ગરુડપુરાણમ્

મહાપુણ્યપ્રભાવેણ માનુષ્યં જન્મ લભ્યતે । યસ્તત્પ્રાપ્ય ચરેદ્ધર્મં સ ગચ્છેત્પરમાં ગતિમ્ ॥ ૨,૧૯.

મહાન પુણ્યના પ્રભાવથી માનવ જન્મ મળે છે; અને જે એમાં ધર્મનું પાલન કરે છે, એ પરમ ગતિ પામે છે.

અપિ જાનન્વૃથા ધર્મં દુઃ ખમાયાતિ યાતિ ચ ॥ ૨,૧૯.

ધર્મ જાણતાં હોવા છતાં, જો વ્યર્થ જાય તો દુઃખમાં આવીને ફરી જાય છે.

જાતીશતેન લભતે કિલ માનુષત્વં તત્રાપિ દુર્લભતરં ખગ ભો દ્વિજત્વમ્ । યસ્તત્ર પાલયતિ લાલયતિ વ્રતાનિ તસ્યામૃતં ભવતિ હસ્તગતં પ્રસાદાત્ ॥ ૨,૧૯.

સો જન્મ પછી માનવત્વ મળે છે, પણ એમાં પણ, પંખીરાજ, દ્વિજત્વ તો બહુ જ દુર્લભ છે; અને જે ત્યાં વ્રતનું પાલન કરે છે, એને કૃપાથી અમૃત словно હાથમાં આવી જાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦ ગરુડ ઉવાચ । યે કેચિત્પ્રેતરૂપેણ કુત્ર વાસં લભન્તિ તે । પ્રેતલોકાદ્વિનિર્મુક્તાઃ કથં કુત્ર વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૨૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: જે પ્રેતરૂપે ક્યાંક વસે છે, એવા લોકો જ્યારે પ્રેતલોકમાંથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે કેવી રીતે અને કયાં જાય છે?

ચતુર્યુક્તાશીતિ લક્ષૈર્નરકૈઃ પર્યુપાસિતાઃ । યમેન રક્ષિતાસ્તત્ર ભૂતૈશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ॥ ૨,૨૦.

ચોર્યાસી લાખ નરકોમાં ઘેરાયેલા, તેઓ ત્યાં યમ અને હજારો ભૂતો દ્વારા રક્ષાતા રહે છે.

વિચરન્તિ કથં લોકે નરકાચ્ચ વિનિર્ગતાઃ । ગરુડોદીરિતં શ્રુત્વા લક્ષ્મીનાથોઽબ્રવીદિદમ્ ॥ ૨,૨૦.

નરકમાંથી બહાર આવેલા લોકો દુનિયામાં કેવી રીતે ફરે છે? ગરુડનું પ્રશ્ન સાંભળી, લક્ષ્મીનાથે આ કહ્યું.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । પક્ષિરાજ શૃણુષ્વ ત્વં યત્ર પ્રેતાશ્ચરન્તિ વૈ । પરાર્થદારગ્રહણાચ્છ (બ) લાદ્દ્રોહાન્નિશાચરાઃ ॥ ૨,૨૦.

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: પંખીરાજ, સાંભળ, હું કહું છું કે પ્રેતો કયાં ફરે છે—જે બીજાની પત્ની લે છે, ચોરી કરે છે કે દગો આપે છે, તે રાતે ફરતા આત્મા બને છે.

તથૈવ સર્વપાપિષ્ઠઃ સ્વાત્મજાન્વેષણે રતાઃ । વિચરન્ત્યશરીરાસ્તે ક્ષુપ્તિપાસાર્દિતા ભૃશમ્ ॥ ૨,૨૦.

એ જ રીતે, બધા મહાપાપી, પોતાના સંતાનને શોધવામાં રત હોય છે, તેઓ શરીર વિના ભારે ભૂખ અને તરસથી પીડાતા ફરતા રહે છે.

બન્દીગૃહવિ નિર્મુક્તા યેભ્યો નશ્યન્તિ જન્તવઃ । તે વ્યવસ્યન્તિ ચ પ્રેતા વધોપાયં ચ બન્ધુષુ ॥ ૨,૨૦.

જેઓ જેલમાંથી છૂટી જાય છે અને જેમના કારણે જીવ મરે છે, એવા પ્રેતો પોતાના સંબંધીઓના વિનાશનો ઉપાય વિચારે છે.

પિતૃદ્વદારાણિ રુન્ધન્તિ તન્માર્ગોચ્છેદકાસ્તથા । પિતૃભા ગાન્વિગૃહ્ણન્તિ પાન્થેભ્યસ્તસ્કરા ઇવ ॥ ૨,૨૦.

તેઓ પિતાના પત્ની અને તેમ જ રસ્તો રોકનારા લોકોની અવરોધ કરે છે; પિતૃ સંપત્તિ પણ મુસાફરો પાસેથી ચોરી કરનારા ચોર જેવા હડપ કરે છે.

સ્વં વેશ્મ પુનરાગત્ય મિત્રસ્થાને વિશન્તિ તે । તત્ર સ્થિતા નિરીક્ષન્તે રોગશોકાદિબન્ધનાઃ ॥ ૨,૨૦.

પછી પોતાનાં ઘર ફરી આવીને, મિત્રોની જગ્યાએ પ્રવેશ કરે છે; ત્યાં રહીને, રોગ, શોક અને અન્ય બંધનોથી બંધાઈને બધું જુએ છે.

પીડયન્તિ જ્વરીભૂય એકાન્તરમિષેણ તુ । તૃતીયકજ્વરા ભૂત્વા શીતવાતાદિપીડયા ॥ ૨,૨૦.

તેઓ ક્યારેક તાવ બનીને, ખોરાકના ભાગથી પીડા આપે છે; ત્રીજા પ્રકારના તાવ બની, ઠંડી, પવન વગેરેની પીડા આપે છે.

અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્રોગાઞ્છિરોઽર્તિં ચ વિષૂચિકામ્ । ચિન્ત યન્તિ સદા તેષામુચ્છિષ્ટાદિસ્થલસ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૦.

તેઓ અન્ય અનેક રોગો, માથાનો દુઃખાવો અને ઉલટી જેવા રોગો પણ પેદા કરે છે; અને હંમેશા ઉચ્છિષ્ટ વગેરે જગ્યાએ રહેતાં, એ લોકોને પીડા આપે છે.

આત્મજાનાં છલાલ્લોકા ભૂતસઙ્ઘૈશ્ચ રક્ષિતાઃ । પિબન્તિ તે ચ પાનીયં ભોજનોચ્છિષ્ટયોજિતમ્ ॥ ૨,૨૦.

પોતાના સંતાનોના છલથી અને ભૂતગણોની રક્ષા હેઠળ લોકો ખોરાકના ઉચ્છિષ્ટ સાથે મળેલું પાણી પીવે છે.

એવં પ્રેતાઃ પ્રવર્તન્તે નાનાદોષૈર્વિકર્મિણઃ ॥ ૨,૨૦.

આ રીતે, અનેક દોષો અને અયોગ્ય કર્મો કરનારા પ્રેત આત્માઓ આવું વર્તન કરે છે.

ગરુડ ઉવાચ । કથં કુર્વન્તિ તે પ્રેતાઃ કેન રૂપેણ કસ્ય કિમ્ । જ્ઞાયતે કેન વિધિના જલ્પન્તિ ન વદન્તિ વા ॥ ૨,૨૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: એ પ્રેત આત્માઓ કેવી રીતે વર્તે છે? કયા રૂપે, કોના માટે અને કઈ રીતે એ જાણી શકાય? કયા રીતે એ બોલે છે કે મૌન રહે છે?

એનં છિન્ધિ મનોમોહં મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ । કલિકાલે હૃષીકેશ પ્રેતત્વં જાયતે બહુ ॥ ૨,૨૦.

જો મને પ્રસન્ન કરવું હોય તો, મારા મનનો આ ભ્રમ દૂર કરી દેજે. હે હૃષીકેશ, કળિયુગમાં પ્રેત અવસ્થા ઘણી વાર થાય છે.

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । સ્વકુલં પીડયેત્પેતઃ પરચ્છિદ્રેણ પીડયેત્ । જીવન્સ દૃશ્યતે સ્નેહી મૃતો દુષ્ટત્વમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૨૦.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: પ્રેત આત્મા પોતાના કુટુંબને કે બીજાના દોષથી બીજાને દુઃખ આપે છે. જીવતો હોય ત્યારે પ્રેમાળ દેખાય છે, પણ મૃત્યુ પામ્યા પછી દુષ્ટતા પામે છે.

રુદ્રજાપી ધર્મરતો દેવતાતિથિપૂજકઃ । સત્યવાક્પ્રિયવાદી ચ ન પ્રેતૈઃ સ હિ પીડ્યતે ॥ ૨,૨૦.

જે Rudraનું જાપ કરે છે, ધર્મમાં રુચિ રાખે છે, દેવો અને મહેમાનોની પૂજા કરે છે, સત્ય બોલે છે અને મીઠું બોલે છે, તેને પ્રેત આત્માઓ દુઃખ આપતા નથી.

સર્વક્રિયાપરિભ્રષ્ટો નાસ્તિકો ધર્મનિન્દકઃ । અસત્યવાદનિરતો નરઃ પ્રેતૈઃ સ પીડ્યતે । કલૌ પ્રેતત્વમાપ્નોતિ તાર્ક્ષ્યાશુદ્ધક્રિયાપરઃ ॥ ૨,૨૦.

જે બધા કર્તવ્યો છોડે છે, ધર્મનો અપમાન કરે છે, અસત્યમાં રુચિ રાખે છે, એવો માણસ પ્રેત આત્માઓથી પીડાય છે. કળિયુગમાં, હે તાર્ક્ષ્ય, જે અશુદ્ધ કર્મ કરે છે, તેને પ્રેત અવસ્થા મળે છે.

કૃતાદૌ દ્વાપરાન્તે ચ ન પ્રેતો નૈવ પીડનમ્ । બહૂનામેકજાતાનામેકઃ સૌખ્યં સમશ્નુતે ॥ ૨,૨૦.

કૃતયુગના આરંભે અને દ્વાપરયુગના અંતે પ્રેત અવસ્થા કે પીડા થતી નથી. અનેકમાં એક જ વ્યક્તિ સમાન રીતે સુખ ભોગવે છે.

એકો દુષ્કૃતકર્મા ચ એકઃ સન્તતિમાઞ્જનઃ । એકઃ સમ્પીડ્યતે પ્રેતૈરેકઃ સુતધનાન્વિતઃ ॥ ૨,૨૦.

એક વ્યક્તિ જ દુષ્કર્મ કરે છે, એક જ સંતાન પેદા કરે છે, એક જ પ્રેત આત્માઓથી પીડાય છે અને એક જ સંતાન અને ધન ધરાવે છે.

એકસ્ય પુત્રનાશઃ સ્યાદેકો દુહિતૃમાન્ ભવેત્ । વિરોધો બન્ધુભિઃ સાર્ધં પ્રેતદોષેણ કાશ્યપ ॥ ૨,૨૦.

કોઈને પુત્રનો નાશ થાય છે, તો બીજાને પુત્રી મળે છે; પ્રેત દોષથી, હે કશ્યપ, સગાં સાથે વિવાદ થાય છે.

સન્તતિર્દૃશ્યતે નૈવ સમુત્પન્ના વિનશ્યતિ । પશુદ્રવ્યવિનાશશ્ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સંતાન દેખાતી નથી, કે જન્મે તો પણ નાશ પામે છે; પશુ અને સંપત્તિનો નાશ થાય છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

પ્રકૃતેઃ પરિવર્તઃ સ્યાદ્વિદ્વેષઃ સહ બન્ધુભિઃ । અકસ્માદ્વ્યસનપ્રાપ્તિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સ્વભાવમાં બદલાવ, સગાં સાથે વૈર, અચાનક દુઃખ આવે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

નાસ્તિક્યં વૃત્તિલોપશ્ચ મહાલોભસ્તથૈવ ચ । સ્યાદ્ધન્તકલહો નિત્યં સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

નાસ્તિકતા, રોજગાર ગુમાવવો, અતિલોભ, સતત ઝઘડા—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

પિતૃમાતૃનિહન્તા ચ દેવબ્રાહ્મણનિન્દકઃ । ઇત્યાદોષમવાપ્નોતિ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

પિતા-માતાનો હત્યારો કે દેવ અને બ્રાહ્મણોની નિંદા કરનાર આવા દોષ પામે છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

નિત્યકર્મવિનિંમુક્તો જપહોમવિવર્જિતઃ । પરદ્રવ્યાણાં ચ હર્તા સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

જે રોજના કર્મ છોડે છે, જપ અને હોળી ટાળી દે છે, બીજાની વસ્તુ ચોરી કરે છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.

સુવૃષ્ટૌ કૃષિનાશશ્ચ વ્યવહારો વિનશ્યતિ । લોકે કલહકારી ચ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા ॥ ૨,૨૦.

સારી વરસાદ હોવા છતાં પાક બળી જાય છે, વ્યવહાર બગડે છે, અને લોકોમાં ઝઘડા થાય છે—આ પીડા પ્રેત આત્માઓથી થાય છે.