ગરુડપુરાણમ્

એકચિત્યાં સમારૂઢૌ દમ્પતી નિધનં ગતૌ । એકપાકં પ્રકુર્વીત પિણ્ડાન્દદ્યાત્પૃથક્પૃથક્ ॥ ૨,૨૬.

પતિ-પત્ની બંને એક જ ચિતા પર વિધિ પામે, તો રસોઈ એક જ વાર કરવી, પણ પિંડદાન અલગ-અલગ કરવું.

એકાદશે વૃષોત્સર્ગં પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ષોડશ । ઘટાદિપદદાનાનિ મહાદાનાનિ યાનિ ચ । વર્ષં યાવત્પૃથક્કુર્યાત્પ્રેતસ્તૃપ્તિં વ્રજેચ્ચિરમ્ ॥ ૨,૨૬.

અગિયારસે દિવસે વૃષોત્સર્ગ, સોળ શ્રાદ્ધ વિધિઓ, ઘડા, પદાર્થે અને મહાદાનનું દાન—આ બધું એક વર્ષ સુધી અલગ-અલગ કરવું. આમ કરવાથી વિદેહ આત્માને લાંબા સમય સુધી તૃપ્તિ મળે છે.

એકગોત્રે મૃતાનાં તુ સ્ત્રિયા વા પુરુષસ્ય વા । સ્થણ્ડિલં ચૈકતઃ કુર્યાદ્ધોમં કુર્યાત્પૃથક્પૃથક્ ॥ ૨,૨૬.

એક જ કુળના પુરુષ કે સ્ત્રીનું અવસાન થાય, તો સ્મશાન એક સાથે તૈયાર કરવું, પણ હોમ વિધિ અલગ-અલગ કરવી.

એકાદશેઽહ્નિ યચ્છ્રાદ્ધં પૃથક્પિણ્ડાશ્ચ ભોજનમ્ । પાકૈરેન પતિસ્ત્રીણામન્યેષાં ચ વિગર્હિતમ્ ॥ ૨,૨૬.

અગિયારસે દિવસે શ્રાદ્ધ, પિંડ અને ભોજન—પત્ની કે અન્ય કોઈ માટે એક સાથે રસોઈ કરવી યોગ્ય નથી.

એકેનૈવ તુ પાકેન શ્રાદ્ધાનિ કુરુતે સુતઃ । એકં તુ વિકિરં કુર્યાત્પિણ્ડાન્દદ્યદ્બહૂનપિ । તીર્થે ચાપરપક્ષે વા ચન્દ્રસૂર્યગ્રહેઽપિ વા ॥ ૨,૨૬.

પુત્ર એક જ રસોઈથી શ્રાદ્ધ કરી શકે છે, એક જ વિધિથી અનેક પિંડ આપી શકે છે, તે તીર્થસ્થળે, અપરપક્ષે કે ચંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ સમયે પણ કરી શકે છે.

નારી ભર્તારમાસાદ્ય કુણપં દહતે યદા । અગ્નિર્દહતિ ગાત્રાણિ આત્માનં નૈવ પીડયેત્ ॥ ૨,૨૬.

જ્યારે સ્ત્રી પતિની ચિતાએ પહોંચીને શરીર દહન કરે છે, ત્યારે અગ્નિ શરીરને ભસ્મ કરે છે, પણ આત્માને કશી પીડા થતી નથી.

દહ્યતે ધ્માયમાનાનાં ધાતૂનાં હિ યથા મલમ્ । તથા નારી દહેદ્દેહં હુતાશે હ્યમૃતોપમે ॥ ૨,૨૬.

જેમ ધાતુઓને પિગાળતી વખતે અગ્નિ તેમનાં દોષ દહન કરે છે, તેમ પતિવ્રતા સ્ત્રી અમૃત સમાન અગ્નિમાં પોતાનું શરીર દહન કરે છે.

દિવ્યાદૌ દિવ્યદેહસ્તુ શુદ્ધો ભવતિ પૂરુષઃ । તપ્તતૈલેન લોહેન વહ્નિના નૈવ દહ્યતે ॥ ૨,૨૬.

દિવ્ય અવસ્થાની શરૂઆતમાં મનુષ્યને શુદ્ધ દિવ્ય શરીર મળે છે; તે પછી તપ્ત તેલ, લોખંડ કે અગ્નિ પણ તેને દહન કરી શકતા નથી.

તથા સા પતિસંયુક્તા દહ્યતે ન કદાચન । અન્તરાત્મા મૃતે તસ્મિન્મૃતોઽપ્યેકત્વમાગતઃ ॥ ૨,૨૬.

આ રીતે પતિ સાથે એકરૂપ થયેલી સ્ત્રી ક્યારેય દહન થતી નથી; પતિના અવસાન પછી પણ એકત્વ પામેલી તેની આંતરિક આત્મા અખંડિત રહે છે.

ભર્તૃસંગં પરિત્યજ્ય અન્યત્ર મ્રિયતે યદિ । ભર્તૃલોકં ન સા યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૨૬.

પતિનો સાથ છોડી, બીજી જગ્યાએ મૃત્યુ પામનાર સ્ત્રીને પતિના લોકમાં સ્થાન મળતું નથી, જ્યાં સુધી જગતનો અંત ન આવે.

લક્ષ્મીયુતાન્પરિત્યજ્ય માતરં પિતરં તથા । મૃતં પતિમનુવ્રજ્ય સા ચિરં સુખમેધતે ॥ ૨,૨૬.

પણ જો ધનવાન માતા-પિતાને પણ છોડી, એવી સ્ત્રી પતિના મૃત્યુ પછી પણ તેની સાથે રહે છે, તો તેને લાંબો સુખ મળે છે.

દિવ્યવર્ષપ્રમાણેન તિસ્રઃ કોટ્યોર્ઽદ્ધકોટયઃ । તાવત્કાલં વસેત્સ્વર્ગે નક્ષત્રૈઃ સહ સર્વદા ॥ ૨,૨૬.

એવી સ્ત્રી ત્રણ કરોડ અને અડધા કરોડ દેવવર્ષ જેટલો સમય સ્વર્ગમાં રહે છે અને હંમેશા તારાઓ વચ્ચે વસે છે.

તદન્તે ચરતે લોકે કુલે ભવતિ ભોગિનામ્ । સા હિ લબ્ધમહાપ્રીતિર્ભર્ત્રા સહ પતિવ્રતા ॥ ૨,૨૬.

પછી એ સ્ત્રી પૃથ્વી પર ભ્રમણે છે, સુખી કુટુંબમાં જન્મે છે અને પતિ સાથે મોટી પ્રસન્નતા પામે છે.

એવં ન કુરુતે નારી ધર્મોઢા પતિસંગમમ્ । જન્મજન્મનિ દુઃ ખાર્તાદુઃ શીલાપ્રિયવાદિની ॥ ૨,૨૬.

પણ જો વિવાહિત સ્ત્રી આવું વર્તન ન કરે, તો તે જન્મે જન્મે દુઃખ ભોગવે છે, દુશીલ અને કઠોર વાણી વાપરે છે.

વલ્ગુલી ગૃહસોધા વા ગોધા વા દ્વિમુખી ભવેત્ । સ્વભર્તારં પરિત્યજ્ય પરપુંસોનુવર્તિની ॥ ૨,૨૬.

જે સ્ત્રી પોતાના પતિને છોડીને બીજા પુરુષને અનુસરે છે, તે વાંદર, ઘરછિપકળી, ગોઠલી અથવા દ્વિમુખી બની જાય છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ્વપતિં સ્ત્રી નિષેવતે । મનસા કર્મણા વાચા મૃતં જીવન્તમેવ વા ॥ ૨,૨૬.

એથી, સ્ત્રીએ સર્વ રીતે પોતાના પતિની સેવા કરવી જોઈએ—પતિ જીવતો હોય કે મૃત્યુ પામેલો હોય, મનથી, કર્મથી અને વાણીથી.

જીવમાને મૃતે વાપિ કિલ્બિષં કુરુતે તુ યા । સ ચ વૈધવ્યમાપ્નોતિ જન્મજન્મનિ દુર્ભગા ॥ ૨,૨૬.

જે સ્ત્રી પતિ જીવતો હોય કે મૃત્યુ પામેલો હોય, પાપ કરે છે, તે જન્મે જન્મે વિધવા અને દુર્ભાગ્યવાળી બને છે.

યદ્દેવેભ્યો યત્પિતૃભ્યઃ શ્રદ્ધયૈવ પ્રદીયતે । તત્ફલં ભર્તૃપૂજાતઃ કુર્યાદ્ભર્ત્રર્ચનં તતઃ ॥ ૨,૨૬.

દેવતાઓ કે પિતૃઓને શ્રદ્ધાથી જે પણ અર્પણ કરવામાં આવે છે, એ ફળ પતિની પૂજાથી પણ મળે છે; તેથી પતિનું સન્માન કરવું જોઈએ.

એવં કૃતે ખગશ્રેષ્ઠ પિતૃલોકે ચિરં વસેત્ । યાવદાદિત્યચન્દ્રૌ ચ તાવદ્દેવસમા દિવિ ॥ ૨,૨૬.

આ રીતે વર્તન કરવાથી, હે પંખીઓના રાજા, સ્ત્રી પિતૃલોકમાં લાંબો સમય રહે છે અને સૂર્ય-ચંદ્ર જેટલા સમય સુધી સ્વર્ગમાં દેવતાસમાન થાય છે.

પુનશ્ચિરાયુષો ભૂત્ત્વા જાયન્તે વિપુલે કુલે । પતિવ્રતા યથા નારી ભર્તૃદુઃખં ન વિન્દતિ ॥ ૨,૨૬.

પછી, લાંબી આયુષ્ય પામી, એ સ્ત્રી ઉત્તમ કુટુંબમાં જન્મે છે; પતિવ્રતા સ્ત્રીને પતિનું દુઃખ કદી સ્પર્શતું નથી.

સર્વમેતદ્ધિ કથિતં મયા તવ ખગેશ્વર । વિશેષં કથયિષ્યામિ મૃતસ્યૈવ સુખપ્રદમ્ ॥ ૨,૨૬.

હે પંખીઓના રાજા, મેં તને આ બધું કહી દીધું છે; હવે હું મૃત્યુ પામેલા માટે સુખદાયક જે છે તે વિશેષ રીતે કહું છું.

દ્વાદશાહે કૃતં સર્વં વર્ષં યાવત્સપિણ્ડનમ્ । પુનઃ કુર્યાત્સદા નિત્યં ઘટાન્નં પ્રતિમાસિકમ્ ॥ ૨,૨૬.

દ્વાદશાં દિવસે અને વાર્ષિક શ્રાદ્ધ સુધી જે પણ વિધિ થાય છે, એ દર મહિને અન્ન અને પાણી સાથે ફરી કરવી જોઈએ.

કૃતસ્ય કરણં નાસ્તિ પ્રેતકાર્યાદૃતે ખગ । યઃ કરોતિ નરઃ કશ્ચિત્કૃત્પૂર્વં વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૬.

હે પંખી, મૃત્યુ પામેલા માટેની વિધિ સિવાય, જે કંઈ પહેલેથી કરેલું હોય તેનું પુનરાવર્તન કરવાથી કોઈ લાભ નથી; જે પુનરાવૃત્તિ કરે છે તે વિનાશ પામે છે.

મૃતસ્યૈવ પુનઃ કુર્યાત્પ્રેતોઽક્ષય્યમવાપ્નુયાત્ । પ્રતિમાસં ઘટા દેયા સોદના જલપૂરિતાઃ ॥ ૨,૨૬.

મૃતક માટે જ વિધિ ફરી કરવી જોઈએ; આવું કરવાથી મૃત્યુ પામેલા ને અક્ષય પુણ્ય મળે છે. દર મહિને પાણીથી ભરેલા ઘડા અર્પણ કરવા જોઈએ.

અર્વાક્ચ વૃદ્ધેઃ કરણાચ્ચ તાર્ક્ષ્ય સપિણ્ડનં યઃ કુરુતે હિ પુત્રઃ । તથાપિ માસં પ્રતિપિણ્ડમેકમન્નં ચ કુમ્ભં સજલં ચ દદ્યાત્ ॥ ૨,૨૬.

પિતા વૃદ્ધ થયા પછી કે વિધિ પછી પણ, પુત્રે જો સપીંડ વિધિ કરે, તો પણ દર મહિને એક અન્ન અને પાણીથી ભરેલો કુંડો અર્પણ કરવો જોઈએ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૭ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । કથં પ્રેતા વસન્ત્યત્ર કીદૃગ્રૂપા ભવન્તિ તે । મહાપ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ કૈઃકૈઃ કર્મફલૈર્વિભો । સર્વેષામનુકમ્પાર્થં બ્રૂહિ મે મધુસૂદન ॥ ૨,૨૭.

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: અહીં પ્રેતાત્માઓ કેવી રીતે રહે છે અને તેઓ કયા રૂપે હોય છે? મહાપ્રેત અને પિશાચો કયા કર્મફળે થાય છે? સર્વના કલ્યાણ માટે, હે મધુસૂદન, મને કહો.

પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે યેન દાનેન ચ શુભે ન ચ । તન્મે કથય દેવેશ મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ ॥ ૨,૨૭.

કયા દાનથી અને કયા શુભ કર્મથી પ્રેતત્વમાંથી મુક્તિ મળે છે? હે દેવોના સ્વામી, જો તને ગમતું હોય તો મને એ કહો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા તાર્ક્ષ્ય માનુષાણાં હિતાય વૈ । શૃણુચાવહિતો ભૂત્વા યદ્વચ્મિ પ્રેતલક્ષણમ્ ॥ ૨,૨૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: તાર્ખ્ષ્ય, તું માનવજાતના કલ્યાણ માટે બહુ સારું પ્રશ્ન પૂછ્યો છે. હવે, હું જે કહું છું તે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ, હું મૃત્યુ પામેલા પ્રાણીઓના લક્ષણો વિશે સમજાવું છું.

ગુહ્યદ્ગુહ્યતરં હ્યેતન્નાખ્યેયં યસ્ય કસ્યચિત્ । ભક્તસ્ત્વં હિ મહાબાહો તેન તે કથયામ્યહમ્ ॥ ૨,૨૭.

આ વાત ખૂબ જ ગુપ્ત છે, ગુપ્તમાં પણ વધુ ગુપ્ત છે અને કોઈને પણ કહેવાની નથી. પણ, મહાબાહુ, તું ભક્ત છે, એટલે હું તને કહું છું.