ગરુડપુરાણમ્

સ્વવાચા વદતે યસ્તુ ગોવૃષદ્વિજાવાજિષુ । લિઙ્ગે ગજે તથા દેવે ભૂતે પ્રેતે નિશાચરે ॥ ૨,૨૩.

સ્વપ્નમાં જો કોઈ ગાય, વાછરડો, બ્રાહ્મણ, ઘોડો, હાથી, દેવ, ભૂત, પ્રેત કે રાત્રે ફરતા જીવ વિશે બોલે,

સ્વપ્નમધ્યે તુ પક્ષીન્દ્ર પ્રેતલિઙ્ગાન્યનેકધા । સ્વકલત્રં સ્વબન્ધું વા સ્વસુતં સ્વપતિં વિભુમ્ । વિદ્યમાનં મૃતં પશ્યેત્પ્રેતદોષેણ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૨૩.

હે પંખીઓના રાજા, સ્વપ્નમાં અનેક પ્રેતના ચિહ્નો દેખાય, કે પોતાની પત્ની, સગાં, પુત્ર કે પતિ—જીવતા કે મરેલા—દેખાય, તો એ ચોક્કસ પ્રેતના દોષથી થાય છે.

યાચતે યઃ પરં સ્વપ્ને ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં ચ પરિપ્લુતઃ । તીર્થે ગત્વા દહેત્પિણ્ડાન્પ્રેતદૌષૈર્ન સંશયઃ ॥ ૨,૨૩.

જો સ્વપ્નમાં કોઈ બીજાને ભોજન માટે માગે, ભૂખ અને તરસથી પીડાય, કે તીર્થમાં જઈને પિંડ દહન કરે, તો એ નિશ્ચયે પ્રેતના દોષથી થાય છે.

નિર્ગચ્છેદ્વા ગૃહાદ્વાપિ સ્વપ્ને પુત્રસ્તથા પશુઃ । પિતા ભ્રાતા કલત્રં ચ પ્રેતદોષૈસ્તુ પશ્યતિ ॥ ૨,૨૩.

સ્વપ્નમાં જો પુત્ર, પશુ, પિતા, ભાઈ કે પત્ની ઘરમાંથી બહાર જાય, તો એ પણ પ્રેતના દોષથી જોવા મળે છે.

ચિહ્નાન્યેતાનિ પક્ષીન્દ્ર પ્રાયશ્ચિત્તં નિવેદયેત્ । કૃત્વા સ્નાનં ગૃહે તીર્થે શ્રીવૃક્ષે તર્પણં જલૈઃ ॥ ૨,૨૩.

હે પંખીઓના રાજા, આ બધાં ચિહ્નો છે; એના નિવારણ માટે પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ. ઘરમાં કે તીર્થમાં સ્નાન કરીને, પવિત્ર વૃક્ષ પાસે જળથી તર્પણ કરવું જોઈએ.

કૃષ્ણધાન્યાનિ પૂજાં ચ પ્રદદ્યાદ્વેદપારગે । હોમં કુર્યાદ્યથાશક્તિ સમ્પૂર્ણં વાચયેત્સુધીઃ ॥ ૨,૨૩.

જે વ્યક્તિ વેદના જ્ઞાનમાં પારંગત હોય તેને કાળા અનાજ અને પૂજા અર્પણ કરવી જોઈએ, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અગ્નિહોત્ર કરવું અને વિધિવત્ વિધિ પંડિત પાસેથી સંપૂર્ણ રીતે પઠાવવી જોઈએ.

એતદ્ધિ શ્રદ્ધયા યસ્તુ પ્રેતલિઙ્ગનિદર્શનમ્ । પઠતે શૃણુતે વાપિ પ્રેતચિહ્નં વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૩.

જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક મૃત્યુના ચિહ્નોનું વર્ણન વાંચે કે સાંભળે, તેના માટે મૃત્યુના બધા સંકેતો નાશ પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૪ ગરુડ ઉવાચ । નાકાલે મ્રિયતે કશ્ચિદિતિ વેદાનુશાસનમ્ । કસ્માન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ રાજા વા શ્રોત્રિયોપિ વા ॥ ૨,૨૪.

ગરુડએ પૂછ્યું: વેદો કહે છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાના સમય પહેલાં મરે નહીં, તો પછી રાજા કે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને પણ મૃત્યુ કેમ આવે છે?

યદુક્તં બ્રાહ્મણા પૂર્વમનૃતં તદ્ધિ દૃશ્યતે । વેદૈરુક્તં તુ યદ્વાક્યં શતં જીવતિ માનુષે ॥ ૨,૨૪.

પહેલાં બ્રાહ્મણોએ જે કહ્યું હતું તે ખોટું સાબિત થયું છે; પણ વેદોમાં જે કહેવામાં આવ્યું છે તે પ્રમાણે માનવ જીવન સો વર્ષનું છે.

જીવન્તિ માનુષે લોકે સર્વે વર્ણા દ્વિજાતયઃ । અન્ત્યજામ્લેચ્છજાશ્ચૈવ ખણ્ડે ભારતસંજ્ઞકે ॥ ૨,૨૪.

માણસોના લોકમાં બધા વર્ણો, દ્વિજાતિઓ, અને અંત્યજ કે વિદેશી લોકો પણ, ભારતભૂમિ પર જન્મે છે અને જીવે છે.

ન દૃશ્યતે કલૌ તચ્ચ કસ્માદ્દેવ સમાદિશ । (આધાનાન્મૃત્યુમાપ્નોતિ બાલો વા સ્થવિરો યુબા ॥ ૨,૨૪.

પણ કલિયુગમાં એવું જોવા મળતું નથી; એ કેમ છે, દેવ? (નાનાં બાળક, વૃદ્ધ કે યુવાન, કોઈને પણ દીક્ષા સમયે મૃત્યુ આવી શકે છે.)

સધનો નિર્ધનો વાપિ સુકુમારઃ સુરૂપવાન્ । અવિદ્વાંશ્ચૈવ વિદ્વાંશ્ચ બ્રાહ્મણસ્ત્વિતરો જનઃ ॥ ૨,૨૪.

કોઈ ધનવાન હોય કે ગરીબ, નાજુક કે સુંદર, અજ્ઞાન હોય કે વિદ્વાન, બ્રાહ્મણ હોય કે બીજો કોઈ—

તપોરતો યોગશીલો મહાજ્ઞાની ચ યો નરઃ । સર્વજ્ઞાનરતઃ શ્રીમાન્ધર્માત્માતુલવિક્રમઃ ॥ ૨,૨૪.

જે માણસ તપમાં તત્પર હોય, યોગમાં નિપુણ હોય, મહાન જ્ઞાન ધરાવતો હોય, સર્વજ્ઞાનમાં મગ્ન હોય, ધનવાન, ધર્મનિષ્ઠ અને અતુલ પરાક્રમી હોય—

) સર્વમેતદશષેણ જાયતે વસુધાતલે । કસ્માન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ રાજા વા શ્રોત્રિયોઽપિ વા ॥ ૨,૨૪.

આ બધાં ધરતી પર જન્મે છે; તો પછી રાજા કે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને પણ મૃત્યુ કેમ આવે છે?

શ્રીભગવાનુવાચ । સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ યસ્ત્વં ભક્તોઽસિ મે પ્રિયઃ । શ્રૂયતાં વચનં ગુહ્યં નાનાદેશવિનાશનમ્ ॥ ૨,૨૪.

ભગવાન બોલ્યા: બહુ સારું પૂછ્યું, મહાપંડિત! તું મારું ભક્ત અને પ્રિય છે. હવે સાંભળ, આ ગુપ્ત વાણી છે, જે સર્વ પ્રકારના દુઃખનો નાશ કરે છે.

વિધાતૃવિહિતો મૃત્યુઃ શીઘ્રમાદાય ગચ્છતિ । તતો વક્ષ્યામિ પક્ષીન્દ્ર કાશ્યપેય મહાદ્યુતે ॥ ૨,૨૪.

મૃત્યુ સર્જનહાર દ્વારા નિર્ધારિત છે અને ઝડપથી જીવને લઇ જાય છે. તેથી, હે પંખીઓના રાજા, કશ્યપના વંશજ, મહાપ્રભા, હું તને સમજાવું છું.

માનુષઃ શતજીવીતિ પુરા વેદેન ભાષિતમ્ । વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ શીઘ્રં ચાપિ વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૪.

વેદમાં પહેલેથી જ કહેવામાં આવ્યું છે કે માનવજીવન સો વર્ષનું છે; પણ દોષિત કર્મોના પ્રભાવથી તે જલ્દી નાશ પામે છે.

વેદાનભ્યસનેનૈવ કુલાચારં ન સેવતે । આલસ્યાત્કર્મણાં ત્યાગો નિષિદ્ધેઽપ્યાદરઃ સદા ॥ ૨,૨૪.

જે વ્યક્તિ વેદોનું અધ્યયન કરતો નથી, કુટુંબની પરંપરા પાલનતો નથી, આળસથી કર્મોનો ત્યાગ કરે છે અને હંમેશા નિષિદ્ધ વસ્તુઓમાં રુચિ રાખે છે—

યત્ર તત્ર ગૃહેઽશ્રાતિ પરક્ષેત્રરતસ્તથા । એતૈરન્યૈર્મહાદોષૈર્જાયતે ચાયુષઃ ક્ષયઃ ॥ ૨,૨૪.

જે કોઈ પણ ઘરમાં રહે છે, બીજાના ખેતરમાં આનંદ મેળવે છે અને આવા અન્ય મોટા દોષો કરે છે, તેના આયુષ્યમાં ઘટાડો થાય છે.

અશ્રદ્દધાનમશુચિં નાસ્તિકં ત્યક્તમઙ્ગલમ્ । પરદ્રોહાનૃતરં બ્રાહ્મણં યત (મ) મન્દિરમ્ ॥ ૨,૨૪.

જે બ્રાહ્મણ શ્રદ્ધાવાન નથી, અશુદ્ધ છે, નાસ્તિક છે, શુભતા છોડેલી છે, બીજાને નુકસાન પહોંચાડે છે અને ખોટું બોલે છે—એના ઘરમાં ક્યારેય જવું નહીં.

અરક્ષિતારં રાજાનં નિત્યં ધર્મવિવર્જિતમ્ । ક્રૂરં વ્યસનિનં મૂર્ખં વેદવાદબહિષ્કૃતમ્ । પ્રજાપીડનકર્તારં રાજાનં યમશાસનમ્ ॥ ૨,૨૪.

જે રાજા પ્રજાની રક્ષા કરતો નથી, હંમેશા ધર્મનો ત્યાગ કરે છે, ક્રૂર છે, દુર્ગુણોમાં ફસાયેલો છે, મૂર્ખ છે, વેદના વાદથી દૂર છે અને પ્રજાને પીડાવે છે—એવો રાજા યમના અધિકાર હેઠળ આવે છે.

પ્રાપયન્તિ વશં મૃત્યોસ્તતો યાતિ ચ યાતનામ્ । સ્વકર્માણિ પરિત્યજ્ય મુખ્યવૃત્તાનિ યાનિ ચ ॥ ૨,૨૪.

આવા લોકો મૃત્યુના વશમાં થઈ જાય છે અને પછી દુઃખ ભોગવે છે, કારણ કે તેઓ પોતાના મુખ્ય કર્તવ્ય અને વ્યવસાય છોડી દે છે.

પરકર્મરતો નિત્યં યમલોકં સ ગચ્છતિ । શૂદ્રઃ કરોતિઃ યત્કિઞ્ચિદ્વિજશુશ્રૂષણં વિના ॥ ૨,૨૪.

જે હંમેશા બીજાના કામમાં મગ્ન રહે છે, તે યમલોકમાં જાય છે; અને જો કોઈ શૂદ્ર દ્વિજાતિઓની સેવા વિના કંઈપણ કરે—

ઉત્તમાધમમધ્યે વા યમલોકે સ પચ્યતે । સ્નાનં દાનં જપો હોમો સ્વાધ્યાયો દવર્તાચ્ચનમ્ ॥ ૨,૨૪.

યમરાજના લોકમાં, કોઈ મહાન હોય કે સામાન્ય કે નબળો હોય, બધાને ત્યાં કષ્ટ ભોગવવું પડે છે; ત્યાં neither સ્નાન, દાન, જપ, હોળી કે સ્વાધ્યાય—કંઈ જ શક્ય નથી.

યસ્મિન્દિને ન સેવ્યન્તે સ વૃથા દિવસો નૃણામ્ । અનિત્યમધ્રુવં દેહમનાધારં રસોદ્ભવમ્ ॥ ૨,૨૪.

જે દિવસે આ બધું કરવામાં આવતું નથી, એ દિવસ માણસ માટે વ્યર્થ જાય છે; આ શરીર તો અસ્થિર, નાશવાન, આધાર વિના અને રસમાંથી જન્મેલું છે.

અન્નોદકમયે દેહે ગુણાનેતાન્વદામ્યહમ્ । યત્પ્રાતઃ સંસ્કૃતં સાયં નૂનમન્નં વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૪.

આ શરીર તો અન્ન અને પાણીથી બનેલું છે—એમાંના ગુણો હું કહું છું: જે ભોજન સવારે બનાવાય છે, તે સાંજ સુધી ચોક્કસ બગડી જાય છે.

તદીયરસસમ્પુષ્ટકાયે કા બત નિત્યતા । ગતં જ્ઞાત્વા તુ પક્ષીન્દ્ર વપુરર્ધં સ્વકર્મભિઃ ॥ ૨,૨૪.

જે શરીર પોતાનાં રસથી પોષાય છે, તેમાં કઈ રીતે કાયમપણું રહી શકે? હે પંખીઓના રાજા, એ જાણીને માણસ પોતાના કર્મોથી અડધું શરીર ગુમાવી બેસે છે.

નરઃ પાપવિનાશાય કુર્વીત પરમૌષધમ્ । દેહઃ કિમન્નદાતુઃ સ્વિન્નિષેક્તુર્માતુરેવ વા ॥ ૨,૨૪.

પાપ નાશ કરવા માટે માણસે શ્રેષ્ઠ ઉપાય કરવો જોઈએ; ખાવા આપનાર, બીજ નાખનાર કે માતાનું શરીર—એમાં શું રાખ્યું છે?

ઉભયોર્વા પ્રભોર્વાપિ બાલનોગ્નેઃ શુનોઽપિ વા । કસ્તત્ર પરમો યજ્ઞઃ કૃમિવિડ્ભસ્મસંજ્ઞકે ॥ ૨,૨૪.

માતા-પિતા, દેવો, બાળ અગ્નિ કે કૂતરું—even—જેનું નામ કીડો, માટી કે રાખ છે, તેમાં શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ શું છે?