર્મમાં અડગ અને બહુ બળવાન હતો.

યજ્વા દાનપતિઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મણ્યઃ સાધુસંમતઃ । શીલાચારગુણોપેતો દયાદાક્ષિણ્યસંયુતઃ ॥ ૨,૨૭.

એ રાજા યજ્ઞ કરતો, દાનમાં અગ્રગણ્ય, ધનવાન, બ્રાહ્મણપ્રેમી, સારા લોકોમાં માન્ય, સારા સ્વભાવ અને આચારવાળો, દયાળુ અને દાનશીલ હતો.

પ્રજાઃ પાલયતે નિત્યં પુત્રાનિવ મહાબલઃ । ક્ષત્ત્રધર્મરતો નિત્યં સ દણ્ડ્યાન્દણ્ડયન્નૃપઃ ॥ ૨,૨૭.

એ મહાબળવાન રાજા પોતાના પ્રજાજનોને પોતાના સંતાન સમાન હંમેશા રક્ષતો અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં સદા તત્પર રહી, દોષિતને દંડ આપતો.

સ કદાચિન્મહાબાહુઃ સસૈન્યોમૃગયાં ગતઃ । વનં વિવેશ ગહનં નાનાવૃક્ષસમન્વિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

એક વખત એ મહાબાહુ રાજા પોતાની સેના સાથે શિકાર કરવા ગયો અને અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી ભરેલા ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

શાર્દૂલશતસંજુષ્ટં નાનાપક્ષિનિનાદિતમ્ । વનમધ્યે તદા રાજા મૃગં દૂરાદપશ્યત ॥ ૨,૨૭.

એ જંગલમાં સિંહ અને વાઘ જેવા અનેક પ્રાણીઓ રહેતા અને અનેક પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતું હતું. એ જંગલના મધ્યમાં રાજાએ દૂરથી એક હરણ જોયું.

તેન વિદ્ધો મૃગોઽતીવ બાણેન સુદૃઢેન ચ । બાણમાદાય તં તસ્ય સ વનેઽદર્શનં યયૌ ॥ ૨,૨૭.

મજબૂત બાણથી ઘાયલ થયેલું હરણ એ બાણ સાથે જંગલમાં અદૃશ્ય થઈ ગયું.

કક્ષે તચ્છોણિતસ્ત્રાવાત્સ રાજાનુજગામ તમ્ । તતો મૃગપ્રસઙ્ગેન વનમન્યદ્વિવેશ સઃ ॥ ૨,૨૭.

હરણના લોહીના ચાંપથી રાજા એનું પીછું કરતો ગયો અને એ હરણના પીછા કરતા બીજા જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠો નૃપતિઃ શ્રમસન્તાપમૂર્છિતઃ । જલસ્થાનં સમાસાદ્ય સાશ્વ એવાવગાહત ॥ ૨,૨૭.

ભૂખ અને તરસથી કંટાળેલો, થાકથી બેભાન થયેલો રાજા પાણીની જગ્યા પર પહોંચ્યો અને ઘોડા ઉપર બેઠો બેઠો જ પાણીમાં ઉતરી ગયો.

પીત્વા તદુ દકં શીતં પદ્મગન્ધાધિવાસિતમ્ । તત ઉત્તીર્ય સલિલાદ્વિમલાદ્બભ્રુવાહનઃ ॥ ૨,૨૭.

એ ઠંડું અને કમળની સુગંધથી ભરપૂર પાણી પીધા પછી બભ્રુવાહન શુદ્ધ પાણીમાંથી બહાર આવ્યો.

ન્યગ્રોધવૃક્ષમાસાદ્ય શીતચ્છાયં મનોહરમ્ । મહાવિટપિનં હૃદ્યં પક્ષિસઙ્ઘાતનાદિતમ્ ॥ ૨,૨૭.

પછી એ એક વટવૃક્ષ પાસે ગયો, જેની ઠંડી અને મોહક છાંયાં, વિશાળ ડાળીઓ અને પક્ષીઓના ઝુંડના અવાજથી મનોહર લાગતી હતી.