ગરુડપુરાણમ્

સપિણ્ડીકરણં કૃત્વા એકોદ્દિષ્ટં કરોતિ યઃ । આત્માનં ચ તથા પ્રેતં સ નયેદ્દમશાસનમ્ ॥ ૨,૨૬.

જે સપીંડીકરણ કર્યા પછી એકોદ્દિષ્ટ શ્રાદ્ધ કરે છે, તે પોતાને અને પ્રેતને દુઃખના લોકે લઈ જાય છે.

વર્ષં યાવક્ત્રિયા કાર્યા નામગોત્રેણ ધીમતા । ઘટાદિ ભોજનં નિત્યં પદદાનાનિ યાનિ ચ । સપિણ્ડીકરણે વૃત્તે એકસ્યૈવ તુ દાપયેત્ ॥ ૨,૨૬.

બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ એક વર્ષ સુધી નામ અને કુળના ઉલ્લેખ સાથે નિયમિત વિધી કરવી જોઈએ. દરરોજ ભોજન અને પાણી અર્પણ કરવું, તેમજ ઘડો વગેરે વસ્તુઓનું દાન કરવું. જ્યારે સપીંડીકરણ વિધિ પૂર્ણ થાય, ત્યારબાદ આ બધું માત્ર એક વ્યક્તિ માટે જ કરવું.

અન્નં પાનીયસહિતં સંખ્યાં કૃત્વાબ્દિકસ્ય ચ । દાતવ્યં બ્રાહ્મણે પક્ષિઞ્જલપૂર્ણઘટાદિકમ્ ॥ ૨,૨૬.

વર્ષિક વિધિ પ્રમાણે ગણતરી કરીને, પાણી સાથે ભોજન બ્રાહ્મણને આપવું, તેમજ પાંજરામાં પક્ષીઓ ભરેલા ઘડા વગેરે વસ્તુઓનું પણ દાન કરવું.

પિણ્ડાન્તે તસ્ય સકલા વર્ષવૃત્તિઃ સ્વશક્તિતઃ । દિવ્યદેહો વિમાનસ્થઃ સુખં યાતિ યમાલયમ્ ॥ ૨,૨૬.

પિંડ વિધિ પૂર્ણ થયા પછી, આખું વર્ષ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વિધિ કરવાથી, વિદેહ આત્મા દિવ્ય શરીર પામે છે, વિમાનમાં બેઠા-બેઠા આનંદથી યમલોકમાં જાય છે.

જીવમાને ચ પિતરિ ન હિ પુત્ત્રે સપિણ્ડતા । સ્ત્રીણાં સપિણ્ડનં નાસ્તિ તથા ભર્તરિ જીવતિ ॥ ૨,૨૬.

પિતા જીવતા હોય ત્યારે પુત્ર માટે સપીંડ સંબંધ થતો નથી. સ્ત્રીઓ માટે પણ પતિ જીવતો હોય ત્યારે સપીંડ સંબંધ નથી.

હુતાશં યા સમારૂઢા ચતુર્થેઽહ્નિ પતિવ્રતા । તસ્યા ભર્તૃદિને કાર્યં વૃષોત્સર્ગાદિકં ચ યત્ ॥ ૨,૨૬.

જે પતિવ્રતા સ્ત્રીએ ચોથા દિવસે અગ્નિસંસ્કાર સ્વીકાર્યો હોય, તેના પતિના પુણ્યતિથિએ વૃષોત્સર્ગ અને અન્ય વિધિઓ કરવી જોઈએ.

પુત્ત્રિકા પતિગોત્રા સ્યાદધસ્તાત્પુત્રજન્મનઃ । પુત્રોત્પત્તેઃ પરસ્તાત્સા પિતૃગોત્રં વ્રજેત્પુનઃ ॥ ૨,૨૬.

પુત્રીનું લગ્ન પછીનું કુળ પતિનું ગણાય છે, પુત્રના જન્મ પહેલા સુધી. પુત્ર જન્મ્યા પછી, પુત્રી ફરી પિતાના કુળમાં આવે છે.

પતિપત્ન્યોઃ સદૈકત્વં હુતાશં યાધિરોહતિ । પુત્રેણૈવ પૃથક્શ્રાદ્ધં ક્ષયાખ્યે તસ્ય વાસરે ॥ ૨,૨૬.

પત્ની અગ્નિસંસ્કાર સ્વીકારી પતિ સાથે એકરૂપ થાય છે. ક્ષય નામના દિવસે પુત્રએ માતાનું અલગ શ્રાદ્ધ કરવું.

અપુત્ત્રૌ ચેન્મૃતૌ સ્યાતામેકચિત્યાં સમેઽહનિ । પૃથક્શ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત સાપિડ્યં પતિના સહ ॥ ૨,૨૬.

જો પતિ-પત્ની બંને નિસંતાન એક જ દિવસે અવસાન પામે અને એક જ ચિતા પર વિધિ થાય, તો શ્રાદ્ધ અલગ-અલગ કરવું, પણ પિંડદાન પતિ સાથે જ કરવું.

પૃથક્પૃથક્ચ પિણ્ડેન દમ્પતી પતિના સહ । ન લિપ્યતે મહાદોષૈરેતત્સત્યં વચો મમ ॥ ૨,૨૬.

પતિ-પત્ની માટે પિંડદાન અલગ-અલગ કરીને પણ પતિ સાથે વિધિ કરવાથી કોઈ મોટો દોષ લાગતો નથી; આ મારી સાચી વાત છે.

એકચિત્યાં સમારૂઢૌ દમ્પતી નિધનં ગતૌ । એકપાકં પ્રકુર્વીત પિણ્ડાન્દદ્યાત્પૃથક્પૃથક્ ॥ ૨,૨૬.

પતિ-પત્ની બંને એક જ ચિતા પર વિધિ પામે, તો રસોઈ એક જ વાર કરવી, પણ પિંડદાન અલગ-અલગ કરવું.

એકાદશે વૃષોત્સર્ગં પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ષોડશ । ઘટાદિપદદાનાનિ મહાદાનાનિ યાનિ ચ । વર્ષં યાવત્પૃથક્કુર્યાત્પ્રેતસ્તૃપ્તિં વ્રજેચ્ચિરમ્ ॥ ૨,૨૬.

અગિયારસે દિવસે વૃષોત્સર્ગ, સોળ શ્રાદ્ધ વિધિઓ, ઘડા, પદાર્થે અને મહાદાનનું દાન—આ બધું એક વર્ષ સુધી અલગ-અલગ કરવું. આમ કરવાથી વિદેહ આત્માને લાંબા સમય સુધી તૃપ્તિ મળે છે.

એકગોત્રે મૃતાનાં તુ સ્ત્રિયા વા પુરુષસ્ય વા । સ્થણ્ડિલં ચૈકતઃ કુર્યાદ્ધોમં કુર્યાત્પૃથક્પૃથક્ ॥ ૨,૨૬.

એક જ કુળના પુરુષ કે સ્ત્રીનું અવસાન થાય, તો સ્મશાન એક સાથે તૈયાર કરવું, પણ હોમ વિધિ અલગ-અલગ કરવી.

એકાદશેઽહ્નિ યચ્છ્રાદ્ધં પૃથક્પિણ્ડાશ્ચ ભોજનમ્ । પાકૈરેન પતિસ્ત્રીણામન્યેષાં ચ વિગર્હિતમ્ ॥ ૨,૨૬.

અગિયારસે દિવસે શ્રાદ્ધ, પિંડ અને ભોજન—પત્ની કે અન્ય કોઈ માટે એક સાથે રસોઈ કરવી યોગ્ય નથી.

એકેનૈવ તુ પાકેન શ્રાદ્ધાનિ કુરુતે સુતઃ । એકં તુ વિકિરં કુર્યાત્પિણ્ડાન્દદ્યદ્બહૂનપિ । તીર્થે ચાપરપક્ષે વા ચન્દ્રસૂર્યગ્રહેઽપિ વા ॥ ૨,૨૬.

પુત્ર એક જ રસોઈથી શ્રાદ્ધ કરી શકે છે, એક જ વિધિથી અનેક પિંડ આપી શકે છે, તે તીર્થસ્થળે, અપરપક્ષે કે ચંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ સમયે પણ કરી શકે છે.

નારી ભર્તારમાસાદ્ય કુણપં દહતે યદા । અગ્નિર્દહતિ ગાત્રાણિ આત્માનં નૈવ પીડયેત્ ॥ ૨,૨૬.

જ્યારે સ્ત્રી પતિની ચિતાએ પહોંચીને શરીર દહન કરે છે, ત્યારે અગ્નિ શરીરને ભસ્મ કરે છે, પણ આત્માને કશી પીડા થતી નથી.

દહ્યતે ધ્માયમાનાનાં ધાતૂનાં હિ યથા મલમ્ । તથા નારી દહેદ્દેહં હુતાશે હ્યમૃતોપમે ॥ ૨,૨૬.

જેમ ધાતુઓને પિગાળતી વખતે અગ્નિ તેમનાં દોષ દહન કરે છે, તેમ પતિવ્રતા સ્ત્રી અમૃત સમાન અગ્નિમાં પોતાનું શરીર દહન કરે છે.

દિવ્યાદૌ દિવ્યદેહસ્તુ શુદ્ધો ભવતિ પૂરુષઃ । તપ્તતૈલેન લોહેન વહ્નિના નૈવ દહ્યતે ॥ ૨,૨૬.

દિવ્ય અવસ્થાની શરૂઆતમાં મનુષ્યને શુદ્ધ દિવ્ય શરીર મળે છે; તે પછી તપ્ત તેલ, લોખંડ કે અગ્નિ પણ તેને દહન કરી શકતા નથી.

તથા સા પતિસંયુક્તા દહ્યતે ન કદાચન । અન્તરાત્મા મૃતે તસ્મિન્મૃતોઽપ્યેકત્વમાગતઃ ॥ ૨,૨૬.

આ રીતે પતિ સાથે એકરૂપ થયેલી સ્ત્રી ક્યારેય દહન થતી નથી; પતિના અવસાન પછી પણ એકત્વ પામેલી તેની આંતરિક આત્મા અખંડિત રહે છે.

ભર્તૃસંગં પરિત્યજ્ય અન્યત્ર મ્રિયતે યદિ । ભર્તૃલોકં ન સા યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૨૬.

પતિનો સાથ છોડી, બીજી જગ્યાએ મૃત્યુ પામનાર સ્ત્રીને પતિના લોકમાં સ્થાન મળતું નથી, જ્યાં સુધી જગતનો અંત ન આવે.

લક્ષ્મીયુતાન્પરિત્યજ્ય માતરં પિતરં તથા । મૃતં પતિમનુવ્રજ્ય સા ચિરં સુખમેધતે ॥ ૨,૨૬.

પણ જો ધનવાન માતા-પિતાને પણ છોડી, એવી સ્ત્રી પતિના મૃત્યુ પછી પણ તેની સાથે રહે છે, તો તેને લાંબો સુખ મળે છે.

દિવ્યવર્ષપ્રમાણેન તિસ્રઃ કોટ્યોર્ઽદ્ધકોટયઃ । તાવત્કાલં વસેત્સ્વર્ગે નક્ષત્રૈઃ સહ સર્વદા ॥ ૨,૨૬.

એવી સ્ત્રી ત્રણ કરોડ અને અડધા કરોડ દેવવર્ષ જેટલો સમય સ્વર્ગમાં રહે છે અને હંમેશા તારાઓ વચ્ચે વસે છે.

તદન્તે ચરતે લોકે કુલે ભવતિ ભોગિનામ્ । સા હિ લબ્ધમહાપ્રીતિર્ભર્ત્રા સહ પતિવ્રતા ॥ ૨,૨૬.

પછી એ સ્ત્રી પૃથ્વી પર ભ્રમણે છે, સુખી કુટુંબમાં જન્મે છે અને પતિ સાથે મોટી પ્રસન્નતા પામે છે.

એવં ન કુરુતે નારી ધર્મોઢા પતિસંગમમ્ । જન્મજન્મનિ દુઃ ખાર્તાદુઃ શીલાપ્રિયવાદિની ॥ ૨,૨૬.

પણ જો વિવાહિત સ્ત્રી આવું વર્તન ન કરે, તો તે જન્મે જન્મે દુઃખ ભોગવે છે, દુશીલ અને કઠોર વાણી વાપરે છે.

વલ્ગુલી ગૃહસોધા વા ગોધા વા દ્વિમુખી ભવેત્ । સ્વભર્તારં પરિત્યજ્ય પરપુંસોનુવર્તિની ॥ ૨,૨૬.

જે સ્ત્રી પોતાના પતિને છોડીને બીજા પુરુષને અનુસરે છે, તે વાંદર, ઘરછિપકળી, ગોઠલી અથવા દ્વિમુખી બની જાય છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ્વપતિં સ્ત્રી નિષેવતે । મનસા કર્મણા વાચા મૃતં જીવન્તમેવ વા ॥ ૨,૨૬.

એથી, સ્ત્રીએ સર્વ રીતે પોતાના પતિની સેવા કરવી જોઈએ—પતિ જીવતો હોય કે મૃત્યુ પામેલો હોય, મનથી, કર્મથી અને વાણીથી.

જીવમાને મૃતે વાપિ કિલ્બિષં કુરુતે તુ યા । સ ચ વૈધવ્યમાપ્નોતિ જન્મજન્મનિ દુર્ભગા ॥ ૨,૨૬.

જે સ્ત્રી પતિ જીવતો હોય કે મૃત્યુ પામેલો હોય, પાપ કરે છે, તે જન્મે જન્મે વિધવા અને દુર્ભાગ્યવાળી બને છે.

યદ્દેવેભ્યો યત્પિતૃભ્યઃ શ્રદ્ધયૈવ પ્રદીયતે । તત્ફલં ભર્તૃપૂજાતઃ કુર્યાદ્ભર્ત્રર્ચનં તતઃ ॥ ૨,૨૬.

દેવતાઓ કે પિતૃઓને શ્રદ્ધાથી જે પણ અર્પણ કરવામાં આવે છે, એ ફળ પતિની પૂજાથી પણ મળે છે; તેથી પતિનું સન્માન કરવું જોઈએ.

એવં કૃતે ખગશ્રેષ્ઠ પિતૃલોકે ચિરં વસેત્ । યાવદાદિત્યચન્દ્રૌ ચ તાવદ્દેવસમા દિવિ ॥ ૨,૨૬.

આ રીતે વર્તન કરવાથી, હે પંખીઓના રાજા, સ્ત્રી પિતૃલોકમાં લાંબો સમય રહે છે અને સૂર્ય-ચંદ્ર જેટલા સમય સુધી સ્વર્ગમાં દેવતાસમાન થાય છે.