ગરુડપુરાણમ્

સર્વવિઘ્નાનિ સન્ત્યજ્ય મુક્ત્યુપાયં કરોતિ યઃ । તસ્ય કર્મફલં સાધુ પ્રેતવૃત્તિશ્ચ શાશ્વતી ॥ ૨,૨૧.

જે માણસ બધા વિઘ્નો છોડી મુક્તિના ઉપાય કરે છે, તેને સારા કર્મફળ મળે છે અને ભૂતની સ્થિતિ પણ સ્થિર બને છે.

સ ભવેત્તેન મુક્તસ્તુ દત્તં શ્રેયસ્કરં પરમ્ । સ્વયં તૃપ્યતિ ભોઃ પક્ષિન્યસ્યોદ્દેશેન દીયતે ॥ ૨,૨૧.

આ રીતે તે મુક્ત થાય છે; શ્રેષ્ઠ અને શુભ દાન મળે છે. જેના માટે દાન આપવામાં આવે છે, એ આત્મા પણ સંતોષ પામે છે, હે પંખી.

શૃણુ સત્યમિદં તાર્ક્ષ્ય યદ્દદાતિ ભુનક્તિ સઃ । આત્માનં શ્રેયસા યુઞ્જ્યાત્પ્રેતસ્તૃપ્તિં ચિરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૨૧.

હે તાર્ખ્ષ્ય, આ સાચી વાત સાંભળ—જે કંઈ આપે છે અને ભોગવે છે, એ બધું શુભ માટે અર્પણ કરવું જોઈએ; તો ભૂતને લાંબા સમય સુધી તૃપ્તિ મળે છે.

તે તૃપ્તાઃ શુભમિચ્છન્તિ નિજબન્ધુષુ સર્વદા । અજ્ઞાતયસ્તુ યે દુષ્ટાઃ પીડયન્તિ સ્વવંશજાન્ ॥ ૨,૨૧.

જે ભૂતો તૃપ્ત થાય છે, તેઓ હંમેશા પોતાના બંધુઓનું કલ્યાણ ઈચ્છે છે; પણ અજાણ્યા અને દુષ્ટ ભૂતો પોતાના વંશજોને પીડા આપે છે.

નિવારયન્તિ તૃપ્તાસ્તે જાયમાનાનુકમ્પકાઃ । પશ્ચાત્તે મુક્તિમાયન્તિ કાલે પ્રાપ્તે સ્વપુત્રતઃ । સદા બન્ધુષુ યચ્છન્તિ વૃદ્ધિમૃદ્ધિં ખગાધિપ ॥ ૨,૨૧.

તૃપ્ત થયેલા ભૂતો જન્મનાર પર દયા કરીને તેમને રોકે છે; પછી યોગ્ય સમયે પોતાના પુત્ર દ્વારા મુક્તિ મેળવે છે. હંમેશા પોતાના બંધુઓને વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ આપે છે, હે પંખીઓના રાજા.

દર્શનાદ્ભાષણાદ્યસ્તુ ચેષ્ટાતઃ પીડનાદ્ગતિમ્ । ન પ્રાપયતિ મૂઢાત્મા પ્રેતશાપૈઃ સ લિપ્યતે ॥ ૨,૨૧.

પણ જે મૂર્ખ માણસ દર્શન, બોલ, કૃત્ય કે પીડા દ્વારા તેમના ઉદ્ધાર માટે પ્રયત્ન કરતો નથી, તે ભૂતોના શાપથી બંધાય જાય છે.

અપુત્રકોઽપશુશ્ચૈવ દરિદ્રો વ્યાધિતસ્તથા । વૃત્તિહીનશ્ચ હીનશ્ચ ભવેજ્જન્મનિજન્મનિ ॥ ૨,૨૧.

એવો માણસ પુત્ર વિના, પશુ વિના, ગરીબ, બીમાર, રોજગાર વિના અને હંમેશા કમીવાળો જન્મે છે, જન્મ પછી જન્મ.

એવં બ્રુવન્તિ તે પ્રેતાઃ પુનર્યાભ્યં સમાશ્રિતાઃ । તત્રસ્થાનાં ભવેન્મુક્તિઃ સ્વકાલે કર્મસંક્ષયે ॥ ૨,૨૧.

આ રીતે જે પ્રેતાત્માઓ આવી રીતે બોલે છે અને ફરીથી તમારી શરણે આવે છે, તેઓ પોતાના કર્મો પૂર્ણ થતાં યોગ્ય સમયે ત્યાંથી મુક્તિ પામે છે.

ગરુડ ઉવાચ । નામ ગોત્રં ન દૃશ્યેત પ્રતીતિર્નૈવ જાયતે । કેચિદ્વદન્તિ દૈવજ્ઞાઃ પીડાં પ્રેતસમુદ્ભવામ્ ॥ ૨,૨૧.

ગરુડએ પૂછ્યું: નામ કે કુળ દેખાતું નથી, અને કોઈ નિશ્ચય પણ થતો નથી; કેટલાક જ્યોતિષીઓ કહે છે કે આ પીડા પ્રેતોથી થાય છે.

ન સ્વપ્નશ્ચૈષ્ટિતં નૈવ દર્શનં ન કદાચન । કિં કર્તવ્યં સુરશ્રેષ્ઠ તત્ર મે બ્રૂહિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૨૧.

ન તો સ્વપ્ન આવે છે, ન કોઈ ચળપળ છે, ન કદી કોઈ દર્શન થાય છે; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, આવી સ્થિતિમાં શું કરવું જોઈએ? મને ચોક્કસ કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । સત્યં વાપ્યનૃતં વાપિ વદન્તિ ક્ષિતિદેવતાઃ । તદા સઞ્ચિન્ત્ય હૃદયે સત્યમેતદ્દ્વિજેરિતમ્ ॥ ૨,૨૧.

ભગવાને કહ્યું: પૃથ્વી પરના દેવતાઓ સાચું કે ખોટું બોલે છે; પણ હૃદયથી વિચારીએ તો, દ્વિજોએ જે કહ્યું છે તે સાચું જ માનવું.

ભાવભક્તિં પુરસ્કૃત્ય પિતૃભક્તિપરાયણઃ । કૃત્વા કૃષ્ણબલિં ચૈવ પુરશ્ચરણ પૂર્વકમ્ ॥ ૨,૨૧.

ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી, પિતૃઓની સેવા માટે, યોગ્ય વિધીપૂર્વક કૃષ્ણને ભોજન અર્પણ કરવું જોઈએ.

જપહોમૈસ્તથા દાનૈઃ પ્રકુર્યાદ્દેહસોધનમ્ । કૃતેન તેન વિઘ્નાનિ વિનશ્યન્તિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૨૧.

જપ, હવન અને દાન દ્વારા શરીર શુદ્ધ કરવું જોઈએ; આવું કરવાથી બધા વિઘ્નો દૂર થાય છે, હે પંખીઓના રાજા.

ભૂતપ્રેતપિશાચૈર્વા સ ચેદન્યૈઃ પ્રપીડ્યતે । પિત્રુદ્દેશેન વૈ કુર્યાન્નારાયણબલિં તદા । વિમુક્તઃ સર્વપીડાભ્ય ઇતિ સત્યં વચો મમ ॥ ૨,૨૧.

જો ભૂત, પ્રેત, પિશાચ કે અન્ય કોઈથી પીડા થાય, તો પિતૃઓના હિત માટે નારાયણને ભોજન અર્પણ કરવું; એથી સર્વ પીડાઓથી મુક્તિ મળે છે—આ મારું સાચું વચન છે.

પિતૃપીડા ભવેદ્યત્ર કૃત્યૈરન્યૈર્ન મુચ્યતે । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પિતૃભક્તિપરો ભવેત્ ॥ ૨,૨૧.

જ્યાં પિતૃઓની પીડા હોય અને બીજા ઉપાયોથી છૂટકો ન મળે, ત્યાં સર્વ પ્રયાસથી પિતૃભક્તિ રાખવી જોઈએ.

નવમે દશમે વર્ષે પિક્ષુદ્દેશેન વૈ પુમાન્ । ગાયત્ત્રીમયુતં જપ્ત્વા દશાંશેન ચ હોમયેત્ ॥ ૨,૨૧.

નવમા કે દસમાં વર્ષે, પિતૃઓના હિત માટે, પુરુષે દસ હજાર ગાયત્રી જપવું અને દસમાં ભાગથી હવન કરવું.

કૃત્વા કૃષ્ણબલિં પૂર્વં વૃષોત્સર્ગાદિકાઃ ક્રિયાઃ । સર્વોપદ્રવહીનસ્તુ સર્વસૌખ્યમવાપ્નુયાત્ । ઉત્તમં લોકમાપ્નોતિ જ્ઞાતિપ્રાધાન્યમેવ ચ ॥ ૨,૨૧.

પહેલાં કૃષ્ણને ભોજન અર્પણ કરીને, પછી વૃષોત્સર્ગ વગેરે વિધિઓ કરવી; એથી સર્વ પ્રકારની મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે, સર્વ સુખ મળે છે, ઉત્તમ લોક મળે છે અને કુટુંબમાં પ્રતિષ્ઠા મળે છે.

પિતૃમા તૃસમં લોકે નાસ્ત્યન્યદ્દૈવતં પરમ્ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૂજયેત્પિતરૌ સદા ॥ ૨,૨૧.

આ જગતમાં પિતૃોથી મોટું કોઈ દેવ નથી; એટલે સર્વ પ્રયત્નથી પિતાજી-માતાજીનું હંમેશા પૂજન કરવું જોઈએ.

હિતાનામુપદેષ્ટા હિ પ્રત્યક્ષં દૈવતં પિતા । અન્યા યા દેવતા લોકે ન દેહપ્રભવો હિ તાઃ ॥ ૨,૨૧.

પિતા હમેશા ઉપકારક અને પ્રત્યક્ષ દેવ છે; બીજા દેવો તો શરીર આપનાર નથી.

શરીરમેવ જન્તૂનાં સ્વર્ગમોક્ષૈકસાધનમ્ । દેહો દત્તો હિ યેનૈવં કોઽન્યઃ પૂજ્યતમસ્તતઃ ॥ ૨,૨૧.

પ્રાણીઓ માટે શરીર જ સ્વર્ગ અને મોક્ષનું એકમાત્ર સાધન છે; અને જેમણે આ શરીર આપ્યું, એથી વધારે પૂજનીય બીજું કોણ?

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્યહૃદયે પક્ષિન્યદ્યત્પ્રયચ્છતિ । તત્સર્વમાત્મના ભુઙ્ક્તે દાનં વેદવિદો વિદુઃ ॥ ૨,૨૧.

હૃદયપૂર્વક જે કંઈ દાન આપે છે, હે પંખી, એ બધું પોતે જ ભોગવે છે; વેદજ્ઞ લોકો આને સાચું દાન કહે છે.

પુન્નામનરકાદ્યસ્માત્પિતરં ત્રાયતે સુતઃ । તસ્માત્પુત્ત્ર ઇતિ પ્રોક્ત ઇહ ચાપિ પરત્ર ચ ॥ ૨,૨૧.

પુત્ર પિતાને પુનામ નામના નરકથી બચાવે છે; એટલે તેને 'પુત્ર' કહે છે, અહીં પણ અને પરલોકમાં પણ.

અપમૃત્યુમૃતૌ સ્યાતાં પિતરૌ કસ્યચિત્ખગ । વ્રતતીર્થાવિવાહાદિશ્રાદ્ધં સંવત્સરં ત્યજેત્ ॥ ૨,૨૧.

હે પંખી, જો માતા કે પિતા કોઈનું અકાલમૃત્યુ પામે, તો વર્ષભર વ્રત, તીર્થ, લગ્ન અને શ્રાદ્ધથી દૂર રહેવું.

સ્વપ્નાધ્યાયમિમં યસ્તુ પ્રેત લિઙ્ગનિદર્શકમ્ । યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ પ્રેતચિહ્નં ન પશ્યતિ ॥ ૨,૨૧.

જે આ સ્વપ્ન અધ્યાયનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, જે પ્રેતના લક્ષણ બતાવે છે, તેને કદી પ્રેતના ચિહ્નો દેખાતા નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨ ગરુડ ઉવાચ । સમ્ભવન્તિ કથં પ્રેતાઃ કેન તેષાં ગતિર્ભવેત્ । કીદૃક્તેષાં ભવેદ્રૂપં ભોજનં કિં ભવેત્પ્રભો ॥ ૨,૨૨.

ગરુડએ પૂછ્યું: પ્રેત કેવી રીતે થાય છે? તેમનું શું થાય છે? તેમનું સ્વરૂપ કેવું હોય છે અને તેઓ શું ખાય છે, હે પ્રભુ?

સુપ્રીતાસ્તે કથં પ્રેતાઃ ક્વ તિષ્ઠન્તિ સુરેશ્વર । પ્રસન્નઃ કૃપયા દેવ પ્રશ્રમેનં વદસ્વ મે ॥ ૨,૨૨.

હે દેવોના દેવ, મૃત્યુ પામેલા લોકો કેવી રીતે પ્રસન્ન થાય છે અને તેઓ ક્યાં રહે છે? દયાળુ અને કૃપાળુ ભગવાન, કૃપા કરીને મને આ વાત સાવધાને કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । પાપકર્મરતા યે વૈ પૂર્વકર્મવશાનુગાઃ । જાયન્તે તે મૃતાઃ પ્રેતાસ્તાઞ્છૃણુષ્વ વદામ્યહમ્ ॥ ૨,૨૨.

ભગવાન બોલ્યા: જે લોકો પાપમાં આનંદ લે છે અને પોતાના પૂર્વકર્મના પ્રભાવે ચાલે છે, તેઓ મૃત્યુ પછી પ્રેત તરીકે જન્મે છે. હવે હું તેમના વિષે કહું છું, તમે સાંભળો.

વાપીકૂપતડાગાંશ્ચ આરામં સુરમન્દિરમ્ । પ્રપાં સદ્મ સુવૃક્ષાંશ્ચ તથા ભોજનશાલિકાઃ ॥ ૨,૨૨.

કૂવા, તળાવ, બાવળીઓ, બાગ-બગીચા, દેવમંદિરો, પાંથશાળા, ઘર, સુંદર વૃક્ષો અને અનાજના ખેતરો—

પિતૃપૈતામહં ધર્મં કિક્રીણાતિ સ પાપભાક્ । મૃતઃ પ્રેતત્વમાપ્નોતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૨૨.

જે પાપી માણસ પિતૃઓ અને પૂર્વજોના ધર્મને વેચે છે, તે મૃત્યુ પછી સર્જનના અંત સુધી પ્રેત બની રહે છે.