ગરુડપુરાણમ્

દર્શનેન ચ તે બ્રહ્મન્મુદિતાપ્યાયિતા વયમ્ । મુહૂર્તન્તિષ્ઠ વક્ષ્યામિ વૃત્તાન્તં સર્વમાદિતઃ ॥ ૨,૨૨.

હે બ્રાહ્મણ, તમારું દર્શન કરીને અમે આનંદિત અને તાજા થયા છીએ; થોડો સમય ઊભા રહો, હું આખી વાત શરૂઆતથી કહું છું.

અહં પર્યુષિતો નામ એષ સૂચીમુખસ્તથા । શીઘ્રગો રોઘ (હ) કશ્ચૈવ પઞ્ચમો લેખકઃ સ્મતૃતઃ ॥ ૨,૨૨.

હું પર્યુષિત નામે ઓળખાયો છું, આ સૂચીમુખ છે, અને એ રીતે શીઘ્રગ, રોધક અને પાંચમો લખક તરીકે ઓળખાય છે.

એવં નામ્ના ચ સર્વે વૈ સંપ્રાપ્તાઃ પ્રેતતાં વયમ્ । બ્રાહ્મણ ઉવાચ । પ્રેતાનાં કર્મજાતાનાં કથં વૈ નામસમ્ભવઃ । કિઞ્ચિત્કારણમુદિશ્ય યેન બ્રૂયાઃ સ્વનામકાન્ ॥ ૨,૨૨.

આ રીતે, આ બધા નામોથી અમે બધા પ્રેત અવસ્થામાં પહોંચ્યા છીએ. બ્રાહ્મણએ પૂછ્યું: પ્રેતો, જે વિવિધ કર્મોથી જન્મે છે, તેમને આવા નામ કેમ મળે છે? કૃપા કરીને કહો કે, કયા કારણથી દરેકને પોતાનું નામ મળ્યું છે.

પ્રેતરાજ ઉવાચ । મયા સ્વાદુ સદા ભુક્તં દત્તં પર્યુષિતં દ્વિજ ॥ ૨,૨૨.

પ્રેતરાજાએ કહ્યું: હું હંમેશાં બાસી ખોરાક જતો અને બાસી જ ખોરાક દાન કરતો, હે બ્રાહ્મણ.

શીઘ્રં ગચ્છતિ વિપ્રેણ યાચિતઃ ક્ષુધિતેન વૈ । એતત્કારણમુદ્દિશ્ય નામ પર્યુષિતં મમ ॥ ૨,૨૨.

જ્યારે ભૂખ્યા બ્રાહ્મણે માગ્યું, ત્યારે હું તરત જ જતા; એ કારણે મારું નામ પર્યુષિત પડ્યું.

શીઘ્રં ગચ્છતિ વિપ્રેણ યાચિતઃ ક્ષુધિતેન વૈ । એતત્કારણમુદ્દિશ્ય શીઘ્રગોઽયં દ્વિજોત્તમ ॥ ૨,૨૨.

જ્યારે ભૂખ્યા બ્રાહ્મણે માગ્યું, ત્યારે આ પણ તરત જ જતો; એ કારણે આનું નામ શીઘ્રગ પડ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.

સૂચિતા બહવોઽનેન વિપ્રા અન્નાધિકાઙ્ક્ષયા । એતત્કારણમુદ્દિશ્ય એષ સૂચિમુખઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨,૨૨.

આણે ઘણાં બ્રાહ્મણોને વધારે ખોરાકની ઇચ્છાથી બતાવ્યા; એ કારણે આ સૂચીમુખ તરીકે ઓળખાય છે.

એકાકી મિષ્ટમશ્રાતિ પોષ્યવર્ગમૃતે સદા । બ્રાહ્મણાનામભાવેન રોધ (હ) કસ્તેન ચોચ્યતે ॥ ૨,૨૨.

આ હંમેશાં પોતે જ મીઠું ખાઈ લેતો, સિવાય તેના પરિવારના, અને બ્રાહ્મણો ન હોય ત્યારે તેને રોધક કહેવામાં આવે છે.

પુરાયં મૌનમાસ્થાય યાચિતો વિલિખેદ્ભુવમ્ । તેન કર્મવિપાકેન લેખકો નામ ચોચ્યતે ॥ ૨,૨૨.

પહેલાં, જ્યારે કોઈ માગતો ત્યારે આ મૌન રહી જમીન ખૂંચતો; એ કર્મના પરિણામે તેને લખક નામ મળ્યું છે.

પ્રેતત્વં કર્મભાવેન પ્રાપ્તં નામાનિ ચ દ્વિજ । મેષાનનો લેખકોઽયં રોધ (હ) કઃ પર્વતાનનઃ ॥ ૨,૨૨.

અમારા કર્મના કારણે અમે પ્રેત અવસ્થામાં આવ્યા અને આ નામો મળ્યા, હે બ્રાહ્મણ: મેષાનન, લખક, રોધક અને પર્વતાનન.

શીઘ્રગઃ પુશુવક્ત્રશ્ચ સૂચકઃ સૂચિવક્ત્રવાન્ । દુઃખિતા નિતરાં સ્વમિન્પશ્ય રૂપવિપર્યયમ્ ॥ ૨,૨૨.

શીઘ્રગનું મોઢું ઘેટા જેવું છે, પુશુવક્ત્ર; સૂચકનું મોઢું સૂઈ જેવું છે; અમે બહુ જ દુઃખી છીએ, સ્વામી, અમારો વિકૃત સ્વરૂપ જુઓ.

કૃત્વા માયામયં રૂપં વિચરામો મહીતલે । સર્વે ચ વિકૃતાકારા લમ્બોષ્ઠા વિકૃતાનનાઃ ॥ ૨,૨૨.

અમે માયિક સ્વરૂપ ધારણ કરી ધરા પર ભટકીએ છીએ; બધા જ વિકૃત આકારવાળા, લાંબા હોઠવાળા અને વાંકાં મોઢાવાળા છીએ.

બૃહચ્છરીરિણો રૌદ્રા જાતાઃ સ્વેનૈવ કર્મણા । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં પ્રેતત્વે કારણં મયા ॥ ૨,૨૨.

અમારા શરીર મોટા અને ભયાનક છે, અને એ બધું આપણા પોતાના કર્મથી મળ્યું છે; આમ, મેં તને પ્રેત અવસ્થાનું કારણ બધું કહી દીધું.

જ્ઞાનિનોઽપિ વયં સર્વે જાતાઃ સ્મ તવ દર્શનાત્ । યત્ર તે શ્રવણે શ્રદ્ધા તત્પૃચ્છ કથયામિ તે ॥ ૨,૨૨.

હું જાણકાર હોવા છતાં, અમે બધા તારા દર્શનથી અહીં આવ્યા છીએ; તને જ્યાં સાંભળવામાં શ્રદ્ધા હોય, ત્યાં પૂછજે, હું તને કહું છું.

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । યે જીવા ભુવિ જીવન્તિ સર્વેઽપ્યાહારમૂલકાઃ । યુષ્માકમપિચાહારં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥ ૨,૨૨.

બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: ધરા પર રહેતા બધા જીવ ખોરાક પર આધાર રાખે છે; હું પણ તમારો ખોરાક સાચો જાણવું ઈચ્છું છું.

પ્રેતા ઊચુઃ । યદિ તે શ્રવણે શ્રદ્ધા આહારાણાં દ્વિજોત્તમ । અસ્માકં તુ મહીભાગ શૃણુત્વં સુસમાહિતઃ ॥ ૨,૨૨.

પ્રેતોએ કહ્યું: જો તને અમારા ખોરાક વિશે સાંભળવામાં શ્રદ્ધા હોય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તો ધ્યાનથી સાંભળ, હે ભાગ્યશાળી.

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । કથયન્તુ મહાપ્રેતા આહારં ચ પૃથક્પૃથક્ । ઇત્યુક્તાં બ્રાહ્મણેનેમમૂચુઃ પ્રેતાઃ પૃથકપૃથક્ ॥ ૨,૨૨.

બ્રાહ્મણે કહ્યું: મહાપ્રેતો, દરેક પોતાનો ખોરાક અલગથી કહો. બ્રાહ્મણએ આમ કહ્યું ત્યારે, પ્રેતોએ પોતપોતાનો ખોરાક કહ્યું.

પ્રેતા ઊચુઃ । શૃણુ ચાહારમસ્માકં સર્વસત્ત્બવિગર્હિતમ્ । યચ્છ્રુત્વા ગર્હસે બ્રહ્મન્ ભૂયોભૂયશ્ચ ગર્હિતમ્ ॥ ૨,૨૨.

પ્રેતોએ કહ્યું: હવે અમારા ખોરાક વિશે સાંભળ, જે બધા જીવોથી તિરસ્કૃત છે; તું સાંભળશે ત્યારે, હે બ્રાહ્મણ, તું તેને નિંદશે અને એ ખરેખર નિંદનીય છે.

શ્લેષ્મમૂત્રપુરીષોત્થં શરીરાણાં મલૈઃ સહ । ઉચ્છિષ્ટૈશ્ચૈવ ચાન્યૈશ્ચ પ્રેતાનાં ભોજનં ભવેત્ ॥ ૨,૨૨.

પ્રેતોનો ખોરાક કફ, મૂત્ર, વિસર્જન અને શરીરનાં મલ, તેમજ ઉચ્છિષ્ટ અને બીજા આવા જ વસ્તુઓથી બનેલો હોય છે.

ગૃહાણિ ચાપ્યશૌચાનિ પ્રકીર્ણોપસ્કરાણિ ચ । મલિનાનિ પ્રસૂતાનિ પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં અશુદ્ધિ હોય, વાસણો ફેલાયાં હોય, ગંદકી હોય અને જ્યાં પ્રસૂતિ થઈ હોય, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

નાસ્તિ સત્યં ગૃહે યત્ર ન શૌચં ન ચ સંયમઃ । પતિતૈર્દસ્યુભિઃ સઙ્ગઃ પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં સચ્ચાઈ, શુચિતા અને સંયમ ન હોય, દુષ્ટ લોકો અને ચોરો સાથે સંબંધ હોય, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

બલિમન્ત્રવિહીનાનિ હોમહીનાનિ યાનિ ચ । સ્વાધ્યાય વ્રતહીનાનિ પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં બલિ અને મંત્રોનું પાલન થતું નથી, યજ્ઞ-હવન થતું નથી, સ્વાધ્યાય કે વ્રત નથી, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

ન લજ્જા ન ચ મર્યાદા યદાત્ર સ્ત્રીજિતો ગૃહી । ગુરવો યત્ર પૂજ્યા ન પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં લાજ કે શિસ્ત નથી, ઘરમાલિક સ્ત્રીના વશમાં છે અને વડીલોના સન્માન થતું નથી, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

યત્ર લોભસ્તથા ક્રોધો નિદ્રા શોકો ભયં મદઃ । આલસ્યં કલહો નિત્યં પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે ઘરમાં લોભ, ક્રોધ, વધારે ઊંઘ, દુઃખ, ભય, મદ, આળસ અને સતત ઝઘડા હોય, ત્યાં પિતૃઓ એ ભોજનનો ભાગ લે છે.

ભર્તૃહીના ચ યા નારી પરવીર્યં નિષેવતે । બીજં મૂત્રસમાયુર્ક્ત પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્તુ વૈ ॥ ૨,૨૨.

જે સ્ત્રી પતિ વિના બીજા પુરુષ સાથે સંબંધ રાખે, અથવા જેનું ગર્ભ બીજ અને મૂત્રથી ભરેલું હોય, ત્યાં પિતૃઓ એનો ભાગ લે છે.

લજ્જા મે જાયતે તાત વદતો ભોજનં સ્વકમ્ । યત્સ્ત્રીરજો યોનિગતં પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્તુ વૈ ॥ ૨,૨૨.

પુત્ર, મને આ વાત કહેતાં પણ શરમ આવે છે કે જે ભોજન સ્ત્રીના રજ અથવા યોનિથી દૂષિત હોય, તેમાં પિતૃઓ ભાગ લે છે.

નિર્વિણ્ણાઃ પ્રેતભાવેન પૃચ્છામિ ત્વાં દૃઢવ્રત । યથા ન ભવિતા પ્રેતસ્તન્મે વદ તપોધન । નિત્યં મૃત્યુર્વરં જન્તોઃ પ્રેતત્વં મા ભવેત્ક્વચિત્ ॥ ૨,૨૨.

હું પિતૃ અવસ્થાથી દુઃખી થઈને તને પૂછું છું, હે ધીરજવાન, એવું શું કરવું કે પિતૃ બનવું ન પડે? મૃત્યુ તો સર્વેને નિશ્ચિત છે, પણ પિતૃ અવસ્થા ક્યારેય ન આવે.

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । ઉપવાસપરો નિત્યં કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણે રતઃ । વ્રતૈશ્ચ વિવિધૈઃ પૂતો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

બ્રાહ્મણે કહ્યું: જે સદા ઉપવાસ કરે, કઠિન અને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરે, વિવિધ વ્રતો દ્વારા શુદ્ધ બને, એ મનુષ્ય કદી પિતૃ બનતો નથી.

એકાદશ્યાં વ્રતં કુર્વઞ્જાગરેણ સમન્વિતમ્ । અપરૈઃ સુકૃતૈઃ પૂતો ન પ્રેતો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥ ૨,૨૨.

જે એકાદશીનું વ્રત જાગરણ સાથે કરે અને બીજા સારા કર્મો દ્વારા શુદ્ધ બને, એ મનુષ્ય કદી પિતૃ બનતો નથી.