ગરુડપુરાણમ્

જ્ઞાનં વિપ્રસ્ય સમ્ભાષાત્પુણ્યસંકીર્તનેન ચ । પ્રેતાઃ પાપવિનિર્મુક્તાઃ પરં પદમવાપ્નુયુઃ ॥ ૨,૨૨.

બ્રાહ્મણ સાથે વાતચીત અને પુણ્યના ગાનથી, ભૂતો પાપોથી મુક્ત થઈને સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત થયા.

સૂત ઉવાચ । ઇદમાખ્યાનકં શ્રુત્વા કમ્પિતોઽશ્વત્થપત્રવત્ । માનુષાણાં હિતાર્થાય ગરુડઃ પૃષ્ટવાન્પુનઃ ॥ ૨,૨૨.

સૂત કહે છે: આ વાર્તા સાંભળીને, અશ્વત્થ વૃક્ષના પાન જેવી કંપન સાથે, મનુષ્યના કલ્યાણ માટે ગરુડે ફરી પ્રશ્ન કર્યો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩ ગરુડ ઉવાચ । કિઙ્કિં કુર્વન્તિ વૈ પ્રેતાઃ પિશાચત્વેવ્યવસ્થિતાઃ । વદન્તિ વા કદાચિત્કિં તદ્વદસ્વ સુરેશ્વર ॥ ૨,૨૩.

ગરુડ કહે છે: જ્યારે ભૂતો પિશાચ રૂપે રહે છે ત્યારે તેઓ શું કરે છે? શું તેઓ ક્યારેક બોલે છે? હે દેવોના સ્વામી, કૃપા કરીને મને આ કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । તેષાં સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ ચિહ્નં સ્વપ્નં યથાતથમ્ । ક્ષુત્પિપાસાર્દિતાસ્તે વૈ પ્રવિશેયુઃ સ્વવેશ્મનિ ॥ ૨,૨૩.

ભગવાન કહે છે: હું તેમના સ્વરૂપ, લક્ષણો અને સ્વપ્નો સાચા રૂપે કહું છું. ભૂખ અને તરસથી પીડાયેલી એ આત્માઓ પોતાના ઘરમાં જાય છે.

પ્રતિષ્ઠા વાયુદેહેષુ શયાનાંસ્તુ સ્વવંશજાન્ । તત્ર યચ્છન્તિ લિઙ્ગાનિ દર્શયન્તિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૨૩.

તેઓ વાયુના શરીરમાં નિવાસ કરે છે અને પોતાના વંશજોને ઊંઘતા જોવે છે, અને ત્યાં પોતાનું algum ચિહ્ન બતાવે છે, હે પંખીઓના રાજા.

સ્વપુત્રસ્વકલત્રાણિ સ્વબન્ધુન્તત્ર ગચ્છતિ । હયો ગજો વૃષો મર્ત્યોદૃશ્યતે વિકૃતાનનઃ ॥ ૨,૨૩.

તેઓ પોતાના પુત્ર, પત્ની અને સગાં પાસે જાય છે; ત્યાં ઘોડો, હાથી, વાછરડો કે વિકૃત ચહેરાવાળો માનવ દેખાય છે.

શયાનં વિપરીતં તુ આત્માનં ચ વિપર્યયમ્ । ઉત્થિતઃ પશ્યતિ યસ્તુ તદ્વિન્દ્યાત્પ્રેતનિર્મિતમ્ ॥ ૨,૨૩.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં પોતાને ઉલટાં પડેલા અથવા વિપરીત સ્થિતિમાં જુએ, અને ઉઠીને પણ એ જ જુએ, તો સમજો કે એ ભૂતનું કારણ છે.

સ્વપ્ને નરૌ હિ નિગડૈર્બધ્યતે બહુધા યદિ । અન્નં ચ યાચતે સ્વપ્ને કુવેષઃ પૂર્વજો મૃતઃ ॥ ૨,૨૩.

જો સ્વપ્નમાં માણસને અનેક રીતે સાંકળથી બાંધવામાં આવે, અથવા ભીખ માંગી રહ્યો હોય, અથવા મરેલો મોટો ભાઈ અશુદ્ધ રૂપે દેખાય,

સ્વપ્ને યો ભુજ્યમાનસ્ય ગૃહીત્વાન્નં પલાયતે । આત્મનસ્તુ પરો વાપિ તૃષાર્તસ્તુ જલં પિબેત્ ॥ ૨,૨૩.

સ્વપ્નમાં જો કોઈ ખાવા વાળાની થાળીમાંથી ખોરાક લઈ ભાગી જાય, અથવા પોતે કે બીજું કોઈ તરસથી પાણી પીવે,

વૃષભારોહણં સ્વપ્ને વૃષભૈઃ સહ ગચ્છતિ । ઉત્પત્ય ગગનં યાતિ તીર્થે યાતિ ક્ષુધાતુરઃ ॥ ૨,૨૩.

સ્વપ્નમાં જો કોઈ વાછરડાં પર ચડે, વાછરડાં સાથે જાય, આકાશમાં ઉડે, કે ભૂખ્યા અવસ્થામાં તીર્થયાત્રા કરે,

સ્વવાચા વદતે યસ્તુ ગોવૃષદ્વિજાવાજિષુ । લિઙ્ગે ગજે તથા દેવે ભૂતે પ્રેતે નિશાચરે ॥ ૨,૨૩.

સ્વપ્નમાં જો કોઈ ગાય, વાછરડો, બ્રાહ્મણ, ઘોડો, હાથી, દેવ, ભૂત, પ્રેત કે રાત્રે ફરતા જીવ વિશે બોલે,

સ્વપ્નમધ્યે તુ પક્ષીન્દ્ર પ્રેતલિઙ્ગાન્યનેકધા । સ્વકલત્રં સ્વબન્ધું વા સ્વસુતં સ્વપતિં વિભુમ્ । વિદ્યમાનં મૃતં પશ્યેત્પ્રેતદોષેણ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૨૩.

હે પંખીઓના રાજા, સ્વપ્નમાં અનેક પ્રેતના ચિહ્નો દેખાય, કે પોતાની પત્ની, સગાં, પુત્ર કે પતિ—જીવતા કે મરેલા—દેખાય, તો એ ચોક્કસ પ્રેતના દોષથી થાય છે.

યાચતે યઃ પરં સ્વપ્ને ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં ચ પરિપ્લુતઃ । તીર્થે ગત્વા દહેત્પિણ્ડાન્પ્રેતદૌષૈર્ન સંશયઃ ॥ ૨,૨૩.

જો સ્વપ્નમાં કોઈ બીજાને ભોજન માટે માગે, ભૂખ અને તરસથી પીડાય, કે તીર્થમાં જઈને પિંડ દહન કરે, તો એ નિશ્ચયે પ્રેતના દોષથી થાય છે.

નિર્ગચ્છેદ્વા ગૃહાદ્વાપિ સ્વપ્ને પુત્રસ્તથા પશુઃ । પિતા ભ્રાતા કલત્રં ચ પ્રેતદોષૈસ્તુ પશ્યતિ ॥ ૨,૨૩.

સ્વપ્નમાં જો પુત્ર, પશુ, પિતા, ભાઈ કે પત્ની ઘરમાંથી બહાર જાય, તો એ પણ પ્રેતના દોષથી જોવા મળે છે.

ચિહ્નાન્યેતાનિ પક્ષીન્દ્ર પ્રાયશ્ચિત્તં નિવેદયેત્ । કૃત્વા સ્નાનં ગૃહે તીર્થે શ્રીવૃક્ષે તર્પણં જલૈઃ ॥ ૨,૨૩.

હે પંખીઓના રાજા, આ બધાં ચિહ્નો છે; એના નિવારણ માટે પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ. ઘરમાં કે તીર્થમાં સ્નાન કરીને, પવિત્ર વૃક્ષ પાસે જળથી તર્પણ કરવું જોઈએ.

કૃષ્ણધાન્યાનિ પૂજાં ચ પ્રદદ્યાદ્વેદપારગે । હોમં કુર્યાદ્યથાશક્તિ સમ્પૂર્ણં વાચયેત્સુધીઃ ॥ ૨,૨૩.

જે વ્યક્તિ વેદના જ્ઞાનમાં પારંગત હોય તેને કાળા અનાજ અને પૂજા અર્પણ કરવી જોઈએ, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અગ્નિહોત્ર કરવું અને વિધિવત્ વિધિ પંડિત પાસેથી સંપૂર્ણ રીતે પઠાવવી જોઈએ.

એતદ્ધિ શ્રદ્ધયા યસ્તુ પ્રેતલિઙ્ગનિદર્શનમ્ । પઠતે શૃણુતે વાપિ પ્રેતચિહ્નં વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૩.

જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક મૃત્યુના ચિહ્નોનું વર્ણન વાંચે કે સાંભળે, તેના માટે મૃત્યુના બધા સંકેતો નાશ પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૪ ગરુડ ઉવાચ । નાકાલે મ્રિયતે કશ્ચિદિતિ વેદાનુશાસનમ્ । કસ્માન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ રાજા વા શ્રોત્રિયોપિ વા ॥ ૨,૨૪.

ગરુડએ પૂછ્યું: વેદો કહે છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાના સમય પહેલાં મરે નહીં, તો પછી રાજા કે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને પણ મૃત્યુ કેમ આવે છે?

યદુક્તં બ્રાહ્મણા પૂર્વમનૃતં તદ્ધિ દૃશ્યતે । વેદૈરુક્તં તુ યદ્વાક્યં શતં જીવતિ માનુષે ॥ ૨,૨૪.

પહેલાં બ્રાહ્મણોએ જે કહ્યું હતું તે ખોટું સાબિત થયું છે; પણ વેદોમાં જે કહેવામાં આવ્યું છે તે પ્રમાણે માનવ જીવન સો વર્ષનું છે.

જીવન્તિ માનુષે લોકે સર્વે વર્ણા દ્વિજાતયઃ । અન્ત્યજામ્લેચ્છજાશ્ચૈવ ખણ્ડે ભારતસંજ્ઞકે ॥ ૨,૨૪.

માણસોના લોકમાં બધા વર્ણો, દ્વિજાતિઓ, અને અંત્યજ કે વિદેશી લોકો પણ, ભારતભૂમિ પર જન્મે છે અને જીવે છે.

ન દૃશ્યતે કલૌ તચ્ચ કસ્માદ્દેવ સમાદિશ । (આધાનાન્મૃત્યુમાપ્નોતિ બાલો વા સ્થવિરો યુબા ॥ ૨,૨૪.

પણ કલિયુગમાં એવું જોવા મળતું નથી; એ કેમ છે, દેવ? (નાનાં બાળક, વૃદ્ધ કે યુવાન, કોઈને પણ દીક્ષા સમયે મૃત્યુ આવી શકે છે.)

સધનો નિર્ધનો વાપિ સુકુમારઃ સુરૂપવાન્ । અવિદ્વાંશ્ચૈવ વિદ્વાંશ્ચ બ્રાહ્મણસ્ત્વિતરો જનઃ ॥ ૨,૨૪.

કોઈ ધનવાન હોય કે ગરીબ, નાજુક કે સુંદર, અજ્ઞાન હોય કે વિદ્વાન, બ્રાહ્મણ હોય કે બીજો કોઈ—

તપોરતો યોગશીલો મહાજ્ઞાની ચ યો નરઃ । સર્વજ્ઞાનરતઃ શ્રીમાન્ધર્માત્માતુલવિક્રમઃ ॥ ૨,૨૪.

જે માણસ તપમાં તત્પર હોય, યોગમાં નિપુણ હોય, મહાન જ્ઞાન ધરાવતો હોય, સર્વજ્ઞાનમાં મગ્ન હોય, ધનવાન, ધર્મનિષ્ઠ અને અતુલ પરાક્રમી હોય—

) સર્વમેતદશષેણ જાયતે વસુધાતલે । કસ્માન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ રાજા વા શ્રોત્રિયોઽપિ વા ॥ ૨,૨૪.

આ બધાં ધરતી પર જન્મે છે; તો પછી રાજા કે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને પણ મૃત્યુ કેમ આવે છે?

શ્રીભગવાનુવાચ । સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ યસ્ત્વં ભક્તોઽસિ મે પ્રિયઃ । શ્રૂયતાં વચનં ગુહ્યં નાનાદેશવિનાશનમ્ ॥ ૨,૨૪.

ભગવાન બોલ્યા: બહુ સારું પૂછ્યું, મહાપંડિત! તું મારું ભક્ત અને પ્રિય છે. હવે સાંભળ, આ ગુપ્ત વાણી છે, જે સર્વ પ્રકારના દુઃખનો નાશ કરે છે.

વિધાતૃવિહિતો મૃત્યુઃ શીઘ્રમાદાય ગચ્છતિ । તતો વક્ષ્યામિ પક્ષીન્દ્ર કાશ્યપેય મહાદ્યુતે ॥ ૨,૨૪.

મૃત્યુ સર્જનહાર દ્વારા નિર્ધારિત છે અને ઝડપથી જીવને લઇ જાય છે. તેથી, હે પંખીઓના રાજા, કશ્યપના વંશજ, મહાપ્રભા, હું તને સમજાવું છું.

માનુષઃ શતજીવીતિ પુરા વેદેન ભાષિતમ્ । વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ શીઘ્રં ચાપિ વિનશ્યતિ ॥ ૨,૨૪.

વેદમાં પહેલેથી જ કહેવામાં આવ્યું છે કે માનવજીવન સો વર્ષનું છે; પણ દોષિત કર્મોના પ્રભાવથી તે જલ્દી નાશ પામે છે.

વેદાનભ્યસનેનૈવ કુલાચારં ન સેવતે । આલસ્યાત્કર્મણાં ત્યાગો નિષિદ્ધેઽપ્યાદરઃ સદા ॥ ૨,૨૪.

જે વ્યક્તિ વેદોનું અધ્યયન કરતો નથી, કુટુંબની પરંપરા પાલનતો નથી, આળસથી કર્મોનો ત્યાગ કરે છે અને હંમેશા નિષિદ્ધ વસ્તુઓમાં રુચિ રાખે છે—

યત્ર તત્ર ગૃહેઽશ્રાતિ પરક્ષેત્રરતસ્તથા । એતૈરન્યૈર્મહાદોષૈર્જાયતે ચાયુષઃ ક્ષયઃ ॥ ૨,૨૪.

જે કોઈ પણ ઘરમાં રહે છે, બીજાના ખેતરમાં આનંદ મેળવે છે અને આવા અન્ય મોટા દોષો કરે છે, તેના આયુષ્યમાં ઘટાડો થાય છે.