ગરુડપુરાણમ્

વ્રજંસ્તિષ્ઠન્પદૈકેન યથૈવૈકેન ગચ્છતિ । યથા તૃણજલૌકેવ દેહી કર્માનુગોઽવશઃ ॥ ૨,૧૮.

ચાલે કે ઊભો રહે, એ એક પગથી જ આગળ વધે છે; જેમ પાણી પર ઘાસફૂદિયો ચાલે છે, તેમ કર્મના બંધનથી બંધાયેલો જીવ પણ મજબૂર બને છે.

વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરોઽપરાણિ । તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણાન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી ॥ ૨,૧૮.

જેમ માણસ જૂના કપડા ઉતારીને નવા પહેરે છે, તેમ જીવ પણ જૂના શરીર છોડીને નવા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૯ શ્રીભગવાનુવાચ । વાયુભૂતઃ ક્ષધાવિષ્ટઃ કર્મજં દેહમાશ્રિતઃ । તે દેહં સ સમાસાદ્ય યમેન સહ ગચ્છતિ ॥ ૨,૧૯.

ભગવાને કહ્યું: જ્યારે જીવ વાયુ જેવો બને છે, ભૂખથી પીડાય છે અને કર્મથી મળેલું શરીર ધારણ કરે છે, ત્યારે એ યમ સાથે એ શરીરમાં જાય છે.

ચિત્રગુપ્તપુરં તત્ર યોજનાનાં તુ વિંશતિઃ । કાયસ્થાસ્તત્ર પશ્યન્તિ પાપપુણ્યાનિ સર્વશઃ ॥ ૨,૧૯.

ત્યાં ચિત્રગુપ્તનું શહેર છે, જે વીસ યોજન દૂર છે; ત્યાં કાયસ્થો બધાંના પાપ-પુણ્યને જુએ છે.

મહાદાનેષુદત્તેષુ ગતસ્તત્ર સુખી ભવેત્ । યોજનાનાં ચતુર્વિંશત્પુરં વૈવસ્વતં શુભમ્ ॥ ૨,૧૯.

જે લોકોએ મહાન દાન આપ્યાં છે, તેઓ ત્યાં સુખી થાય છે; વૈવસ્વતનું પવિત્ર શહેર ચોઅવીસ યોજન દૂર છે.

લોહં લવણકાર્પાસં તિલપાત્રં ચ યૈર્નરૈઃ । દત્તં તેનૈવ તૃપ્યન્તિ યમસ્ય પુરચારિણઃ ॥ ૨,૧૯.

જે લોકોએ લોખંડ, મીઠું, કપાસ કે તિલનું વાસણ દાન આપ્યું છે, યમના સેવકો એ જ વસ્તુઓથી સંતોષ પામે છે.

ગત્વા ચ તત્ર તે સર્વે પ્રતીહારં વદન્તિ હિ । ધર્મધ્વજપ્રતીહારસ્તત્ર તિષ્ઠતિ સર્વદા ॥ ૨,૧૯.

ત્યાં પહોંચીને, બધા પોતાના આગમન વિશે દ્વારપાળને કહે છે; ધર્મધ્વજ નામનો દ્વારપાળ ત્યાં હંમેશા ઊભો રહે છે.

સપ્તધાન્યસ્ય દાનેન પ્રીતો ધર્મધ્વજો ભવેત્ । તત્ર ગત્વા પ્રતીહારો બ્રૂતે તસ્ય શુભાશુભમ્ ॥ ૨,૧૯.

સાત અનાજનું દાન આપવાથી ધર્મધ્વજ પ્રસન્ન થાય છે; ત્યાં પહોંચીને દ્વારપાળ એના સારા-ખરાબ કર્મો જણાવે છે.

ધર્મરાજસ્ય યદ્રૂપં સન્તઃ સુકૃતિનો જનાઃ । પશ્યન્તિ ચ દુરાત્માનો યમરૂપં સુભીષણમ્ ॥ ૨,૧૯.

સારા લોકો ધર્મરાજાનું રૂપ જુએ છે, અને દુષ્ટ લોકો યમનું ભયાનક રૂપ જુએ છે.

તં દૃષ્ટ્વા ભયભીતસ્તુ હાહેતિ વદતે જનઃ । કૃતં દાનં ચ યૈર્મર્ત્યૈસ્તેષાં નાસ્તિ ભયં ક્વચિત્ ॥ ૨,૧૯.

યમને જોઈને લોકો ડરીને 'હાય! હાય!' કરે છે; પણ જેમણે દાન આપ્યું છે, તેમને ક્યાંયે કોઈ ભય રહેતું નથી.

પ્રાપ્તં સુકૃતિનં દૃષ્ટ્વા સ્થાનાચ્ચ લતિ સૂર્યજઃ । એષ મે મણ્ડલં ભિત્ત્વા બ્રહ્મલોકં પ્રયાસ્યતિ ॥ ૨,૧૯.

સારા કર્મવાળાને આવ્યા જોઈને, સૂર્યપુત્ર પોતાના સ્થાનેથી ચાલે છે અને કહે છે: 'હવે એ મારું મંડળ ભેદી બ્રહ્મલોકમાં જશે.'

દાનેન સુલભો ધર્મો યમમાર્ગઃ સુખાવહઃ । એષ માર્ગો વિશાલોઽત્ર ન કેનાપ્ય નુગમ્યતે । દાનપુણ્યં વિના વત્સ ન ગચ્છેદ્ધર્મમન્દિરમ્ ॥ ૨,૧૯.

દાનથી ધર્મ સરળતાથી મળે છે અને યમનો માર્ગ સુખદાયી બને છે; આ માર્ગ વિશાળ છે, પણ દાનના પુણ્ય વિના કોઈ એમાં જઈ શકતો નથી. દાનના પુણ્ય વગર, બેટા, ધર્મના ઘર સુધી પહોંચી શકાતું નથી.

તસ્મિન્માર્ગે તુ રૌદ્રે વૈ ભીષણા યમકિઙ્કરાઃ । એકૈકસ્ય પુરસ્યાગ્રે તિષ્ઠત્યેકસહસ્રકમ્ ॥ ૨,૧૯.

આ ભયાનક માર્ગ પર, યમના ભયંકર દૂત દરેક શહેરના દરવાજા પર હજાર-હજારે ઊભા રહે છે.

પચન્તિ પાપિનં પ્રાપ્ય ઉદકે યાતનાકરાઃ । ગૃહ્ણન્તિ માસમાસાન્તે પાદશેષં તુ તદ્ભવેત્ ॥ ૨,૧૯.

પાપીઓને પકડીને, યાતનાદાતા તેમને પાણીમાં ઉકાળે છે; દરેક મહિના અંતે, ફક્ત પગનો થોડો ભાગ જ બાકી રહે છે.

ઔર્ધ્વદૈહિકદાનાનિ યૈર્ન દત્તાનિ કાશ્યપ । મહાકષ્ટેન તે યાન્તિ તસ્માદ્દેયાનિ શક્તિતઃ । અદત્ત્વા પશુવદ્યાન્તિ ગૃહીતો વન્ધબન્ધનૈઃ ॥ ૨,૧૯.

કશ્યપ, જેમણે શ્રાદ્ધાદિ દાન આપ્યાં નથી, તેઓ ભારે દુઃખથી જાય છે; તેથી, જેવડી શક્તિ હોય તેટલું દાન કરવું જોઈએ. દાન ન આપીને, તેઓ પશુની જેમ બાંધીને ખેંચાય છે.

એવં કૃતેન સમ્પશ્યેત્સ નરઃ ભૂતકર્મણા । દૈવિકીં પૈતૃકીં યોનિં માનુષીં વાથ નારકીમ્ ॥ ૨,૧૯.

આવી રીતે જે કર્મ કરે છે, એ મનુષ્ય પોતે જ જુએ છે કે તેને ક્યારેક દેવ, પિતૃ, માનવ કે નરક જેવી યોનિ મળે છે.

ધર્મરાજસ્ય વચનાન્મુક્તિર્ભવતિ વા તતઃ । માનુષ્યં તત્ત્વતઃ પ્રાપ્ય સ પુત્ત્રઃ પુત્ત્રતાં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૯.

ધર્મરાજના આદેશથી મુક્તિ પણ મળી શકે છે, અથવા સાચા અર્થમાં માનવ જન્મ મળ્યા પછી એ પુત્ર બનીને પુત્રત્વ પામે છે.

યથાયથા કૃતં કર્મ તાન્તાં યોનિં વ્રજેન્નરઃ । તત્તથૈવ ચ ભુઞ્જાનો વિચરેત્સર્વલોકગઃ ॥ ૨,૧૯.

જેવું જેવું કર્મ થાય છે, એ પ્રમાણે મનુષ્ય એ જ યોનિમાં જાય છે અને તે પ્રમાણે ભોગવીને વિવિધ લોકોમાં ફરતો રહે છે.

અશાશ્વતં પરિજ્ઞાય સર્વલોકોત્તરં સુખમ્ । યદા ભવતિ માનુષ્યં તદા ધર્મં સમાચરેત્ ॥ ૨,૧૯.

જ્યારે કોઈ જાણે છે કે બધું લોકસુખ અસ્થીર છે અને એથી ઉપરનું છે, ત્યારે માનવ જન્મ મળ્યા પછી ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ.

કૃમયો ભસ્મ વિષ્ઠા વા દેહાનાં પ્રકૃતિઃ સદા । અન્ધકૂપે મહારૌદ્રે દીપહસ્તઃ પાતેત્તુ વૈ ॥ ૨,૧૯.

દેહનું સ્વરૂપ હંમેશા કીડા, રાખ કે મલ જ છે; ભયાનક અંધકાર કૂવામાં દીવો હાથમાં લઈ પણ પડી શકાય છે.

મહાપુણ્યપ્રભાવેણ માનુષ્યં જન્મ લભ્યતે । યસ્તત્પ્રાપ્ય ચરેદ્ધર્મં સ ગચ્છેત્પરમાં ગતિમ્ ॥ ૨,૧૯.

મહાન પુણ્યના પ્રભાવથી માનવ જન્મ મળે છે; અને જે એમાં ધર્મનું પાલન કરે છે, એ પરમ ગતિ પામે છે.

અપિ જાનન્વૃથા ધર્મં દુઃ ખમાયાતિ યાતિ ચ ॥ ૨,૧૯.

ધર્મ જાણતાં હોવા છતાં, જો વ્યર્થ જાય તો દુઃખમાં આવીને ફરી જાય છે.

જાતીશતેન લભતે કિલ માનુષત્વં તત્રાપિ દુર્લભતરં ખગ ભો દ્વિજત્વમ્ । યસ્તત્ર પાલયતિ લાલયતિ વ્રતાનિ તસ્યામૃતં ભવતિ હસ્તગતં પ્રસાદાત્ ॥ ૨,૧૯.

સો જન્મ પછી માનવત્વ મળે છે, પણ એમાં પણ, પંખીરાજ, દ્વિજત્વ તો બહુ જ દુર્લભ છે; અને જે ત્યાં વ્રતનું પાલન કરે છે, એને કૃપાથી અમૃત словно હાથમાં આવી જાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦ ગરુડ ઉવાચ । યે કેચિત્પ્રેતરૂપેણ કુત્ર વાસં લભન્તિ તે । પ્રેતલોકાદ્વિનિર્મુક્તાઃ કથં કુત્ર વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૨૦.

ગરુડએ પૂછ્યું: જે પ્રેતરૂપે ક્યાંક વસે છે, એવા લોકો જ્યારે પ્રેતલોકમાંથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે કેવી રીતે અને કયાં જાય છે?

ચતુર્યુક્તાશીતિ લક્ષૈર્નરકૈઃ પર્યુપાસિતાઃ । યમેન રક્ષિતાસ્તત્ર ભૂતૈશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ॥ ૨,૨૦.

ચોર્યાસી લાખ નરકોમાં ઘેરાયેલા, તેઓ ત્યાં યમ અને હજારો ભૂતો દ્વારા રક્ષાતા રહે છે.

વિચરન્તિ કથં લોકે નરકાચ્ચ વિનિર્ગતાઃ । ગરુડોદીરિતં શ્રુત્વા લક્ષ્મીનાથોઽબ્રવીદિદમ્ ॥ ૨,૨૦.

નરકમાંથી બહાર આવેલા લોકો દુનિયામાં કેવી રીતે ફરે છે? ગરુડનું પ્રશ્ન સાંભળી, લક્ષ્મીનાથે આ કહ્યું.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । પક્ષિરાજ શૃણુષ્વ ત્વં યત્ર પ્રેતાશ્ચરન્તિ વૈ । પરાર્થદારગ્રહણાચ્છ (બ) લાદ્દ્રોહાન્નિશાચરાઃ ॥ ૨,૨૦.

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: પંખીરાજ, સાંભળ, હું કહું છું કે પ્રેતો કયાં ફરે છે—જે બીજાની પત્ની લે છે, ચોરી કરે છે કે દગો આપે છે, તે રાતે ફરતા આત્મા બને છે.

તથૈવ સર્વપાપિષ્ઠઃ સ્વાત્મજાન્વેષણે રતાઃ । વિચરન્ત્યશરીરાસ્તે ક્ષુપ્તિપાસાર્દિતા ભૃશમ્ ॥ ૨,૨૦.

એ જ રીતે, બધા મહાપાપી, પોતાના સંતાનને શોધવામાં રત હોય છે, તેઓ શરીર વિના ભારે ભૂખ અને તરસથી પીડાતા ફરતા રહે છે.

બન્દીગૃહવિ નિર્મુક્તા યેભ્યો નશ્યન્તિ જન્તવઃ । તે વ્યવસ્યન્તિ ચ પ્રેતા વધોપાયં ચ બન્ધુષુ ॥ ૨,૨૦.

જેઓ જેલમાંથી છૂટી જાય છે અને જેમના કારણે જીવ મરે છે, એવા પ્રેતો પોતાના સંબંધીઓના વિનાશનો ઉપાય વિચારે છે.