ગરુડપુરાણમ્

પ્રાપ્તં સુકૃતિનં દૃષ્ટ્વા સ્થાનાચ્ચ લતિ સૂર્યજઃ । એષ મે મણ્ડલં ભિત્ત્વા બ્રહ્મલોકં પ્રયાસ્યતિ ॥ ૨,૧૯.

સારા કર્મવાળાને આવ્યા જોઈને, સૂર્યપુત્ર પોતાના સ્થાનેથી ચાલે છે અને કહે છે: 'હવે એ મારું મંડળ ભેદી બ્રહ્મલોકમાં જશે.'

દાનેન સુલભો ધર્મો યમમાર્ગઃ સુખાવહઃ । એષ માર્ગો વિશાલોઽત્ર ન કેનાપ્ય નુગમ્યતે । દાનપુણ્યં વિના વત્સ ન ગચ્છેદ્ધર્મમન્દિરમ્ ॥ ૨,૧૯.

દાનથી ધર્મ સરળતાથી મળે છે અને યમનો માર્ગ સુખદાયી બને છે; આ માર્ગ વિશાળ છે, પણ દાનના પુણ્ય વિના કોઈ એમાં જઈ શકતો નથી. દાનના પુણ્ય વગર, બેટા, ધર્મના ઘર સુધી પહોંચી શકાતું નથી.

તસ્મિન્માર્ગે તુ રૌદ્રે વૈ ભીષણા યમકિઙ્કરાઃ । એકૈકસ્ય પુરસ્યાગ્રે તિષ્ઠત્યેકસહસ્રકમ્ ॥ ૨,૧૯.

આ ભયાનક માર્ગ પર, યમના ભયંકર દૂત દરેક શહેરના દરવાજા પર હજાર-હજારે ઊભા રહે છે.

પચન્તિ પાપિનં પ્રાપ્ય ઉદકે યાતનાકરાઃ । ગૃહ્ણન્તિ માસમાસાન્તે પાદશેષં તુ તદ્ભવેત્ ॥ ૨,૧૯.

પાપીઓને પકડીને, યાતનાદાતા તેમને પાણીમાં ઉકાળે છે; દરેક મહિના અંતે, ફક્ત પગનો થોડો ભાગ જ બાકી રહે છે.

ઔર્ધ્વદૈહિકદાનાનિ યૈર્ન દત્તાનિ કાશ્યપ । મહાકષ્ટેન તે યાન્તિ તસ્માદ્દેયાનિ શક્તિતઃ । અદત્ત્વા પશુવદ્યાન્તિ ગૃહીતો વન્ધબન્ધનૈઃ ॥ ૨,૧૯.

કશ્યપ, જેમણે શ્રાદ્ધાદિ દાન આપ્યાં નથી, તેઓ ભારે દુઃખથી જાય છે; તેથી, જેવડી શક્તિ હોય તેટલું દાન કરવું જોઈએ. દાન ન આપીને, તેઓ પશુની જેમ બાંધીને ખેંચાય છે.

એવં કૃતેન સમ્પશ્યેત્સ નરઃ ભૂતકર્મણા । દૈવિકીં પૈતૃકીં યોનિં માનુષીં વાથ નારકીમ્ ॥ ૨,૧૯.

આવી રીતે જે કર્મ કરે છે, એ મનુષ્ય પોતે જ જુએ છે કે તેને ક્યારેક દેવ, પિતૃ, માનવ કે નરક જેવી યોનિ મળે છે.

ધર્મરાજસ્ય વચનાન્મુક્તિર્ભવતિ વા તતઃ । માનુષ્યં તત્ત્વતઃ પ્રાપ્ય સ પુત્ત્રઃ પુત્ત્રતાં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૯.

ધર્મરાજના આદેશથી મુક્તિ પણ મળી શકે છે, અથવા સાચા અર્થમાં માનવ જન્મ મળ્યા પછી એ પુત્ર બનીને પુત્રત્વ પામે છે.

યથાયથા કૃતં કર્મ તાન્તાં યોનિં વ્રજેન્નરઃ । તત્તથૈવ ચ ભુઞ્જાનો વિચરેત્સર્વલોકગઃ ॥ ૨,૧૯.

જેવું જેવું કર્મ થાય છે, એ પ્રમાણે મનુષ્ય એ જ યોનિમાં જાય છે અને તે પ્રમાણે ભોગવીને વિવિધ લોકોમાં ફરતો રહે છે.

અશાશ્વતં પરિજ્ઞાય સર્વલોકોત્તરં સુખમ્ । યદા ભવતિ માનુષ્યં તદા ધર્મં સમાચરેત્ ॥ ૨,૧૯.

જ્યારે કોઈ જાણે છે કે બધું લોકસુખ અસ્થીર છે અને એથી ઉપરનું છે, ત્યારે માનવ જન્મ મળ્યા પછી ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ.

કૃમયો ભસ્મ વિષ્ઠા વા દેહાનાં પ્રકૃતિઃ સદા । અન્ધકૂપે મહારૌદ્રે દીપહસ્તઃ પાતેત્તુ વૈ ॥ ૨,૧૯.

દેહનું સ્વરૂપ હંમેશા કીડા, રાખ કે મલ જ છે; ભયાનક અંધકાર કૂવામાં દીવો હાથમાં લઈ પણ પડી શકાય છે.

મહાપુણ્યપ્રભાવેણ માનુષ્યં જન્મ લભ્યતે । યસ્તત્પ્રાપ્ય ચરેદ્ધર્મં સ ગચ્છેત્પરમાં ગતિમ્ ॥ ૨,૧૯.

મહાન પુણ્યના પ્રભાવથી માનવ જન્મ મળે છે; અને જે એમાં ધર્મનું પાલન કરે છે, એ પરમ ગતિ પામે છે.

અપિ જાનન્વૃથા ધર્મં દુઃ ખમાયાતિ યાતિ ચ ॥ ૨,૧૯.

ધર્મ જાણતાં હોવા છતાં, જો વ્યર્થ જાય તો દુઃખમાં આવીને ફરી જાય છે.

જાતીશતેન લભતે કિલ માનુષત્વં તત્રાપિ દુર્લભતરં ખગ ભો દ્વિજત્વમ્ । યસ્તત્ર પાલયતિ લાલયતિ વ્રતાનિ તસ્યામૃતં ભવતિ હસ્તગતં પ્રસાદાત્ ॥ ૨,૧૯.

સો જન્મ પછી માનવત્વ મળે છે, પણ એમાં પણ, પંખીરાજ, દ્વિજત્વ તો બહુ જ દુર્લભ છે; અને જે ત્યાં વ્રતનું પાલન કરે છે, એને કૃપાથી અમૃત словно હાથમાં આવી જાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦ ગરુડ ઉવાચ । યે કેચિત્પ્રેતરૂપેણ કુત્ર વાસં લભન્તિ તે । પ્રેતલોકાદ્વિનિર્મુક્તાઃ કથં કુત્ર વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૨૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: જે પ્રેતરૂપે ક્યાંક વસે છે, એવા લોકો જ્યારે પ્રેતલોકમાંથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે કેવી રીતે અને કયાં જાય છે?

ચતુર્યુક્તાશીતિ લક્ષૈર્નરકૈઃ પર્યુપાસિતાઃ । યમેન રક્ષિતાસ્તત્ર ભૂતૈશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ॥ ૨,૨૦.

ચોર્યાસી લાખ નરકોમાં ઘેરાયેલા, તેઓ ત્યાં યમ અને હજારો ભૂતો દ્વારા રક્ષાતા રહે છે.

વિચરન્તિ કથં લોકે નરકાચ્ચ વિનિર્ગતાઃ । ગરુડોદીરિતં શ્રુત્વા લક્ષ્મીનાથોઽબ્રવીદિદમ્ ॥ ૨,૨૦.

નરકમાંથી બહાર આવેલા લોકો દુનિયામાં કેવી રીતે ફરે છે? ગરુડનું પ્રશ્ન સાંભળી, લક્ષ્મીનાથે આ કહ્યું.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । પક્ષિરાજ શૃણુષ્વ ત્વં યત્ર પ્રેતાશ્ચરન્તિ વૈ । પરાર્થદારગ્રહણાચ્છ (બ) લાદ્દ્રોહાન્નિશાચરાઃ ॥ ૨,૨૦.

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: પંખીરાજ, સાંભળ, હું કહું છું કે પ્રેતો કયાં ફરે છે—જે બીજાની પત્ની લે છે, ચોરી કરે છે કે દગો આપે છે, તે રાતે ફરતા આત્મા બને છે.

તથૈવ સર્વપાપિષ્ઠઃ સ્વાત્મજાન્વેષણે રતાઃ । વિચરન્ત્યશરીરાસ્તે ક્ષુપ્તિપાસાર્દિતા ભૃશમ્ ॥ ૨,૨૦.

એ જ રીતે, બધા મહાપાપી, પોતાના સંતાનને શોધવામાં રત હોય છે, તેઓ શરીર વિના ભારે ભૂખ અને તરસથી પીડાતા ફરતા રહે છે.

બન્દીગૃહવિ નિર્મુક્તા યેભ્યો નશ્યન્તિ જન્તવઃ । તે વ્યવસ્યન્તિ ચ પ્રેતા વધોપાયં ચ બન્ધુષુ ॥ ૨,૨૦.

જેઓ જેલમાંથી છૂટી જાય છે અને જેમના કારણે જીવ મરે છે, એવા પ્રેતો પોતાના સંબંધીઓના વિનાશનો ઉપાય વિચારે છે.

પિતૃદ્વદારાણિ રુન્ધન્તિ તન્માર્ગોચ્છેદકાસ્તથા । પિતૃભા ગાન્વિગૃહ્ણન્તિ પાન્થેભ્યસ્તસ્કરા ઇવ ॥ ૨,૨૦.

તેઓ પિતાના પત્ની અને તેમ જ રસ્તો રોકનારા લોકોની અવરોધ કરે છે; પિતૃ સંપત્તિ પણ મુસાફરો પાસેથી ચોરી કરનારા ચોર જેવા હડપ કરે છે.

સ્વં વેશ્મ પુનરાગત્ય મિત્રસ્થાને વિશન્તિ તે । તત્ર સ્થિતા નિરીક્ષન્તે રોગશોકાદિબન્ધનાઃ ॥ ૨,૨૦.

પછી પોતાનાં ઘર ફરી આવીને, મિત્રોની જગ્યાએ પ્રવેશ કરે છે; ત્યાં રહીને, રોગ, શોક અને અન્ય બંધનોથી બંધાઈને બધું જુએ છે.

પીડયન્તિ જ્વરીભૂય એકાન્તરમિષેણ તુ । તૃતીયકજ્વરા ભૂત્વા શીતવાતાદિપીડયા ॥ ૨,૨૦.

તેઓ ક્યારેક તાવ બનીને, ખોરાકના ભાગથી પીડા આપે છે; ત્રીજા પ્રકારના તાવ બની, ઠંડી, પવન વગેરેની પીડા આપે છે.

અન્યાંશ્ચ વિવિધાન્રોગાઞ્છિરોઽર્તિં ચ વિષૂચિકામ્ । ચિન્ત યન્તિ સદા તેષામુચ્છિષ્ટાદિસ્થલસ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૦.

તેઓ અન્ય અનેક રોગો, માથાનો દુઃખાવો અને ઉલટી જેવા રોગો પણ પેદા કરે છે; અને હંમેશા ઉચ્છિષ્ટ વગેરે જગ્યાએ રહેતાં, એ લોકોને પીડા આપે છે.

આત્મજાનાં છલાલ્લોકા ભૂતસઙ્ઘૈશ્ચ રક્ષિતાઃ । પિબન્તિ તે ચ પાનીયં ભોજનોચ્છિષ્ટયોજિતમ્ ॥ ૨,૨૦.

પોતાના સંતાનોના છલથી અને ભૂતગણોની રક્ષા હેઠળ લોકો ખોરાકના ઉચ્છિષ્ટ સાથે મળેલું પાણી પીવે છે.

એવં પ્રેતાઃ પ્રવર્તન્તે નાનાદોષૈર્વિકર્મિણઃ ॥ ૨,૨૦.

આ રીતે, અનેક દોષો અને અયોગ્ય કર્મો કરનારા પ્રેત આત્માઓ આવું વર્તન કરે છે.

ગરુડ ઉવાચ । કથં કુર્વન્તિ તે પ્રેતાઃ કેન રૂપેણ કસ્ય કિમ્ । જ્ઞાયતે કેન વિધિના જલ્પન્તિ ન વદન્તિ વા ॥ ૨,૨૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: એ પ્રેત આત્માઓ કેવી રીતે વર્તે છે? કયા રૂપે, કોના માટે અને કઈ રીતે એ જાણી શકાય? કયા રીતે એ બોલે છે કે મૌન રહે છે?

એનં છિન્ધિ મનોમોહં મમ ચેદિચ્છસિ પ્રિયમ્ । કલિકાલે હૃષીકેશ પ્રેતત્વં જાયતે બહુ ॥ ૨,૨૦.

જો મને પ્રસન્ન કરવું હોય તો, મારા મનનો આ ભ્રમ દૂર કરી દેજે. હે હૃષીકેશ, કળિયુગમાં પ્રેત અવસ્થા ઘણી વાર થાય છે.

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । સ્વકુલં પીડયેત્પેતઃ પરચ્છિદ્રેણ પીડયેત્ । જીવન્સ દૃશ્યતે સ્નેહી મૃતો દુષ્ટત્વમાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૨૦.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: પ્રેત આત્મા પોતાના કુટુંબને કે બીજાના દોષથી બીજાને દુઃખ આપે છે. જીવતો હોય ત્યારે પ્રેમાળ દેખાય છે, પણ મૃત્યુ પામ્યા પછી દુષ્ટતા પામે છે.

રુદ્રજાપી ધર્મરતો દેવતાતિથિપૂજકઃ । સત્યવાક્પ્રિયવાદી ચ ન પ્રેતૈઃ સ હિ પીડ્યતે ॥ ૨,૨૦.

જે Rudraનું જાપ કરે છે, ધર્મમાં રુચિ રાખે છે, દેવો અને મહેમાનોની પૂજા કરે છે, સત્ય બોલે છે અને મીઠું બોલે છે, તેને પ્રેત આત્માઓ દુઃખ આપતા નથી.