ગરુડપુરાણમ્

શ્રીભગવાનુવાચ । સત્યં વાપ્યનૃતં વાપિ વદન્તિ ક્ષિતિદેવતાઃ । તદા સઞ્ચિન્ત્ય હૃદયે સત્યમેતદ્દ્વિજેરિતમ્ ॥ ૨,૨૧.

ભગવાને કહ્યું: પૃથ્વી પરના દેવતાઓ સાચું કે ખોટું બોલે છે; પણ હૃદયથી વિચારીએ તો, દ્વિજોએ જે કહ્યું છે તે સાચું જ માનવું.

ભાવભક્તિં પુરસ્કૃત્ય પિતૃભક્તિપરાયણઃ । કૃત્વા કૃષ્ણબલિં ચૈવ પુરશ્ચરણ પૂર્વકમ્ ॥ ૨,૨૧.

ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી, પિતૃઓની સેવા માટે, યોગ્ય વિધીપૂર્વક કૃષ્ણને ભોજન અર્પણ કરવું જોઈએ.

જપહોમૈસ્તથા દાનૈઃ પ્રકુર્યાદ્દેહસોધનમ્ । કૃતેન તેન વિઘ્નાનિ વિનશ્યન્તિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૨૧.

જપ, હવન અને દાન દ્વારા શરીર શુદ્ધ કરવું જોઈએ; આવું કરવાથી બધા વિઘ્નો દૂર થાય છે, હે પંખીઓના રાજા.

ભૂતપ્રેતપિશાચૈર્વા સ ચેદન્યૈઃ પ્રપીડ્યતે । પિત્રુદ્દેશેન વૈ કુર્યાન્નારાયણબલિં તદા । વિમુક્તઃ સર્વપીડાભ્ય ઇતિ સત્યં વચો મમ ॥ ૨,૨૧.

જો ભૂત, પ્રેત, પિશાચ કે અન્ય કોઈથી પીડા થાય, તો પિતૃઓના હિત માટે નારાયણને ભોજન અર્પણ કરવું; એથી સર્વ પીડાઓથી મુક્તિ મળે છે—આ મારું સાચું વચન છે.

પિતૃપીડા ભવેદ્યત્ર કૃત્યૈરન્યૈર્ન મુચ્યતે । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પિતૃભક્તિપરો ભવેત્ ॥ ૨,૨૧.

જ્યાં પિતૃઓની પીડા હોય અને બીજા ઉપાયોથી છૂટકો ન મળે, ત્યાં સર્વ પ્રયાસથી પિતૃભક્તિ રાખવી જોઈએ.

નવમે દશમે વર્ષે પિક્ષુદ્દેશેન વૈ પુમાન્ । ગાયત્ત્રીમયુતં જપ્ત્વા દશાંશેન ચ હોમયેત્ ॥ ૨,૨૧.

નવમા કે દસમાં વર્ષે, પિતૃઓના હિત માટે, પુરુષે દસ હજાર ગાયત્રી જપવું અને દસમાં ભાગથી હવન કરવું.

કૃત્વા કૃષ્ણબલિં પૂર્વં વૃષોત્સર્ગાદિકાઃ ક્રિયાઃ । સર્વોપદ્રવહીનસ્તુ સર્વસૌખ્યમવાપ્નુયાત્ । ઉત્તમં લોકમાપ્નોતિ જ્ઞાતિપ્રાધાન્યમેવ ચ ॥ ૨,૨૧.

પહેલાં કૃષ્ણને ભોજન અર્પણ કરીને, પછી વૃષોત્સર્ગ વગેરે વિધિઓ કરવી; એથી સર્વ પ્રકારની મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે, સર્વ સુખ મળે છે, ઉત્તમ લોક મળે છે અને કુટુંબમાં પ્રતિષ્ઠા મળે છે.

પિતૃમા તૃસમં લોકે નાસ્ત્યન્યદ્દૈવતં પરમ્ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૂજયેત્પિતરૌ સદા ॥ ૨,૨૧.

આ જગતમાં પિતૃોથી મોટું કોઈ દેવ નથી; એટલે સર્વ પ્રયત્નથી પિતાજી-માતાજીનું હંમેશા પૂજન કરવું જોઈએ.

હિતાનામુપદેષ્ટા હિ પ્રત્યક્ષં દૈવતં પિતા । અન્યા યા દેવતા લોકે ન દેહપ્રભવો હિ તાઃ ॥ ૨,૨૧.

પિતા હમેશા ઉપકારક અને પ્રત્યક્ષ દેવ છે; બીજા દેવો તો શરીર આપનાર નથી.

શરીરમેવ જન્તૂનાં સ્વર્ગમોક્ષૈકસાધનમ્ । દેહો દત્તો હિ યેનૈવં કોઽન્યઃ પૂજ્યતમસ્તતઃ ॥ ૨,૨૧.

પ્રાણીઓ માટે શરીર જ સ્વર્ગ અને મોક્ષનું એકમાત્ર સાધન છે; અને જેમણે આ શરીર આપ્યું, એથી વધારે પૂજનીય બીજું કોણ?

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્યહૃદયે પક્ષિન્યદ્યત્પ્રયચ્છતિ । તત્સર્વમાત્મના ભુઙ્ક્તે દાનં વેદવિદો વિદુઃ ॥ ૨,૨૧.

હૃદયપૂર્વક જે કંઈ દાન આપે છે, હે પંખી, એ બધું પોતે જ ભોગવે છે; વેદજ્ઞ લોકો આને સાચું દાન કહે છે.

પુન્નામનરકાદ્યસ્માત્પિતરં ત્રાયતે સુતઃ । તસ્માત્પુત્ત્ર ઇતિ પ્રોક્ત ઇહ ચાપિ પરત્ર ચ ॥ ૨,૨૧.

પુત્ર પિતાને પુનામ નામના નરકથી બચાવે છે; એટલે તેને 'પુત્ર' કહે છે, અહીં પણ અને પરલોકમાં પણ.

અપમૃત્યુમૃતૌ સ્યાતાં પિતરૌ કસ્યચિત્ખગ । વ્રતતીર્થાવિવાહાદિશ્રાદ્ધં સંવત્સરં ત્યજેત્ ॥ ૨,૨૧.

હે પંખી, જો માતા કે પિતા કોઈનું અકાલમૃત્યુ પામે, તો વર્ષભર વ્રત, તીર્થ, લગ્ન અને શ્રાદ્ધથી દૂર રહેવું.

સ્વપ્નાધ્યાયમિમં યસ્તુ પ્રેત લિઙ્ગનિદર્શકમ્ । યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ પ્રેતચિહ્નં ન પશ્યતિ ॥ ૨,૨૧.

જે આ સ્વપ્ન અધ્યાયનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, જે પ્રેતના લક્ષણ બતાવે છે, તેને કદી પ્રેતના ચિહ્નો દેખાતા નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨ ગરુડ ઉવાચ । સમ્ભવન્તિ કથં પ્રેતાઃ કેન તેષાં ગતિર્ભવેત્ । કીદૃક્તેષાં ભવેદ્રૂપં ભોજનં કિં ભવેત્પ્રભો ॥ ૨,૨૨.

ગરુડએ પૂછ્યું: પ્રેત કેવી રીતે થાય છે? તેમનું શું થાય છે? તેમનું સ્વરૂપ કેવું હોય છે અને તેઓ શું ખાય છે, હે પ્રભુ?

સુપ્રીતાસ્તે કથં પ્રેતાઃ ક્વ તિષ્ઠન્તિ સુરેશ્વર । પ્રસન્નઃ કૃપયા દેવ પ્રશ્રમેનં વદસ્વ મે ॥ ૨,૨૨.

હે દેવોના દેવ, મૃત્યુ પામેલા લોકો કેવી રીતે પ્રસન્ન થાય છે અને તેઓ ક્યાં રહે છે? દયાળુ અને કૃપાળુ ભગવાન, કૃપા કરીને મને આ વાત સાવધાને કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । પાપકર્મરતા યે વૈ પૂર્વકર્મવશાનુગાઃ । જાયન્તે તે મૃતાઃ પ્રેતાસ્તાઞ્છૃણુષ્વ વદામ્યહમ્ ॥ ૨,૨૨.

ભગવાન બોલ્યા: જે લોકો પાપમાં આનંદ લે છે અને પોતાના પૂર્વકર્મના પ્રભાવે ચાલે છે, તેઓ મૃત્યુ પછી પ્રેત તરીકે જન્મે છે. હવે હું તેમના વિષે કહું છું, તમે સાંભળો.

વાપીકૂપતડાગાંશ્ચ આરામં સુરમન્દિરમ્ । પ્રપાં સદ્મ સુવૃક્ષાંશ્ચ તથા ભોજનશાલિકાઃ ॥ ૨,૨૨.

કૂવા, તળાવ, બાવળીઓ, બાગ-બગીચા, દેવમંદિરો, પાંથશાળા, ઘર, સુંદર વૃક્ષો અને અનાજના ખેતરો—

પિતૃપૈતામહં ધર્મં કિક્રીણાતિ સ પાપભાક્ । મૃતઃ પ્રેતત્વમાપ્નોતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૨૨.

જે પાપી માણસ પિતૃઓ અને પૂર્વજોના ધર્મને વેચે છે, તે મૃત્યુ પછી સર્જનના અંત સુધી પ્રેત બની રહે છે.

ગોચરં ગ્રામસીમાં તડાગારામગહ્વરમ્ । કર્ષયન્તિ ચ યે લોભાત્પ્રેતાસ્તે વૈ ભવન્તિ હિ ॥ ૨,૨૨.

જે લોકો લોભથી ગૌચર, ગામની સીમા, તળાવ, બાગ-બગીચા કે જંગલ હડપ કરે છે, તેઓ ખરેખર પ્રેત બની જાય છે.

ચણ્ડાલાદુદકાત્સર્પાદ્બ્રાહ્મણાદ્બૈદ્યુતાગ્નિતઃ । દંષ્ટ્રિભ્યશ્ચ પશુભ્યશ્ચ મરણં પાપકર્મિણામ્ ॥ ૨,૨૨.

પાપી લોકો ચંડાળ, પાણી, સાપ, બ્રાહ્મણ, વીજળી, દાંતવાળા પ્રાણીઓ કે અન્ય પશુઓના કારણે મૃત્યુ પામે છે.

ઉદ્બન્ધનમૃતા યે ચ વિષશસ્ત્રહતાશ્ચ યે । આત્મોપઘાતિનો યે ચ વિષૂચ્યાદિહતાસ્તથા ॥ ૨,૨૨.

જે લોકો ફાંસો ખાઈને, ઝેરથી, શસ્ત્રથી, આત્મહત્યાથી કે કોલેરા જેવી બીમારીઓથી મરે છે—

મહારોગૈર્મૃતા યે ચ પાપરોગૈશ્ચ દસ્યુભિઃ । અસંસ્કૃતપ્રમીતા યે વિહિતાચારવર્જિતાઃ ॥ ૨,૨૨.

જે લોકો ભારે રોગોથી, પાપી રોગોથી, લૂંટારૂઓથી, વિધિવિહિન મૃત્યુ પામે છે અથવા નિયમિત આચાર છોડે છે—

વૃષોત્સર્ગાદિલુપ્તાશ્ચલુપ્તમાસિકપિણ્ડકાઃ । યસ્યાનયતિ શૂદ્રોગ્નિં તૃણકાષ્ઠહવીંષિ સઃ ॥ ૨,૨૨.

જેના અંત્યેષ્ટિ વિધિ બળદ છોડવાથી, માસિક પિંડ દાન છૂટી જવાથી, શૂદ્ર દ્વારા અગ્નિ ન લાવવામાંથી કે ઘાસ-કાંઠાની આહુતિ ન આપવાથી અધૂરી રહી જાય છે—

પતનાત્પર્વતાનાં ચ ભિત્તિપાતેન યે મૃતાઃ । રજસ્વલાદિદોષૈશ્ચ ન ચ ભૂમૌ મતાશ્ચ યે ॥ ૨,૨૨.

જે લોકો પર્વત પરથી પડીને, દિવાલ તૂટી પડવાથી, માસિક ધર્મ જેવી અશુદ્ધિથી કે જમીનમાં દફન ન થવાથી મરે છે—

અન્તરિક્ષે મૃતા યે ચ વિષ્ણુસ્મરણવર્જિતાઃ । સૂતકૈઃ શ્વાદિસંપર્કૈઃ પ્રેતભાવા ઇહ ક્ષિતૌ ॥ ૨,૨૨.

જે લોકો આકાશમાં મરે છે, વિષ્ણુનું સ્મરણ નથી કરતા, અશુદ્ધ લોકો, કૂતરા વગેરેના સંપર્કમાં આવે છે—એ બધા પૃથ્વી પર પ્રેત બને છે.

એવમાદિભિરન્યૈશ્ચ કુમૃત્યુવશગાશ્ચ યે । તે સર્વે પ્રેતયોનિસ્થા વિચરન્તિ મરુસ્થલે ॥ ૨,૨૨.

આ રીતે અને અન્ય અયોગ્ય મૃત્યુથી, જે લોકો અકાળમૃત્યુ પામે છે, તેઓ બધા રણમાં પ્રેત યોનિમાં ભટકે છે.

માતરં ભગિનીં ભાર્યાં સ્નુષાં દુહિતરં તથા । અદૃષ્ટદોષાં ત્યજતિ સ પ્રેતો જાયતેધ્રુવમ્ ॥ ૨,૨૨.

જે માણસ નિર્દોષ માતા, બહેન, પત્ની, વહુ કે દીકરીને ત્યાગે છે, તે નિશ્ચયે પ્રેત બને છે.

ભ્રાતૃધ્રુગ્બ્રહ્મહા ગોઘ્નઃ સુરાપો ગુરુતલ્પગઃ । હેમક્ષૌમહરસ્તાર્ક્ષ્ય સ વૈ પ્રેતત્વમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૨૨.

જે ભાઈને ધોકો આપે છે, બ્રાહ્મણહત્યા કરે છે, ગાય મારી નાખે છે, દારૂ પીવે છે, ગુરુની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરે છે, સોનું કે વસ્ત્ર ચોરી કરે છે—એ Tarkṣya, તે ચોક્કસ પ્રેત બને છે.