ગરુડપુરાણમ્

ન દૃશ્યતે કલૌ તચ્ચ કસ્માદ્દેવ સમાદિશ । (આધાનાન્મૃત્યુમાપ્નોતિ બાલો વા સ્થવિરો યુબા ॥ ૨,૨૪.

પણ કલિયુગમાં એવું જોવા મળતું નથી; એ કેમ છે, દેવ? (નાનાં બાળક, વૃદ્ધ કે યુવાન, કોઈને પણ દીક્ષા સમયે મૃત્યુ આવી શકે છે.)

સધનો નિર્ધનો વાપિ સુકુમારઃ સુરૂપવાન્ । અવિદ્વાંશ્ચૈવ વિદ્વાંશ્ચ બ્રાહ્મણસ્ત્વિતરો જનઃ ॥ ૨,૨૪.

કોઈ ધનવાન હોય કે ગરીબ, નાજુક કે સુંદર, અજ્ઞાન હોય કે વિદ્વાન, બ્રાહ્મણ હોય કે બીજો કોઈ—

તપોરતો યોગશીલો મહાજ્ઞાની ચ યો નરઃ । સર્વજ્ઞાનરતઃ શ્રીમાન્ધર્માત્માતુલવિક્રમઃ ॥ ૨,૨૪.

જે માણસ તપમાં તત્પર હોય, યોગમાં નિપુણ હોય, મહાન જ્ઞાન ધરાવતો હોય, સર્વજ્ઞાનમાં મગ્ન હોય, ધનવાન, ધર્મનિષ્ઠ અને અતુલ પરાક્રમી હોય—

) સર્વમેતદશષેણ જાયતે વસુધાતલે । કસ્માન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ રાજા વા શ્રોત્રિયોઽપિ વા ॥ ૨,૨૪.

આ બધાં ધરતી પર જન્મે છે; તો પછી રાજા કે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને પણ મૃત્યુ કેમ આવે છે?

શ્રીભગવાનુવાચ । સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ યસ્ત્વં ભક્તોઽસિ મે પ્રિયઃ । શ્રૂયતાં વચનં ગુહ્યં નાનાદેશવિનાશનમ્ ॥ ૨,૨૪.

ભગવાન બોલ્યા: બહુ સારું પૂછ્યું, મહાપંડિત! તું મારું ભક્ત અને પ્રિય છે. હવે સાંભળ, આ ગુપ્ત વાણી છે, જે સર્વ પ્રકારના દુઃખનો નાશ કરે છે.

વિધાતૃવિહિતો મૃત્યુઃ શીઘ્રમાદાય ગચ્છતિ । તતો વક્ષ્યામિ પક્ષીન્દ્ર કાશ્યપેય મહાદ્યુતે ॥ ૨,૨૪.

મૃત્યુ સર્જનહાર દ્વારા નિર્ધારિત છે અને ઝડપથી જીવને લઇ જાય છે. તેથી, હે પંખીઓના રાજા, કશ્યપના વંશજ, મહાપ્રભા, હું તને સમજાવું છું.

માનુષઃ શતજીવીતિ પુરા વેદેન ભાષિતમ્ । વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ શીઘ્રં ચાપિ વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૪.

વેદમાં પહેલેથી જ કહેવામાં આવ્યું છે કે માનવજીવન સો વર્ષનું છે; પણ દોષિત કર્મોના પ્રભાવથી તે જલ્દી નાશ પામે છે.

વેદાનભ્યસનેનૈવ કુલાચારં ન સેવતે । આલસ્યાત્કર્મણાં ત્યાગો નિષિદ્ધેઽપ્યાદરઃ સદા ॥ ૨,૨૪.

જે વ્યક્તિ વેદોનું અધ્યયન કરતો નથી, કુટુંબની પરંપરા પાલનતો નથી, આળસથી કર્મોનો ત્યાગ કરે છે અને હંમેશા નિષિદ્ધ વસ્તુઓમાં રુચિ રાખે છે—

યત્ર તત્ર ગૃહેઽશ્રાતિ પરક્ષેત્રરતસ્તથા । એતૈરન્યૈર્મહાદોષૈર્જાયતે ચાયુષઃ ક્ષયઃ ॥ ૨,૨૪.

જે કોઈ પણ ઘરમાં રહે છે, બીજાના ખેતરમાં આનંદ મેળવે છે અને આવા અન્ય મોટા દોષો કરે છે, તેના આયુષ્યમાં ઘટાડો થાય છે.

અશ્રદ્દધાનમશુચિં નાસ્તિકં ત્યક્તમઙ્ગલમ્ । પરદ્રોહાનૃતરં બ્રાહ્મણં યત (મ) મન્દિરમ્ ॥ ૨,૨૪.

જે બ્રાહ્મણ શ્રદ્ધાવાન નથી, અશુદ્ધ છે, નાસ્તિક છે, શુભતા છોડેલી છે, બીજાને નુકસાન પહોંચાડે છે અને ખોટું બોલે છે—એના ઘરમાં ક્યારેય જવું નહીં.

અરક્ષિતારં રાજાનં નિત્યં ધર્મવિવર્જિતમ્ । ક્રૂરં વ્યસનિનં મૂર્ખં વેદવાદબહિષ્કૃતમ્ । પ્રજાપીડનકર્તારં રાજાનં યમશાસનમ્ ॥ ૨,૨૪.

જે રાજા પ્રજાની રક્ષા કરતો નથી, હંમેશા ધર્મનો ત્યાગ કરે છે, ક્રૂર છે, દુર્ગુણોમાં ફસાયેલો છે, મૂર્ખ છે, વેદના વાદથી દૂર છે અને પ્રજાને પીડાવે છે—એવો રાજા યમના અધિકાર હેઠળ આવે છે.

પ્રાપયન્તિ વશં મૃત્યોસ્તતો યાતિ ચ યાતનામ્ । સ્વકર્માણિ પરિત્યજ્ય મુખ્યવૃત્તાનિ યાનિ ચ ॥ ૨,૨૪.

આવા લોકો મૃત્યુના વશમાં થઈ જાય છે અને પછી દુઃખ ભોગવે છે, કારણ કે તેઓ પોતાના મુખ્ય કર્તવ્ય અને વ્યવસાય છોડી દે છે.

પરકર્મરતો નિત્યં યમલોકં સ ગચ્છતિ । શૂદ્રઃ કરોતિઃ યત્કિઞ્ચિદ્વિજશુશ્રૂષણં વિના ॥ ૨,૨૪.

જે હંમેશા બીજાના કામમાં મગ્ન રહે છે, તે યમલોકમાં જાય છે; અને જો કોઈ શૂદ્ર દ્વિજાતિઓની સેવા વિના કંઈપણ કરે—

ઉત્તમાધમમધ્યે વા યમલોકે સ પચ્યતે । સ્નાનં દાનં જપો હોમો સ્વાધ્યાયો દવર્તાચ્ચનમ્ ॥ ૨,૨૪.

યમરાજના લોકમાં, કોઈ મહાન હોય કે સામાન્ય કે નબળો હોય, બધાને ત્યાં કષ્ટ ભોગવવું પડે છે; ત્યાં neither સ્નાન, દાન, જપ, હોળી કે સ્વાધ્યાય—કંઈ જ શક્ય નથી.

યસ્મિન્દિને ન સેવ્યન્તે સ વૃથા દિવસો નૃણામ્ । અનિત્યમધ્રુવં દેહમનાધારં રસોદ્ભવમ્ ॥ ૨,૨૪.

જે દિવસે આ બધું કરવામાં આવતું નથી, એ દિવસ માણસ માટે વ્યર્થ જાય છે; આ શરીર તો અસ્થિર, નાશવાન, આધાર વિના અને રસમાંથી જન્મેલું છે.

અન્નોદકમયે દેહે ગુણાનેતાન્વદામ્યહમ્ । યત્પ્રાતઃ સંસ્કૃતં સાયં નૂનમન્નં વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૪.

આ શરીર તો અન્ન અને પાણીથી બનેલું છે—એમાંના ગુણો હું કહું છું: જે ભોજન સવારે બનાવાય છે, તે સાંજ સુધી ચોક્કસ બગડી જાય છે.

તદીયરસસમ્પુષ્ટકાયે કા બત નિત્યતા । ગતં જ્ઞાત્વા તુ પક્ષીન્દ્ર વપુરર્ધં સ્વકર્મભિઃ ॥ ૨,૨૪.

જે શરીર પોતાનાં રસથી પોષાય છે, તેમાં કઈ રીતે કાયમપણું રહી શકે? હે પંખીઓના રાજા, એ જાણીને માણસ પોતાના કર્મોથી અડધું શરીર ગુમાવી બેસે છે.

નરઃ પાપવિનાશાય કુર્વીત પરમૌષધમ્ । દેહઃ કિમન્નદાતુઃ સ્વિન્નિષેક્તુર્માતુરેવ વા ॥ ૨,૨૪.

પાપ નાશ કરવા માટે માણસે શ્રેષ્ઠ ઉપાય કરવો જોઈએ; ખાવા આપનાર, બીજ નાખનાર કે માતાનું શરીર—એમાં શું રાખ્યું છે?

ઉભયોર્વા પ્રભોર્વાપિ બાલનોગ્નેઃ શુનોઽપિ વા । કસ્તત્ર પરમો યજ્ઞઃ કૃમિવિડ્ભસ્મસંજ્ઞકે ॥ ૨,૨૪.

માતા-પિતા, દેવો, બાળ અગ્નિ કે કૂતરું—even—જેનું નામ કીડો, માટી કે રાખ છે, તેમાં શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ શું છે?

કર્તવ્યઃ પરમો યત્નઃ પાતકસ્ય વિનાશને । અનેકભવસમ્ભૂતં પાતકં તુ ત્રિધા કૃતમ્ ॥ ૨,૨૪.

પાપ નાશ કરવા માટે પૂરો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ; અનેક જન્મોથી થયેલું પાપ ત્રણ રીતે થાય છે.

યદા પ્રાપ્નોતિ માનુષ્યં તદા સર્વં તપત્યપિ । સર્વજન્માનિ સંસ્મૃત્ય વિષાદી કૃતચેતનઃ ॥ ૨,૨૪.

જ્યારે માણસને માનવ જન્મ મળે છે, ત્યારે તે બધું ભોગવે છે; બધા જન્મો યાદ કરીને, તે દુઃખી અને ચિંતિત થાય છે.

અવેક્ષ્ય ગર્ભવાસાંશ્ચ કર્મજા ગતયસ્તથા । માનુષોદરવાસી ચેત્તદા ભવતિ પાતકી ॥ ૨,૨૪.

ગર્ભમાં રહેવાની સ્થિતિ અને કર્મથી મળતી યાત્રાઓ જોવી, અને જો માનવ ગર્ભમાં રહે છે, તો એ પાપી બને છે.

અણ્ડજાદિષુ ભૂતેષુ યત્રયત્ર પ્રસર્પતિ । આધયો વ્યાધયઃ ક્લેશા જરારૂપવિપર્યયઃ ॥ ૨,૨૪.

અંડા વગેરેમાંથી જન્મેલા જીવ જ્યાં જ્યાં જાય છે, ત્યાં દુઃખ, રોગ, કષ્ટ, વૃદ્ધાવસ્થા અને રૂપ બદલાવ આવે છે.

ગર્ભવાસાદ્વિનિર્મુક્તસ્ત્વજ્ઞાનતિમિરાવૃતઃ । ન જાનાતિઃ ખગશ્રેષ્ઠ બાલભાવં સમાશ્રિતઃ ॥ ૨,૨૪.

ગર્ભમાંથી મુક્ત થયા પછી પણ અજ્ઞાનના અંધકારથી ઘેરાયેલો રહે છે; હે પંખીઓના શ્રેષ્ઠ, બાળપણમાં એ કશું જ જાણતો નથી.

યૌવને તિમિરાન્ધશ્ચ યઃ પશ્યતિ સ મુક્તિભાક્ । આધાનાન્મૃત્યુમાપ્નોતિ બાલો વા સ્થવિરો યુવા ॥ ૨,૨૪.

યૌવનમાં અજ્ઞાનથી અંધ બનેલો, જો કોઈ સાચું જુએ છે તો તે મુક્તિ પામે છે; દુઃખોથી બાળક, વૃદ્ધ કે યુવાન—બધાને મૃત્યુ આવે છે.

સધનો નિર્ધનશ્ચૈવ સુકુમારઃ કુરૂપવાન્ । અવિદ્વાંશ્ચૈવ વિદ્વાંશ્ચ બ્રાહ્મણાસ્ત્વિતરો જનઃ ॥ ૨,૨૪.

કોઈ ધનવાન હોય કે ગરીબ, નાજુક કે કુરુપ, અજ્ઞાની કે વિદ્વાન, બ્રાહ્મણ કે બીજો કોઈ—

તપોરતો યોગશીલો મહાજ્ઞાની ચ યો નરઃ । મહાદાનરતઃ શ્રીમાન્ધર્માત્માતુલવિક્રમઃ । વિના માનુપદેહં તુ સુખં દુઃ ખં ન વિન્દતિ ॥ ૨,૨૪.

જે તપમાં, યોગમાં, દાનમાં, જ્ઞાનમાં, ધર્મમાં અને પરાક્રમમાં નિષ્ણાત હોય, તે પણ માનવ શરીર વિના સુખ કે દુઃખ અનુભવી શકતો નથી.

પ્રાકૃતૈઃ કર્મપાશૈસ્તુ મૃત્યુમાપ્નોતિ માનવઃ । આધાનાત્પઞ્ચ વર્ષાણિ સ્વલ્પપાપૈર્વિપચ્યતે ॥ ૨,૨૪.

સ્વાભાવિક કર્મોના બંધનથી માણસને મૃત્યુ મળે છે; થોડા પાપ માટે તેને પાંચ વર્ષ સુધી દુઃખ ભોગવવું પડે છે.

પઞ્ચવર્ષાધિકો ભૂત્વા મહાપાપૈર્વિપચ્યતે । યોનિં પૂરયતે યસ્માન્મૃતોઽપ્યાયાતિ યાતિ ચ ॥ ૨,૨૪.

પાંચ વર્ષથી વધુ પાપ માટે તેને ભારે પાપોનું દુઃખ ભોગવવું પડે છે; એ પછી તે ફરી ગર્ભમાં જાય છે અને મૃત્યુ પછી પણ આવવું-જવું ચાલુ રહે છે.