ગરુડપુરાણમ્

હીનજાત્યા ચ સમ્બન્ધો હીનકર્મ કરોતિ યઃ । અધર્મે રમતે નિત્યં સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે નીચ જાતિના લોકો સાથે સંબંધ રાખે છે, નીચ કર્મ કરે છે અને હંમેશા અધર્મમાં રમે છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

વ્યસનૈર્દ્રવ્યનાશઃ સ્યાદુપક્રાન્તં વિનશ્યતિ । ચૌરાગ્નિરાજભિર્હાનિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

દુઃખો આવતાં ધનનું નુકસાન થાય છે, મેળવેલું બધું નાશ પામે છે. ચોર, અગ્નિ કે રાજાની તરફથી પણ નુકસાન થાય છે; આવું દુઃખ પિતૃદોષથી થાય છે.

મહારોગોપલબ્ધિશ્ચ બાલકાનાં ચ પીડનમ્ । જાયા સંપીઢ્યતે યચ્ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

ઘાટા રોગો આવે, બાળકો દુઃખ પામે, પત્ની પરેશાન થાય—આ બધું પિતૃદોષથી જ થાય છે.

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણેષુ ધર્મશાસ્ત્રસમુદ્ભવે । અભાવો જાયતે ધર્મે સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

વેદ, સ્મૃતિ, પુરાણ અને ધર્મશાસ્ત્રમાં જે ધર્મ બતાવ્યો છે, એનું પાલન ન થાય ત્યારે આવું દુઃખ પિતૃદોષથી થાય છે.

દેવતીર્થદ્વિજાનાં તુ નિન્દાંયઃ કુરુતે નરઃ । પ્રત્યક્ષં વા પરોક્ષં વા સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે માણસ દેવતાઓ, તીર્થો કે બ્રાહ્મણોની નિંદા કરે, ખુલ્લેઆમ કે છુપાઈને, એનું દુઃખ પણ પિતૃદોષથી જ થાય છે.

સ્વવૃત્તિહરણં યચ્ચ સ્વપ્રતિષ્ઠાહતિસ્તથા । વંશચ્છેદઃ નદૃશ્યેત પ્રેતદોષાદ્વિનાન્યથા ॥ ૨,૨૦.

જ્યારે પોતાનું જીવનધંધું છીનવાઈ જાય, પ્રતિષ્ઠા નાશ પામે કે વંશ તૂટી જાય, તો એ બીજું કોઈ કારણ નહિ, પણ પિતૃદોષ જ હોય છે.

સ્ત્રીણાં ગર્ભવિનાશઃ સ્યાન્ન પુષ્પં દૃશ્યતે તથા । બાલાનાં મરણં યત્ર સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સ્ત્રીઓમાં ગર્ભ નાશ પામે, ફૂલો દેખાય નહિ, બાળકો મરી જાય—આ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.

ભાવશુદ્ધ્યા ન કુરુતે શ્રાદ્ધં સાંવત્સરાદિકમ્ । સ્વયમેવ ન કુર્વીત સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધા અને શુદ્ધ મનથી પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કે વાર્ષિક કર્મ કરે નહિ, કે પોતે ન કરે, એનું દુઃખ પણ પિતૃદોષથી થાય છે.

તીર્થે ગત્ત્વા પરાસક્તઃ સ્વકૃત્યં ચ પરિત્યજેત્ । ધર્મકાર્યે ન સમ્પત્તિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

તીર્થમાં જઈને જો મન બીજે જડી જાય અને પોતાનું કામ છોડાઈ જાય, ધર્મકર્મમાં સફળતા ન મળે—આ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.

દમ્પત્યોઃ કલહશ્ચૈવ ભોજને કોપસંયુતઃ । પરદ્રોહે મતિશ્ચૈવ સા પીડા પ્રેતસંભવા ॥ ૨,૨૦.

પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડો, ભોજન સમયે ગુસ્સો, બીજાને દુઃખ પહોંચાડવાની ઇચ્છા—આ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.

પુષ્પં યત્ર ન દૃશ્યેન ફલં તથા । વિરહો ભાર્યયા યત્ર સા પીડા પ્રેતસગ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જ્યાં ફૂલ કે ફળ દેખાય નહિ, પત્નીથી વિયોગ થાય—આ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.

યેષાં વૈ જાયતે ચિહ્નં સદોચ્ચાટપરં નૃણામ્ । સ્વક્ષેત્રે નિષ્ફલં તેજઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જ્યાં કુટુંબમાં ભયાનક અશાંતિ દેખાય અને પોતાના ખેતરમાં ફળ ન મળે, એ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.

સ્વગોત્રઘાતકશ્ચૈવ હન્તિ શત્રુમિવાત્મજમ્ । ન પ્રીતિર્નાપિ સૌખ્યં ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે પોતાનો જ વંશ નાશ કરે, પોતાનાં પુત્રને શત્રુ સમાન માને અને પ્રેમ કે સુખ ક્યાંય ન મળે—આ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.

પિતૃવાક્યં ન કુરુતે સ્વપત્નીં ચ ન સેવતે । સદા ક્રૂરમતિર્વ્યગ્રઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે પિતાની વાત ન માને, પત્નીનું સેવન ન કરે અને હંમેશા ક્રૂર અને ઉગ્ર મનનો હોય—એનું દુઃખ પણ પિતૃદોષથી થાય છે.

વિકર્મા જાયતે પ્રેતો હ્યવિધિક્રિયયા તથા । તત્કાલદુષ્ટસંસર્ગાદ્વૃષોત્સર્ગાદૃતે તથા ॥ ૨,૨૦.

અયોગ્ય કર્મો, વિધિવિહિન ક્રિયાઓ, ખોટા સમયે દુષ્ટોનો સંગ, અને વૃષોત્સર્ગ સિવાય—આ બધાથી પિતૃદોષ થાય છે.

દૃષ્ટગૃત્યુવશાદ્વાપિ અદગ્ધવપુષસ્તથા । પ્રેતત્વં જાયતે તાર્ક્ષ્ય પીડ્યન્તે યેન જન્તવઃ ॥ ૨,૨૦.

જો અંત્યેષ્ટિ ન થાય, કે જો જોઈને કે સાંભળી ને દુઃખ આવે, તો પણ પિતૃદોષ થાય છે, અને એથી જીવાતો પીડાય છે.

એવં જ્ઞાત્વા ખગશ્રેષ્ઠ પ્રેતમુક્તિં સમાચરેત્ । યો વૈ ન મન્યતે પ્રેતાન્મૃતઃ પ્રેતત્વમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૨૦.

આ રીતે સમજીને, ખગશ્રેષ્ઠ, પિતૃમુક્તિ માટે વિધિ કરવી જોઈએ. જે પિતૃઓને માનતો નથી, એ મરીને પોતે પણ પિતૃદોષ પામે છે.

પ્રેતદોષઃ કુલે યસ્ય સુખં તસ્ય ન વિદ્યતે । મતિઃ પ્રીતી રતિર્બુદ્ધિર્લક્ષ્મીઃ પઞ્ચવિનાશનમ્ ॥ ૨,૨૦.

જે કુટુંબમાં પિતૃદોષ હોય, ત્યાં સુખ રહેતું નથી; બુદ્ધિ, પ્રેમ, આનંદ અને ધન—all પાંચે નાશ પામે છે.

તૃતીયે પઞ્ચમે પુંસિ વંશચ્છેદો હિ જાયતે । દરિદ્રો નિર્ધનશ્ચૈવ પાપકર્મા ભવેભવે ॥ ૨,૨૦.

ત્રીજી કે પાંચમી પેઢીમાં વંશ તૂટી જાય છે; ગરીબી, ધનહીનતા આવે છે અને દરેક જન્મમાં પાપકર્મ થાય છે.

યે કેચિત્પેતરૂપા વિકૃતમુખદૃશો રૌદ્રરૂપાઃ કરાલા મન્યન્તે નૈવ ગોત્રં સુતદુહિતૃપિતૄન્ ભ્રાતૃજાયાં વધૂં વા । કૃત્વા કામ્યં ચ રૂપં સુખગતિરહિતા ભાષમાણા યથેષ્ટં હા કષ્ટં ભોક્તુકામા વિધિવશપતિતાઃ સંસ્મરન્તિ સ્વપાકમ્ ॥ ૨,૨૦.

જે લોકો ભૂતના રૂપે, વિકૃત અને ભયાનક ચહેરા સાથે, ઉગ્ર અને ભયાનક દેખાવ ધરાવે છે, તેઓ પોતાનું કુળ, દીકરા-દીકરી, પિતા, ભાઈ, પત્ની કે વહુને ઓળખતા નથી. પોતાની ઈચ્છાથી જુદા-જુદા રૂપ ધારણ કરીને, સુખથી વંચિત રહી, મનમાં જે આવે તેવું બોલે છે—હાય દુઃખ! ભોગવાની ઈચ્છા રાખી, વિધિના વશ બની, પોતાનું દુઃખ સતત યાદ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૧ ગરુડ ઉવાચ । મુક્તિં યાન્તિ કથં પ્રેતાસ્તદહં પ્રષ્ટુમુત્સુકઃ । યન્મુક્તૌ ચ મનુષ્યાણાં ન પીડા જાયતે પુનઃ ॥ ૨,૨૧.

ગરુડએ પૂછ્યું: ભૂતોને મુક્તિ કેવી રીતે મળે છે? હું આ જાણવાની ઉત્સુક છું, કારણ કે જ્યારે મનુષ્યને મુક્તિ મળે છે, ત્યારે ફરીથી કોઈ દુઃખ રહેતું નથી.

એતૈશ્ચ લક્ષણૈર્દેવ પીડોક્તા પ્રેતજા ત્વયા । તેષાં કદા ભવેન્મુક્તિઃ પ્રેતત્વં ન કથં ભવેત્ ॥ ૨,૨૧.

હે ભગવાન, તમે જે લક્ષણો સાથે ભૂતોનું દુઃખ વર્ણવ્યું છે, એવાં ભૂતોને ક્યારે મુક્તિ મળે છે? અને તેમનું ભૂતપદ ક્યારે અને કેવી રીતે દૂર થાય છે?

પ્રેતત્વે હિ પ્રમાણં ચ કતિ વર્ષાણિ સંખ્યયા । ચિરં પ્રેતત્વમાપન્નઃ કથં મુક્તિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૨૧.

ભૂતપદમાં કેટલા વર્ષ રહેવું પડે છે? ઘણા વર્ષોથી ભૂતપદમાં ફસાયેલા મનુષ્યને મુક્તિ કેવી રીતે મળે છે?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । મુક્તિં પ્રાયન્તિ તે પ્રેતાસ્તદહં કથયામિ તે । યદૈવ મનુજોઽવૈતિ મમ પીડા કૃતા ત્વિયમ્ ॥ ૨,૨૧.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: એ ભૂતોને ખરેખર મુક્તિ મળે છે; હવે હું તને એ વાત કહું છું. જ્યારે કોઈ મનુષ્ય સમજે છે કે, 'આ દુઃખ મારા કારણે થયું છે,'

પૃચ્છાર્થં હિતમન્વિચ્છન્દૈ વજ્ઞે વિનિવદયેત્ । સ્વપ્ને દૃષ્ટઃ શુભો વૃક્ષઃ ફલિતશ્ચૂતચમ્પકઃ ॥ ૨,૨૧.

મૃતકના કલ્યાણની ઈચ્છા હોય ત્યારે, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે પ્રશ્ન કરવો અને કર્મ કરવું જોઈએ. જો સ્વપ્નમાં શુભ વૃક્ષ, કે ફળવંતો આંબો કે ચંપો દેખાય,

વિપ્રો વા વૃષભો દેવો ભ્રમતે તીર્થગો યદિ । એવં દૃષ્ટો યદા સ્વપ્નો મૃતઃ કોઽપિસ્વગોત્રજઃ ॥ ૨,૨૧.

અથવા બ્રાહ્મણ, વાછરડો, દેવતા ફરતો દેખાય, કે કોઈ તીર્થયાત્રા કરતા જણાય—કે સ્વપ્નમાં પોતાનો મૃત સંબંધીએ દર્શન આપ્યું હોય,

સ્વપ્ને સત્યં પરિજ્ઞાય દૃષ્ટં પ્રેતપ્રભાવતઃ । અદ્ભુતાનિ પ્રદૃશ્યન્તે પ્રેતદોષાદ્વિનિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૨૧.

સ્વપ્નમાં જે કંઈ સાચું દેખાય, અને એ ભૂતના પ્રભાવથી હોય, તો એમાં અદ્ભુત ઘટનાઓ જોવા મળે છે—આ બધું નિશ્ચિતપણે ભૂતના દોષથી થાય છે.

તીર્થસ્નાને મતિર્યાવચ્ચિત્તં ધર્મપરાયણમ્ । ધર્માપાયં પ્રકુરુતે પ્રેતપીડા તદા વ્રજેત્ ॥ ૨,૨૧.

જ્યારે સુધી મન તીર્થસ્નાન અને ધર્મમાં લાગેલું હોય, અને જો કોઈ ધર્મવિરુદ્ધ કામ કરે, ત્યારે ભૂતનું દુઃખ શરૂ થાય છે.

તદા તત્ર વિનાશાય ચિત્તભઙ્ગં કરોતિ સા । શ્રેયાંસિ બહુવિઘ્નાનિ સમ્ભવન્તિ પદેપદે ॥ ૨,૨૧.

એ સમયે વિનાશ માટે મનમાં ઉથલપાથલ કરે છે; દરેક પગલાએ શુભ કાર્યમાં અનેક વિઘ્નો ઊભા થાય છે.