ગરુડપુરાણમ્

સા (સ) તેન ભાવયોગેન પુત્ત્રાસ્તત્કર્મકારિણઃ । પિતૃરૂપં સમાદાય કસ્યચિજ્જાયતે સુતઃ ॥ ૨,૨૫.

એ સ્વભાવ એ મિલનના બળથી દીકરાઓને તે પ્રમાણે વર્તાવા માટે પ્રેરે છે; પિતાનું રૂપ ધારણ કરીને કોઈને દીકરો જન્મે છે.

પિતૃતઃ કોઽપિ રૂપાઢ્યો ગુણજ્ઞો દાનતત્પરઃ । સદૃશઃ કોઽપિ લોકેઽસ્મિન્ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥ ૨,૨૫.

પિતાથી કોઈ સુંદર રૂપવાળો, ગુણ જાણનારો કે દાનમાં તત્પર થઈ શકે છે; કોઈક મળતો-જુલતો હોય, પણ આ દુનિયામાં કોઈ પણ એકસરખો થયો નથી કે થશે નહીં.

અન્ધાદન્ધો ન ભવતિ મૂકાન્મૂકો ન જાયતે । બધિરાદ્બધિરો નૈવ વિદ્યાવાન્વિદુષો ન હિ । અનુરૂપા ન દૃશ્યન્તે મદીયં વચનં શૃણુ ॥ ૨,૨૫.

અંધથી અંધ જન્મતો નથી, મૂંગાથી મૂંગો થતો નથી, બહેરાથી બહેરો થતો નથી, વિદ્વાનથી વિદ્વાન પણ આવતો નથી; એકસરખા રૂપો દેખાતા નથી. મારું વચન સાંભળ.

ગરુડ ઉવાચ । ઔરસક્ષેત્રજાદ્યાશ્ચ પુત્ત્રા દશવિધાઃ સ્મૃતાઃ । સંગૃહીતઃ સુતો યસ્તુ દાસીપુત્ત્રશ્ચ તેન કિમ્ ॥ ૨,૨૫.

ગરુડએ પૂછ્યું: માતાના ગર્ભથી, ક્ષેત્રજ અને બીજા દીકરાઓ દસ પ્રકારના કહેવાય છે; તો દત્તક દીકરો કે દાસીપુત્ર વિશે શું કહેવાય?

કાઙ્કાં ગતિમવાપ્નોતિ જાયો મૃત્યુવશં ગતઃ । ભવેન્ન દુહિતા યસ્ય ન દૌહિત્રો ન વા સુતઃ ॥ ૨,૨૫.

પત્ની મૃત્યુ પામે પછી, જે ઈચ્છિત સ્થિતિ મળે છે તે પ્રાપ્ત થાય છે; જેને દીકરી, દોહિત્ર કે દીકરો નથી,

શ્રાદ્ધં તસ્ય કથં કાર્યં વિધિના કેન તદ્ભવેત્ । શ્રીભગવાનુવાચ । મુખં દૃષ્ટ્વા તુ પુત્રસ્ય મુચ્યતે પૈતૃકાદૃણાત્ ॥ ૨,૨૫.

એનું શ્રાદ્ધ કેવી રીતે કરવું અને કયા વિધિથી થાય? શ્રીભગવાન બોલ્યા: દીકરાનું મુખ જોવાથી પિતૃઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે.

પૌત્ત્રસ્ય દર્શનાજ્જન્તુર્મુચ્યતે ચઃ ઋણત્રયાત્ । લોકાનન્ત્યં દિવઃ પ્રાપ્તિઃ પુત્ત્રપૌત્ત્ર પ્રપૌત્ત્રકૈઃ ॥ ૨,૨૫.

પૌત્રનું દર્શન કરવાથી મનુષ્ય ત્રણ ઋણમાંથી છૂટે છે; દીકરા, પૌત્ર અને પ્રપૌત્રથી અનંત લોક અને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થાય છે.

અન્યક્ષેત્રોદ્ભવાદ્યા યે ભુક્તિમાત્રપ્રદાઃ સુતાઃ । કુર્વીત પાર્વણં શ્રાદ્ધમારૈસો વિધિવત્સુતઃ ॥ ૨,૨૫.

બીજા ક્ષેત્રમાંથી જન્મેલા દીકરાઓ ફક્ત ભોગ જ અપાવે છે; સાચો દીકરો શ્રાદ્ધ વિધિપૂર્વક કરવો જોઈએ.

કુર્વન્ત્યન્યે સુતાઃ શ્રાદ્ધમે કોદ્દિષ્ટં ન પાર્વણમ્ । બ્રાહ્મોઢાજસ્તૂન્નયતિ સંગૃહીતસ્ત્વધો નયેત્ । શ્રાદ્ધં સાંવત્સરં કુર્વઞ્જાયતે નરકાય વૈ ॥ ૨,૨૫.

અન્ય દીકરાઓ ફક્ત નિર્ધારિત શ્રાદ્ધ કરે છે, પૂરું શ્રાદ્ધ નથી કરતા; બ્રાહ્મણ પત્નીથી જન્મેલો દીકરો ઉપર લઈ જાય છે, દત્તક દીકરો નીચે લઈ જાય છે; વર્ષમાં એકવાર શ્રાદ્ધ કરવું નરકમાં લઈ જાય છે.

સર્વદાનાનિ દેયાનિ હ્યન્ન દાનાદૃતે ખગ । સંગૃહીતઃ સુતઃ કુર્યાદેકોદ્દિષ્ટં ન પાર્વણમ્ ॥ ૨,૨૫.

બધા દાન આપવા યોગ્ય છે, ખાવાનું દાન સિવાય, હે ખગ; દત્તક દીકરો ફક્ત નિર્ધારિત શ્રાદ્ધ કરે, પૂરું શ્રાદ્ધ નહીં કરે.

પ્રત્યબ્દં પિતૃમાતૃભ્યાં શ્રાદ્ધં દત્ત્વા ન લિપ્યતે । એકોદ્દિષ્ટં પરિત્યજ્ય પાર્વણં કુરુતે યદિ ॥ ૨,૨૫.

દર વર્ષે પિતા-માતાને શ્રાદ્ધ આપવાથી પાપ લાગતું નથી; જો નિર્ધારિત શ્રાદ્ધ છોડીને પૂરું શ્રાદ્ધ કરે,

આત્માનં ચ પિતૄંશ્ચૈવ સ નયેદ્યમમન્દિરમ્ । સંગૃહીતસ્તુ યઃ કેચિદ્દાસીપુત્ત્રાદયશ્ચ યે ॥ ૨,૨૫.

તો પોતાને અને પિતૃઓને યમલોકમાં લઈ જાય છે; દત્તક દીકરો અને દાસીપુત્રો વગેરે,

તીર્થે કુર્યુઃ પિતૃશ્રાદ્ધં દાનં (માસં) દદ્યુર્દ્વિજન્મને । સંગૃહીતસુતો ભૂત્વા પાકં વા યઃ પ્રયચ્છતિ ॥ ૨,૨૫.

એ લોકો તીર્થમાં પિતૃ શ્રાદ્ધ કરે, દાન (માસે) દ્વિજને આપે; દત્તક દીકરો બનીને જો કોઈ પાક આપશે,

વૃથા શ્રાદ્ધં વિજાનીયાચ્છૂદ્રાન્નેન યથા દ્વિજઃ । ન પ્રીણયતિ તચ્છ્રાદ્ધં પિતામહમુખાન્પિતૄન્ । એવં જ્ઞાત્વા સ્વગશ્રેષ્ઠ હીનજાતીન્સુતાંસ્ત્યજેત્ ॥ ૨,૨૫.

તો એ શ્રાદ્ધ વ્યર્થ ગણવું, જેમ શૂદ્રનું ખાવું બ્રાહ્મણ માટે વ્યર્થ છે; એ શ્રાદ્ધ પિતામહાદિક પિતૃઓને પ્રસન્ન કરતું નથી. હે પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, આવું જાણીને નીચી જાતિના દીકરાઓને છોડવા જોઈએ.

(બ્રાહ્મણ્યાં બ્રાહ્મણાજ્જાતશ્ચાણ્ડાલાદધમઃ સ્મૃતઃ ) । યસ્તુ પ્રવ્રજિતાજ્જાતો બ્રાહ્મણ્યાં શૂદ્રતશ્ચ યઃ ॥ ૨,૨૫.

(બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાંથી બ્રાહ્મણથી જન્મેલો પણ ચંડાળથી નીચો કહેવાય છે); જે સંન્યાસીથી જન્મે છે, અથવા બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાંથી શૂદ્રથી જન્મે છે.

દ્વાવેતૌ વિદ્ધિ ચાણ્ડાલૌ સગોત્રાદ્યસ્તુ જાયતે । સ્વર્યાતિવિહિતાન્પુત્રઃ સમુત્પાદ્ય ખગેશ્વર ॥ ૨,૨૫.

આ બે, જે એક જ વંશમાંથી જન્મે છે, તેમને અછૂત ગણવામાં આવે છે; અને જે પુત્ર નિયમિત વિધિ વિના જન્મે છે, એ પણ અછૂત કહેવાય છે, હે ખગેશ્વર.

તૈઃ સુવૃત્તૈઃ સુખં પ્રાપ્યં કુવૃત્તૈર્નરકં વ્રજેત્ । હીનજાતિસમુદ્ભૂતૈઃ સુવૃત્તૈઃ સુખમેધતે ॥ ૨,૨૫.

સારા વર્તનવાળાઓને સુખ મળે છે, અને ખરાબ વર્તનવાળાઓને દુઃખ અને નરક મળે છે. નીચી જાતિમાં જન્મેલા પણ જો સારા વર્તનવાળા હોય તો તેમને પણ સુખ મળે છે.

કલિકલુષવિમુક્તઃ પૂજિતઃ સિદ્ધસઙ્ઘૈરમરચમરમાલાવીજ્યમાનોઽપ્સરોભિઃ । પિતૃશતમપિ બન્ધૂન્પુત્ત્રપૌત્ત્રપ્રપૌત્ત્રાનપિ નરકનિમગ્નાનુદ્ધરેદેક એવ ॥ ૨,૨૫.

કળીયુગના દોષોથી મુક્ત, સિદ્ધજનોએ પૂજિત, અપ્સરાઓએ અમરચામરથી સેવિત એવો એકજ માણસ પોતાના અનેક પિતૃઓ, સંબંધીઓ, પુત્રો, પૌત્રો અને પ્રપૌત્રો જે નરકમાં પડેલા હોય તેમને ઉદ્ધાર કરી શકે છે.

શ્રીગરુડમાહપુરાણમ્ ૨૬ ગરુડ ઉવાચ । સત્યં બ્રૂહિ સુરશ્રેષ્ઠ કૃપાં કૃત્વા મયિ પ્રભો । મૃતાનાં ચૈવ જન્તૂનાં કદા કુર્યાત્સપિણ્ડનમ્ ॥ ૨,૨૬.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને સાચું કહો, હે પ્રભુ, મૃત્યુ પામેલા જીવોના સપિંડ દાન ક્યારે કરવું જોઈએ?

સપિણ્ડત્વે કુતો યાન્તિ અસપિણ્ડે કુતો ગતિઃ । કેનૈવ સહપિણ્ડત્વં સ્ત્રીપુસોર્વક્તુમર્હસિ ॥ ૨,૨૬.

સપિંડ કેવી રીતે થાય છે અને જે સપિંડ નથી તેમને શું ગતિ મળે છે? સ્ત્રી અને પુરુષ વચ્ચે સપિંડનો સંબંધ કેવી રીતે થાય છે, કૃપા કરીને સમજાવો.

સ્ત્રીપુમાંશૌ સહૈકત્વં પાપ્નુતઃ કથમુત્તમમ્ । જીવેદ્ભર્તરિ નારીણાં સપિણ્ડીકરણં કુતઃ ॥ ૨,૨૬.

સ્ત્રી અને પુરુષ સાથે મળીને શ્રેષ્ઠ એકતા કેવી રીતે પામે છે? પતિ જીવતો હોય ત્યારે સ્ત્રીઓ માટે સપિંડ દાન ક્યારે થાય છે?

ભર્તૃલોકં કથં યાન્તિ સ્વર્ગલોકં સુરેશ્વર । અગ્ન્યારોહે કથં શ્રાદ્ધં વૃષોત્સર્ગઃ કથં ભવેત્ ॥ ૨,૨૬.

હે દેવોના સ્વામી, સ્ત્રીઓ પતિના લોકમાં કે સ્વર્ગમાં કેવી રીતે જાય છે? અગ્નિમાં પ્રવેશ વખતે શ્રાદ્ધ કેવી રીતે કરવું અને વૃષોત્સર્ગ કઈ રીતે કરવું?

ઘટદાનં કથં કાર્યં સપિણ્ડીકરણે કૃતે । કથયસ્વ પ્રસાદેન હીતાય જગતાં પ્રભો ॥ ૨,૨૬.

સપિંડ દાન વખતે ઘડાનું દાન કેવી રીતે કરવું જોઈએ? હે પ્રભુ, કૃપા કરીને સર્વજગતના હિત માટે મને કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । યથાવત્કથયિષ્યામિ સપિણ્ડીકરણં ખગ । વર્ષં યાવત્ખગશ્રેષ્ઠ યદાચરતિ માનવઃ ॥ ૨,૨૬.

ભગવાને કહ્યું: હે ખગ, હું તને યોગ્ય રીતે સપિંડ દાનની રીત સમજાવીશ. માણસ જેટલા સમય સુધી આ વિધિ કરે છે, તેટલો સમય...

સપિણ્ડને તતો વૃત્તે પિતૃલોકં સ ગચ્છતિ । તસ્માત્પુત્ત્રેણ કર્તવ્યં સપિણ્ડીકરણં પિતુઃ ॥ ૨,૨૬.

જ્યારે સપિંડ દાન થાય છે ત્યારે તે પિતૃલોકમાં જાય છે. તેથી પુત્રએ પોતાના પિતાનું સપિંડ દાન કરવું જોઈએ.

સંવત્સરે તુ સમ્પૂર્ણે કુર્યાત્પિણ્ડ પ્રવેશનમ્ । પિણ્ડપ્રવેશવિધિના તસ્ય નિત્યં મૃતાહ્નિકમ્ ॥ ૨,૨૬.

જ્યારે એક વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે પિંડ પ્રવેશ કરવો જોઈએ. પિંડ પ્રવેશની વિધિથી રોજના મૃત્યુ સંસ્કાર પૂર્ણ થાય છે.

નિશ્ચિતં પક્ષિશાર્દૂલ વર્ષાન્તે પિણ્ડમેલનમ્ । સહપિણ્ડે કૃતે પ્રેતસ્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્ । તન્નામ સમ્પરિત્યજ્ય તતઃ પિતૃગણો ભવેત્ ॥ ૨,૨૬.

હે પંખીઓના રાજા, નિશ્ચિત છે કે વર્ષના અંતે પિંડનું મિલન થાય છે. જ્યારે સહપિંડ થાય છે ત્યારે પ્રેતને શ્રેષ્ઠ ગતિ મળે છે. તેનું નામ છોડીને તે પછી પિતૃઓમાં સામેલ થાય છે.

ત્રિપક્ષે વાપિ ષણ્માસે મેલયેત્પ્રપિતામહૈઃ । જ્ઞાત્વા વૃદ્ધિવિવાહાદિ સ્વગોત્રવિહિતાનિ ચ ॥ ૨,૨૬.

ત્રણ પખવાડિયા પછી, છ મહિના પછી અથવા વર્ષ પછી પણ, પોતાનાં કુળની રીતો જાણીને, પિંડ great-grandfather સાથે પણ મિલાવી શકાય છે.

વિવાહં નૈવ કુર્વીત મૃતે ચ ગૃહમેધિનિ । ભિક્ષુર્ભિક્ષાં ન ગૃહ્ણાતિ યાવત્કુર્યાત્સપિણ્ડનમ્ ॥ ૨,૨૬.

ગૃહસ્થનું મૃત્યુ થાય ત્યારે લગ્ન કરવું નહીં. યતિએ પણ સપિંડ દાન થાય ત્યાં સુધી ભિક્ષા લેવી નહીં.