ગરુડપુરાણમ્

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૧ ગરુડ ઉવાચ । મુક્તિં યાન્તિ કથં પ્રેતાસ્તદહં પ્રષ્ટુમુત્સુકઃ । યન્મુક્તૌ ચ મનુષ્યાણાં ન પીડા જાયતે પુનઃ ॥ ૨,૨૧.

ગરુડએ પૂછ્યું: ભૂતોને મુક્તિ કેવી રીતે મળે છે? હું આ જાણવાની ઉત્સુક છું, કારણ કે જ્યારે મનુષ્યને મુક્તિ મળે છે, ત્યારે ફરીથી કોઈ દુઃખ રહેતું નથી.

એતૈશ્ચ લક્ષણૈર્દેવ પીડોક્તા પ્રેતજા ત્વયા । તેષાં કદા ભવેન્મુક્તિઃ પ્રેતત્વં ન કથં ભવેત્ ॥ ૨,૨૧.

હે ભગવાન, તમે જે લક્ષણો સાથે ભૂતોનું દુઃખ વર્ણવ્યું છે, એવાં ભૂતોને ક્યારે મુક્તિ મળે છે? અને તેમનું ભૂતપદ ક્યારે અને કેવી રીતે દૂર થાય છે?

પ્રેતત્વે હિ પ્રમાણં ચ કતિ વર્ષાણિ સંખ્યયા । ચિરં પ્રેતત્વમાપન્નઃ કથં મુક્તિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૨૧.

ભૂતપદમાં કેટલા વર્ષ રહેવું પડે છે? ઘણા વર્ષોથી ભૂતપદમાં ફસાયેલા મનુષ્યને મુક્તિ કેવી રીતે મળે છે?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । મુક્તિં પ્રાયન્તિ તે પ્રેતાસ્તદહં કથયામિ તે । યદૈવ મનુજોઽવૈતિ મમ પીડા કૃતા ત્વિયમ્ ॥ ૨,૨૧.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: એ ભૂતોને ખરેખર મુક્તિ મળે છે; હવે હું તને એ વાત કહું છું. જ્યારે કોઈ મનુષ્ય સમજે છે કે, 'આ દુઃખ મારા કારણે થયું છે,'

પૃચ્છાર્થં હિતમન્વિચ્છન્દૈ વજ્ઞે વિનિવદયેત્ । સ્વપ્ને દૃષ્ટઃ શુભો વૃક્ષઃ ફલિતશ્ચૂતચમ્પકઃ ॥ ૨,૨૧.

મૃતકના કલ્યાણની ઈચ્છા હોય ત્યારે, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે પ્રશ્ન કરવો અને કર્મ કરવું જોઈએ. જો સ્વપ્નમાં શુભ વૃક્ષ, કે ફળવંતો આંબો કે ચંપો દેખાય,

વિપ્રો વા વૃષભો દેવો ભ્રમતે તીર્થગો યદિ । એવં દૃષ્ટો યદા સ્વપ્નો મૃતઃ કોઽપિસ્વગોત્રજઃ ॥ ૨,૨૧.

અથવા બ્રાહ્મણ, વાછરડો, દેવતા ફરતો દેખાય, કે કોઈ તીર્થયાત્રા કરતા જણાય—કે સ્વપ્નમાં પોતાનો મૃત સંબંધીએ દર્શન આપ્યું હોય,

સ્વપ્ને સત્યં પરિજ્ઞાય દૃષ્ટં પ્રેતપ્રભાવતઃ । અદ્ભુતાનિ પ્રદૃશ્યન્તે પ્રેતદોષાદ્વિનિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૨૧.

સ્વપ્નમાં જે કંઈ સાચું દેખાય, અને એ ભૂતના પ્રભાવથી હોય, તો એમાં અદ્ભુત ઘટનાઓ જોવા મળે છે—આ બધું નિશ્ચિતપણે ભૂતના દોષથી થાય છે.

તીર્થસ્નાને મતિર્યાવચ્ચિત્તં ધર્મપરાયણમ્ । ધર્માપાયં પ્રકુરુતે પ્રેતપીડા તદા વ્રજેત્ ॥ ૨,૨૧.

જ્યારે સુધી મન તીર્થસ્નાન અને ધર્મમાં લાગેલું હોય, અને જો કોઈ ધર્મવિરુદ્ધ કામ કરે, ત્યારે ભૂતનું દુઃખ શરૂ થાય છે.

તદા તત્ર વિનાશાય ચિત્તભઙ્ગં કરોતિ સા । શ્રેયાંસિ બહુવિઘ્નાનિ સમ્ભવન્તિ પદેપદે ॥ ૨,૨૧.

એ સમયે વિનાશ માટે મનમાં ઉથલપાથલ કરે છે; દરેક પગલાએ શુભ કાર્યમાં અનેક વિઘ્નો ઊભા થાય છે.

અશ્રેયસિ પ્રવૃત્તિ ચ પ્રેરયન્તિ પુનઃ પુનઃ । ઉચ્ચાટનં ચ ક્રૂરત્વં સર્વં પ્રેતકૃતં ખગ ॥ ૨,૨૧.

વારંવાર અશુભ કાર્યોમાં પ્રેરણા મળે છે, અને બધા પ્રકારના ઉચ્છાટન અને ક્રૂરતા—હે પંખી—આ બધું ભૂતોના કારણે જ થાય છે.

સર્વવિઘ્નાનિ સન્ત્યજ્ય મુક્ત્યુપાયં કરોતિ યઃ । તસ્ય કર્મફલં સાધુ પ્રેતવૃત્તિશ્ચ શાશ્વતી ॥ ૨,૨૧.

જે માણસ બધા વિઘ્નો છોડી મુક્તિના ઉપાય કરે છે, તેને સારા કર્મફળ મળે છે અને ભૂતની સ્થિતિ પણ સ્થિર બને છે.

સ ભવેત્તેન મુક્તસ્તુ દત્તં શ્રેયસ્કરં પરમ્ । સ્વયં તૃપ્યતિ ભોઃ પક્ષિન્યસ્યોદ્દેશેન દીયતે ॥ ૨,૨૧.

આ રીતે તે મુક્ત થાય છે; શ્રેષ્ઠ અને શુભ દાન મળે છે. જેના માટે દાન આપવામાં આવે છે, એ આત્મા પણ સંતોષ પામે છે, હે પંખી.

શૃણુ સત્યમિદં તાર્ક્ષ્ય યદ્દદાતિ ભુનક્તિ સઃ । આત્માનં શ્રેયસા યુઞ્જ્યાત્પ્રેતસ્તૃપ્તિં ચિરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૨૧.

હે તાર્ખ્ષ્ય, આ સાચી વાત સાંભળ—જે કંઈ આપે છે અને ભોગવે છે, એ બધું શુભ માટે અર્પણ કરવું જોઈએ; તો ભૂતને લાંબા સમય સુધી તૃપ્તિ મળે છે.

તે તૃપ્તાઃ શુભમિચ્છન્તિ નિજબન્ધુષુ સર્વદા । અજ્ઞાતયસ્તુ યે દુષ્ટાઃ પીડયન્તિ સ્વવંશજાન્ ॥ ૨,૨૧.

જે ભૂતો તૃપ્ત થાય છે, તેઓ હંમેશા પોતાના બંધુઓનું કલ્યાણ ઈચ્છે છે; પણ અજાણ્યા અને દુષ્ટ ભૂતો પોતાના વંશજોને પીડા આપે છે.

નિવારયન્તિ તૃપ્તાસ્તે જાયમાનાનુકમ્પકાઃ । પશ્ચાત્તે મુક્તિમાયન્તિ કાલે પ્રાપ્તે સ્વપુત્રતઃ । સદા બન્ધુષુ યચ્છન્તિ વૃદ્ધિમૃદ્ધિં ખગાધિપ ॥ ૨,૨૧.

તૃપ્ત થયેલા ભૂતો જન્મનાર પર દયા કરીને તેમને રોકે છે; પછી યોગ્ય સમયે પોતાના પુત્ર દ્વારા મુક્તિ મેળવે છે. હંમેશા પોતાના બંધુઓને વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ આપે છે, હે પંખીઓના રાજા.

દર્શનાદ્ભાષણાદ્યસ્તુ ચેષ્ટાતઃ પીડનાદ્ગતિમ્ । ન પ્રાપયતિ મૂઢાત્મા પ્રેતશાપૈઃ સ લિપ્યતે ॥ ૨,૨૧.

પણ જે મૂર્ખ માણસ દર્શન, બોલ, કૃત્ય કે પીડા દ્વારા તેમના ઉદ્ધાર માટે પ્રયત્ન કરતો નથી, તે ભૂતોના શાપથી બંધાય જાય છે.

અપુત્રકોઽપશુશ્ચૈવ દરિદ્રો વ્યાધિતસ્તથા । વૃત્તિહીનશ્ચ હીનશ્ચ ભવેજ્જન્મનિજન્મનિ ॥ ૨,૨૧.

એવો માણસ પુત્ર વિના, પશુ વિના, ગરીબ, બીમાર, રોજગાર વિના અને હંમેશા કમીવાળો જન્મે છે, જન્મ પછી જન્મ.

એવં બ્રુવન્તિ તે પ્રેતાઃ પુનર્યાભ્યં સમાશ્રિતાઃ । તત્રસ્થાનાં ભવેન્મુક્તિઃ સ્વકાલે કર્મસંક્ષયે ॥ ૨,૨૧.

આ રીતે જે પ્રેતાત્માઓ આવી રીતે બોલે છે અને ફરીથી તમારી શરણે આવે છે, તેઓ પોતાના કર્મો પૂર્ણ થતાં યોગ્ય સમયે ત્યાંથી મુક્તિ પામે છે.

ગરુડ ઉવાચ । નામ ગોત્રં ન દૃશ્યેત પ્રતીતિર્નૈવ જાયતે । કેચિદ્વદન્તિ દૈવજ્ઞાઃ પીડાં પ્રેતસમુદ્ભવામ્ ॥ ૨,૨૧.

ગરુડએ પૂછ્યું: નામ કે કુળ દેખાતું નથી, અને કોઈ નિશ્ચય પણ થતો નથી; કેટલાક જ્યોતિષીઓ કહે છે કે આ પીડા પ્રેતોથી થાય છે.

ન સ્વપ્નશ્ચૈષ્ટિતં નૈવ દર્શનં ન કદાચન । કિં કર્તવ્યં સુરશ્રેષ્ઠ તત્ર મે બ્રૂહિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૨૧.

ન તો સ્વપ્ન આવે છે, ન કોઈ ચળપળ છે, ન કદી કોઈ દર્શન થાય છે; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, આવી સ્થિતિમાં શું કરવું જોઈએ? મને ચોક્કસ કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । સત્યં વાપ્યનૃતં વાપિ વદન્તિ ક્ષિતિદેવતાઃ । તદા સઞ્ચિન્ત્ય હૃદયે સત્યમેતદ્દ્વિજેરિતમ્ ॥ ૨,૨૧.

ભગવાને કહ્યું: પૃથ્વી પરના દેવતાઓ સાચું કે ખોટું બોલે છે; પણ હૃદયથી વિચારીએ તો, દ્વિજોએ જે કહ્યું છે તે સાચું જ માનવું.

ભાવભક્તિં પુરસ્કૃત્ય પિતૃભક્તિપરાયણઃ । કૃત્વા કૃષ્ણબલિં ચૈવ પુરશ્ચરણ પૂર્વકમ્ ॥ ૨,૨૧.

ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી, પિતૃઓની સેવા માટે, યોગ્ય વિધીપૂર્વક કૃષ્ણને ભોજન અર્પણ કરવું જોઈએ.

જપહોમૈસ્તથા દાનૈઃ પ્રકુર્યાદ્દેહસોધનમ્ । કૃતેન તેન વિઘ્નાનિ વિનશ્યન્તિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૨૧.

જપ, હવન અને દાન દ્વારા શરીર શુદ્ધ કરવું જોઈએ; આવું કરવાથી બધા વિઘ્નો દૂર થાય છે, હે પંખીઓના રાજા.

ભૂતપ્રેતપિશાચૈર્વા સ ચેદન્યૈઃ પ્રપીડ્યતે । પિત્રુદ્દેશેન વૈ કુર્યાન્નારાયણબલિં તદા । વિમુક્તઃ સર્વપીડાભ્ય ઇતિ સત્યં વચો મમ ॥ ૨,૨૧.

જો ભૂત, પ્રેત, પિશાચ કે અન્ય કોઈથી પીડા થાય, તો પિતૃઓના હિત માટે નારાયણને ભોજન અર્પણ કરવું; એથી સર્વ પીડાઓથી મુક્તિ મળે છે—આ મારું સાચું વચન છે.

પિતૃપીડા ભવેદ્યત્ર કૃત્યૈરન્યૈર્ન મુચ્યતે । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પિતૃભક્તિપરો ભવેત્ ॥ ૨,૨૧.

જ્યાં પિતૃઓની પીડા હોય અને બીજા ઉપાયોથી છૂટકો ન મળે, ત્યાં સર્વ પ્રયાસથી પિતૃભક્તિ રાખવી જોઈએ.

નવમે દશમે વર્ષે પિક્ષુદ્દેશેન વૈ પુમાન્ । ગાયત્ત્રીમયુતં જપ્ત્વા દશાંશેન ચ હોમયેત્ ॥ ૨,૨૧.

નવમા કે દસમાં વર્ષે, પિતૃઓના હિત માટે, પુરુષે દસ હજાર ગાયત્રી જપવું અને દસમાં ભાગથી હવન કરવું.

કૃત્વા કૃષ્ણબલિં પૂર્વં વૃષોત્સર્ગાદિકાઃ ક્રિયાઃ । સર્વોપદ્રવહીનસ્તુ સર્વસૌખ્યમવાપ્નુયાત્ । ઉત્તમં લોકમાપ્નોતિ જ્ઞાતિપ્રાધાન્યમેવ ચ ॥ ૨,૨૧.

પહેલાં કૃષ્ણને ભોજન અર્પણ કરીને, પછી વૃષોત્સર્ગ વગેરે વિધિઓ કરવી; એથી સર્વ પ્રકારની મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે, સર્વ સુખ મળે છે, ઉત્તમ લોક મળે છે અને કુટુંબમાં પ્રતિષ્ઠા મળે છે.

પિતૃમા તૃસમં લોકે નાસ્ત્યન્યદ્દૈવતં પરમ્ । તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૂજયેત્પિતરૌ સદા ॥ ૨,૨૧.

આ જગતમાં પિતૃોથી મોટું કોઈ દેવ નથી; એટલે સર્વ પ્રયત્નથી પિતાજી-માતાજીનું હંમેશા પૂજન કરવું જોઈએ.

હિતાનામુપદેષ્ટા હિ પ્રત્યક્ષં દૈવતં પિતા । અન્યા યા દેવતા લોકે ન દેહપ્રભવો હિ તાઃ ॥ ૨,૨૧.

પિતા હમેશા ઉપકારક અને પ્રત્યક્ષ દેવ છે; બીજા દેવો તો શરીર આપનાર નથી.