ગરુડપુરાણમ્

નાસ્તિ સત્યં ગૃહે યત્ર ન શૌચં ન ચ સંયમઃ । પતિતૈર્દસ્યુભિઃ સઙ્ગઃ પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં સચ્ચાઈ, શુચિતા અને સંયમ ન હોય, દુષ્ટ લોકો અને ચોરો સાથે સંબંધ હોય, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

બલિમન્ત્રવિહીનાનિ હોમહીનાનિ યાનિ ચ । સ્વાધ્યાય વ્રતહીનાનિ પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં બલિ અને મંત્રોનું પાલન થતું નથી, યજ્ઞ-હવન થતું નથી, સ્વાધ્યાય કે વ્રત નથી, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

ન લજ્જા ન ચ મર્યાદા યદાત્ર સ્ત્રીજિતો ગૃહી । ગુરવો યત્ર પૂજ્યા ન પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં લાજ કે શિસ્ત નથી, ઘરમાલિક સ્ત્રીના વશમાં છે અને વડીલોના સન્માન થતું નથી, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

યત્ર લોભસ્તથા ક્રોધો નિદ્રા શોકો ભયં મદઃ । આલસ્યં કલહો નિત્યં પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં લોભ, ક્રોધ, વધારે ઊંઘ, દુઃખ, ભય, મદ, આળસ અને સતત ઝઘડા હોય, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

ભર્તૃહીના ચ યા નારી પરવીર્યં નિષેવતે । બીજં મૂત્રસમાયુર્ક્ત પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્તુ વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે સ્ત્રી પતિ વિના બીજા પુરુષ સાથે સંબંધ રાખે, અથવા જેનું ગર્ભ બીજ અને મૂત્રથી ભરેલું હોય, ત્યાં પિતૃઓ એનો ભાગ લે છે.

લજ્જા મે જાયતે તાત વદતો ભોજનં સ્વકમ્ । યત્સ્ત્રીરજો યોનિગતં પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્તુ વૈ ॥ ૨,૨૨.

પુત્ર, મને આ વાત કહેતાં પણ શરમ આવે છે કે જે ભોજન સ્ત્રીના રજ અથવા યોનિથી દૂષિત હોય, તેમાં પિતૃઓ ભાગ લે છે.

નિર્વિણ્ણાઃ પ્રેતભાવેન પૃચ્છામિ ત્વાં દૃઢવ્રત । યથા ન ભવિતા પ્રેતસ્તન્મે વદ તપોધન । નિત્યં મૃત્યુર્વરં જન્તોઃ પ્રેતત્વં મા ભવેત્ક્વચિત્ ॥ ૨,૨૨.

હું પિતૃ અવસ્થાથી દુઃખી થઈને તને પૂછું છું, હે ધીરજવાન, એવું શું કરવું કે પિતૃ બનવું ન પડે? મૃત્યુ તો સર્વેને નિશ્ચિત છે, પણ પિતૃ અવસ્થા ક્યારેય ન આવે.

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । ઉપવાસપરો નિત્યં કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણે રતઃ । વ્રતૈશ્ચ વિવિધૈઃ પૂતો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

બ્રાહ્મણે કહ્યું: જે સદા ઉપવાસ કરે, કઠિન અને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરે, વિવિધ વ્રતો દ્વારા શુદ્ધ બને, એ મનુષ્ય કદી પિતૃ બનતો નથી.

એકાદશ્યાં વ્રતં કુર્વઞ્જાગરેણ સમન્વિતમ્ । અપરૈઃ સુકૃતૈઃ પૂતો ન પ્રેતો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

જે એકાદશીનું વ્રત જાગરણ સાથે કરે અને બીજા સારા કર્મો દ્વારા શુદ્ધ બને, એ મનુષ્ય કદી પિતૃ બનતો નથી.

ઇષ્ટ્વા વૈ વાશ્વમેધાદીન્દદ્યાદ્દાનાનિ યો નરઃ । આરામોદ્યાનવાપ્યાદેઃ પ્રપાયાશ્ચૈવ કારકઃ ॥ ૨,૨૨.

જે અશ્વમેઘ જેવા યજ્ઞો કરે, દાન આપે અને બગીચા, ઉદ્યાન, તળાવ કે પાણીપિયાઓ સ્થાપે, એ પિતૃ બનતો નથી.

કુમારીં બ્રાહ્મણાનાં તુ વિવાહયતિ શક્તિતઃ । વિદ્યાદોઽભયદશ્ચૈવ ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

જે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને કન્યાદાન આપે, વિદ્યા આપે અથવા ભયમાંથી બચાવે, એ પિતૃ બનતો નથી.

શૂદ્રાન્નેન તુ ભુક્તેન જઠરસ્થેન યો મૃતઃ । દુર્મૃત્યુના મૃતો યશ્ચ સ પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

જે મનુષ્ય શૂદ્રના હાથનું ખાધેલું પેટમાં લઈને મરે, અથવા અશુભ મૃત્યુ પામે, એ પિતૃ બને છે.

અયાજ્યયાજકશ્ચૈવ યાજ્યાનાં ચ વિવર્જકઃ । કારુભિશ્ચ રતો નિત્યં સ પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

જે અયોગ્યને યજ્ઞ કરાવે, યોગ્ય માટે યજ્ઞ ન કરે, અથવા હંમેશા કારગરો સાથે રહે, એ પિતૃ બને છે.

કૃત્વા મદ્યપસમ્પર્કં મદ્યપસ્ત્રીનિષેવણમ્ । અજ્ઞાનાદ્ભક્ષયન્માંસં સ પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

જે દારૂ પીનાર સાથે સંકળાય, દારૂ પીતી સ્ત્રીઓ સાથે રહે, અથવા અજ્ઞાનવશ માંસ ખાય, એ પિતૃ બને છે.

દેવદ્રવ્યં ચ બ્રહ્મસ્વં ગુરુદ્રવ્યં તથૈવ ચ । કન્યાં દદાતિ શુલ્કેન સ પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

જે દેવ, બ્રાહ્મણ કે ગુરુનું ધન આપે, અથવા કન્યાને મૂલ્ય પર વિવાહે આપે, એ પિતૃ બને છે.

માતરં ભગિનીં ભાર્યાં સ્નુષાં દુહિતરં તથાઃ । અદૃષ્ટદોષાસ્ત્યજતિ સ પ્રેતો જાદૃ ॥ ૨,૨૨.

જે પોતાની માતા, બહેન, પત્ની, વહુ કે દીકરીને કોઈ દોષ વિના ત્યાગે, એ પિતૃ બને છે.

ન્યાસાપહર્તા મિત્રધ્રુક્પરદારરતઃ સદા । વિશ્વાસઘાતી કૂટશ્ચ સ પ્રેદૃ ॥ ૨,૨૨.

જે amanat ચોરી કરે, મિત્ર સાથે દગો કરે, પરસ્ત્રી સાથે સદા સંકળાય, વિશ્વાસઘાત કરે અથવા કપટ કરે, એ પિતૃ બને છે.

ભ્રાતૃધ્રુગ્બ્રહ્મહા ગોઘ્નઃ સુરાપો ગુરુતલ્પગઃ । કુલમાર્ગં પરિત્યજ્ય હ્યનૃતોક્તૌ સદા રતઃ । હર્તા હેમ્નશ્ચ ભૂમેશ્ચ સ પ્રેદૃ ॥ ૨,૨૨.

જે ભાઈને દગો આપે છે, બ્રાહ્મણનો વધ કરે છે, ગાયને મારે છે, દારૂ પીવે છે, ગુરુની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરે છે, કુટુંબની પરંપરા છોડે છે, હંમેશા ખોટું બોલે છે, સોનાં કે જમીન ચોરી કરે છે—એવો મનુષ્ય મૃત્યુ પછી ભૂત બની જાય છે.

ભીષ્મ ઉવાચ । એવં બ્રુવતિ વૈ વિપ્રે આકાશે દુન્દુભિસ્વનઃ । અપતત્પુષ્પવર્ષં ચ દેવર્મુક્તં દ્વિજોપરિ ॥ ૨,૨૨.

ભીષ્મ કહે છે: જ્યારે બ્રાહ્મણે આવું કહ્યું, ત્યારે આકાશમાં દેવદુંદુભિ વાગી, અને દેવો દ્વારા છોડાયેલા ફૂલોનો વરસાદ બ્રાહ્મણ પર પડ્યો.

પઞ્ચ દેવવિમાનાનિ પ્રેતાનામાગતાનિ વૈ । સ્વર્ગં ગતા વિમાનૈસ્તે દિવ્યૈઃ સંપૃચ્છ્ય તં મુનિમ્ ॥ ૨,૨૨.

પાંચ દિવ્ય વિમાનો ભૂતો માટે આવ્યા, અને એ ભૂતો એ વિમાનોમાં બેઠા પછી, મુનિને વંદન કરીને સ્વર્ગમાં પહોંચી ગયા.

જ્ઞાનં વિપ્રસ્ય સમ્ભાષાત્પુણ્યસંકીર્તનેન ચ । પ્રેતાઃ પાપવિનિર્મુક્તાઃ પરં પદમવાપ્નુયુઃ ॥ ૨,૨૨.

બ્રાહ્મણ સાથે વાતચીત અને પુણ્યના ગાનથી, ભૂતો પાપોથી મુક્ત થઈને સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત થયા.

સૂત ઉવાચ । ઇદમાખ્યાનકં શ્રુત્વા કમ્પિતોઽશ્વત્થપત્રવત્ । માનુષાણાં હિતાર્થાય ગરુડઃ પૃષ્ટવાન્પુનઃ ॥ ૨,૨૨.

સૂત કહે છે: આ વાર્તા સાંભળીને, અશ્વત્થ વૃક્ષના પાન જેવી કંપન સાથે, મનુષ્યના કલ્યાણ માટે ગરુડે ફરી પ્રશ્ન કર્યો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૩ ગરુડ ઉવાચ । કિઙ્કિં કુર્વન્તિ વૈ પ્રેતાઃ પિશાચત્વેવ્યવસ્થિતાઃ । વદન્તિ વા કદાચિત્કિં તદ્વદસ્વ સુરેશ્વર ॥ ૨,૨૩.

ગરુડ કહે છે: જ્યારે ભૂતો પિશાચ રૂપે રહે છે ત્યારે તેઓ શું કરે છે? શું તેઓ ક્યારેક બોલે છે? હે દેવોના સ્વામી, કૃપા કરીને મને આ કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । તેષાં સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ ચિહ્નં સ્વપ્નં યથાતથમ્ । ક્ષુત્પિપાસાર્દિતાસ્તે વૈ પ્રવિશેયુઃ સ્વવેશ્મનિ ॥ ૨,૨૩.

ભગવાન કહે છે: હું તેમના સ્વરૂપ, લક્ષણો અને સ્વપ્નો સાચા રૂપે કહું છું. ભૂખ અને તરસથી પીડાયેલી એ આત્માઓ પોતાના ઘરમાં જાય છે.

પ્રતિષ્ઠા વાયુદેહેષુ શયાનાંસ્તુ સ્વવંશજાન્ । તત્ર યચ્છન્તિ લિઙ્ગાનિ દર્શયન્તિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૨૩.

તેઓ વાયુના શરીરમાં નિવાસ કરે છે અને પોતાના વંશજોને ઊંઘતા જોવે છે, અને ત્યાં પોતાનું algum ચિહ્ન બતાવે છે, હે પંખીઓના રાજા.

સ્વપુત્રસ્વકલત્રાણિ સ્વબન્ધુન્તત્ર ગચ્છતિ । હયો ગજો વૃષો મર્ત્યોદૃશ્યતે વિકૃતાનનઃ ॥ ૨,૨૩.

તેઓ પોતાના પુત્ર, પત્ની અને સગાં પાસે જાય છે; ત્યાં ઘોડો, હાથી, વાછરડો કે વિકૃત ચહેરાવાળો માનવ દેખાય છે.

શયાનં વિપરીતં તુ આત્માનં ચ વિપર્યયમ્ । ઉત્થિતઃ પશ્યતિ યસ્તુ તદ્વિન્દ્યાત્પ્રેતનિર્મિતમ્ ॥ ૨,૨૩.

જો કોઈ સ્વપ્નમાં પોતાને ઉલટાં પડેલા અથવા વિપરીત સ્થિતિમાં જુએ, અને ઉઠીને પણ એ જ જુએ, તો સમજો કે એ ભૂતનું કારણ છે.

સ્વપ્ને નરૌ હિ નિગડૈર્બધ્યતે બહુધા યદિ । અન્નં ચ યાચતે સ્વપ્ને કુવેષઃ પૂર્વજો મૃતઃ ॥ ૨,૨૩.

જો સ્વપ્નમાં માણસને અનેક રીતે સાંકળથી બાંધવામાં આવે, અથવા ભીખ માંગી રહ્યો હોય, અથવા મરેલો મોટો ભાઈ અશુદ્ધ રૂપે દેખાય,

સ્વપ્ને યો ભુજ્યમાનસ્ય ગૃહીત્વાન્નં પલાયતે । આત્મનસ્તુ પરો વાપિ તૃષાર્તસ્તુ જલં પિબેત્ ॥ ૨,૨૩.

સ્વપ્નમાં જો કોઈ ખાવા વાળાની થાળીમાંથી ખોરાક લઈ ભાગી જાય, અથવા પોતે કે બીજું કોઈ તરસથી પાણી પીવે,