ગરુડપુરાણમ્

સ્વં વેશ્મ પુનરાગત્ય મિત્રસ્થાને વિશન્તિ તે । તત્ર સ્થિતા નિરીક્ષન્તે રોગશોકાદિબન્ધનાઃ ॥ ૨,૨૦.

પછી પોતાનાં ઘર ફરી આવીને, મિત્રોની જગ્યાએ પ્રવેશ કરે છે; ત્યાં રહીને, રોગ, શોક અને અન્ય બંધનોથી બંધાઈને બધું જુએ છે.

પીડયન્તિ જ્વરીભૂય એકાન્તરમિષેણ તુ । તૃતીયકજ્વરા ભૂત્વા શીતવાતાદિપીડયા ॥ ૨,૨૦.

તેઓ ક્યારેક તાવ બનીને, ખોરાકના ભાગથી પીડા આપે છે; ત્રીજા પ્રકારના તાવ બની, ઠંડી, પવન વગેરેની પીડા આપે છે.

અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્રોગાઞ્છિરોઽર્તિં ચ વિષૂચિકામ્ । ચિન્ત યન્તિ સદા તેષામુચ્છિષ્ટાદિસ્થલસ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૦.

તેઓ અન્ય અનેક રોગો, માથાનો દુઃખાવો અને ઉલટી જેવા રોગો પણ પેદા કરે છે; અને હંમેશા ઉચ્છિષ્ટ વગેરે જગ્યાએ રહેતાં, એ લોકોને પીડા આપે છે.

આત્મજાનાં છલાલ્લોકા ભૂતસઙ્ઘૈશ્ચ રક્ષિતાઃ । પિબન્તિ તે ચ પાનીયં ભોજનોચ્છિષ્ટયોજિતમ્ ॥ ૨,૨૦.

પોતાના સંતાનોના છલથી અને ભૂતગણોની રક્ષા હેઠળ લોકો ખોરાકના ઉચ્છિષ્ટ સાથે મળેલું પાણી પીવે છે.

એવં પ્રેતાઃ પ્રવર્તન્તે નાનાદોષૈર્વિકર્મિણઃ ॥ ૨,૨૦.

આ રીતે, અનેક દોષો અને અયોગ્ય કર્મો કરનારા પ્રેત આત્માઓ આવું વર્તન કરે છે.

ગરુડ ઉવાચ । કથં કુર્વન્તિ તે પ્રેતાઃ કેન રૂપેણ કસ્ય કિમ્ । જ્ઞાયતે કેન વિધિના જલ્પન્તિ ન વદન્તિ વા ॥ ૨,૨૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: એ પ્રેત આત્માઓ કેવી રીતે વર્તે છે? કયા રૂપે, કોના માટે અને કઈ રીતે એ જાણી શકાય? કયા રીતે એ બોલે છે કે મૌન રહે છે?

એનં છિન્ધિ મનોમોહં મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ । કલિકાલે હૃષીકેશ પ્રેતત્વં જાયતે બહુ ॥ ૨,૨૦.

જો મને પ્રસન્ન કરવું હોય તો, મારા મનનો આ ભ્રમ દૂર કરી દેજે. હે હૃષીકેશ, કળિયુગમાં પ્રેત અવસ્થા ઘણી વાર થાય છે.

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । સ્વકુલં પીડયેત્પેતઃ પરચ્છિદ્રેણ પીડયેત્ । જીવન્સ દૃશ્યતે સ્નેહી મૃતો દુષ્ટત્વમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૨૦.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: પ્રેત આત્મા પોતાના કુટુંબને કે બીજાના દોષથી બીજાને દુઃખ આપે છે. જીવતો હોય ત્યારે પ્રેમાળ દેખાય છે, પણ મૃત્યુ પામ્યા પછી દુષ્ટતા પામે છે.

રુદ્રજાપી ધર્મરતો દેવતાતિથિપૂજકઃ । સત્યવાક્પ્રિયવાદી ચ ન પ્રેતૈઃ સ હિ પીડ્યતે ॥ ૨,૨૦.

જે Rudraનું જાપ કરે છે, ધર્મમાં રુચિ રાખે છે, દેવો અને મહેમાનોની પૂજા કરે છે, સત્ય બોલે છે અને મીઠું બોલે છે, તેને પ્રેત આત્માઓ દુઃખ આપતા નથી.

સર્વક્રિયાપરિભ્રષ્ટો નાસ્તિકો ધર્મનિન્દકઃ । અસત્યવાદનિરતો નરઃ પ્રેતૈઃ સ પીડ્યતે । કલૌ પ્રેતત્વમાપ્નોતિ તાર્ક્ષ્યાશુદ્ધક્રિયાપરઃ ॥ ૨,૨૦.

જે બધા કર્તવ્યો છોડે છે, ધર્મનો અપમાન કરે છે, અસત્યમાં રુચિ રાખે છે, એવો માણસ પ્રેત આત્માઓથી પીડાય છે. કળિયુગમાં, હે તાર્ક્ષ્ય, જે અશુદ્ધ કર્મ કરે છે, તેને પ્રેત અવસ્થા મળે છે.

કૃતાદૌ દ્વાપરાન્તે ચ ન પ્રેતો નૈવ પીડનમ્ । બહૂનામેકજાતાનામેકઃ સૌખ્યં સમશ્નુતે ॥ ૨,૨૦.

કૃતયુગના આરંભે અને દ્વાપરયુગના અંતે પ્રેત અવસ્થા કે પીડા થતી નથી. અનેકમાં એક જ વ્યક્તિ સમાન રીતે સુખ ભોગવે છે.

એકો દુષ્કૃતકર્મા ચ એકઃ સન્તતિમાઞ્જનઃ । એકઃ સમ્પીડ્યતે પ્રેતૈરેકઃ સુતધનાન્વિતઃ ॥ ૨,૨૦.

એક વ્યક્તિ જ દુષ્કર્મ કરે છે, એક જ સંતાન પેદા કરે છે, એક જ પ્રેત આત્માઓથી પીડાય છે અને એક જ સંતાન અને ધન ધરાવે છે.

એકસ્ય પુત્રનાશઃ સ્યાદેકો દુહિતૃમાન્ ભવેત્ । વિરોધો બન્ધુભિઃ સાર્ધં પ્રેતદોષેણ કાશ્યપ ॥ ૨,૨૦.

કોઈને પુત્રનો નાશ થાય છે, તો બીજાને પુત્રી મળે છે; પ્રેત દોષથી, હે કશ્યપ, સગાં સાથે વિવાદ થાય છે.

સન્તતિર્દૃશ્યતે નૈવ સમુત્પન્ના વિનશ્યતિ । પશુદ્રવ્યવિનાશશ્ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સંતાન દેખાતી નથી, કે જન્મે તો પણ નાશ પામે છે; પશુ અને સંપત્તિનો નાશ થાય છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

પ્રકૃતેઃ પરિવર્તઃ સ્યાદ્વિદ્વેષઃ સહ બન્ધુભિઃ । અકસ્માદ્વ્યસનપ્રાપ્તિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સ્વભાવમાં બદલાવ, સગાં સાથે વૈર, અચાનક દુઃખ આવે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

નાસ્તિક્યં વૃત્તિલોપશ્ચ મહાલોભસ્તથૈવ ચ । સ્યાદ્ધન્તકલહો નિત્યં સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

નાસ્તિકતા, રોજગાર ગુમાવવો, અતિલોભ, સતત ઝઘડા—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

પિતૃમાતૃનિહન્તા ચ દેવબ્રાહ્મણનિન્દકઃ । ઇત્યાદોષમવાપ્નોતિ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

પિતા-માતાનો હત્યારો કે દેવ અને બ્રાહ્મણોની નિંદા કરનાર આવા દોષ પામે છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

નિત્યકર્મવિનિંમુક્તો જપહોમવિવર્જિતઃ । પરદ્રવ્યાણાં ચ હર્તા સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે રોજના કર્મ છોડે છે, જપ અને હોળી ટાળી દે છે, બીજાની વસ્તુ ચોરી કરે છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

સુવૃષ્ટૌ કૃષિનાશશ્ચ વ્યવહારો વિનશ્યતિ । લોકે કલહકારી ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સારી વરસાદ હોવા છતાં પાક બળી જાય છે, વ્યવહાર બગડે છે, અને લોકોમાં ઝઘડા થાય છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

માર્ગે જઙ્ગમ્યમાનં તં પીડયેદ્વાતમણ્ડલી । પ્રેતપીડા તુ સા જ્ઞેયા સત્યંસત્યં ખગેશ્વર ॥ ૨,૨૦.

માર્ગમાં જતા માણસને વાવાઝોડું પીડાવે છે; હે ખગેશ્વર, આ પ્રેત પીડા સાચી છે, સાચી છે.

હીનજાત્યા ચ સમ્બન્ધો હીનકર્મ કરોતિ યઃ । અધર્મે રમતે નિત્યં સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે નીચ જાતિના લોકો સાથે સંબંધ રાખે છે, નીચ કર્મ કરે છે અને હંમેશા અધર્મમાં રમે છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

વ્યસનૈર્દ્રવ્યનાશઃ સ્યાદુપક્રાન્તં વિનશ્યતિ । ચૌરાગ્નિરાજભિર્હાનિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

દુઃખો આવતાં ધનનું નુકસાન થાય છે, મેળવેલું બધું નાશ પામે છે. ચોર, અગ્નિ કે રાજાની તરફથી પણ નુકસાન થાય છે; આવું દુઃખ પિતૃદોષથી થાય છે.

મહારોગોપલબ્ધિશ્ચ બાલકાનાં ચ પીડનમ્ । જાયા સંપીઢ્યતે યચ્ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

ઘાટા રોગો આવે, બાળકો દુઃખ પામે, પત્ની પરેશાન થાય—આ બધું પિતૃદોષથી જ થાય છે.

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણેષુ ધર્મશાસ્ત્રસમુદ્ભવે । અભાવો જાયતે ધર્મે સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

વેદ, સ્મૃતિ, પુરાણ અને ધર્મશાસ્ત્રમાં જે ધર્મ બતાવ્યો છે, એનું પાલન ન થાય ત્યારે આવું દુઃખ પિતૃદોષથી થાય છે.

દેવતીર્થદ્વિજાનાં તુ નિન્દાંયઃ કુરુતે નરઃ । પ્રત્યક્ષં વા પરોક્ષં વા સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે માણસ દેવતાઓ, તીર્થો કે બ્રાહ્મણોની નિંદા કરે, ખુલ્લેઆમ કે છુપાઈને, એનું દુઃખ પણ પિતૃદોષથી જ થાય છે.

સ્વવૃત્તિહરણં યચ્ચ સ્વપ્રતિષ્ઠાહતિસ્તથા । વંશચ્છેદઃ નદૃશ્યેત પ્રેતદોષાદ્વિનાન્યથા ॥ ૨,૨૦.

જ્યારે પોતાનું જીવનધંધું છીનવાઈ જાય, પ્રતિષ્ઠા નાશ પામે કે વંશ તૂટી જાય, તો એ બીજું કોઈ કારણ નહિ, પણ પિતૃદોષ જ હોય છે.

સ્ત્રીણાં ગર્ભવિનાશઃ સ્યાન્ન પુષ્પં દૃશ્યતે તથા । બાલાનાં મરણં યત્ર સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સ્ત્રીઓમાં ગર્ભ નાશ પામે, ફૂલો દેખાય નહિ, બાળકો મરી જાય—આ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.

ભાવશુદ્ધ્યા ન કુરુતે શ્રાદ્ધં સાંવત્સરાદિકમ્ । સ્વયમેવ ન કુર્વીત સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધા અને શુદ્ધ મનથી પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ કે વાર્ષિક કર્મ કરે નહિ, કે પોતે ન કરે, એનું દુઃખ પણ પિતૃદોષથી થાય છે.

તીર્થે ગત્ત્વા પરાસક્તઃ સ્વકૃત્યં ચ પરિત્યજેત્ । ધર્મકાર્યે ન સમ્પત્તિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

તીર્થમાં જઈને જો મન બીજે જડી જાય અને પોતાનું કામ છોડાઈ જાય, ધર્મકર્મમાં સફળતા ન મળે—આ બધું પિતૃદોષથી થાય છે.