ગરુડપુરાણમ્

તામિસ્ત્રં લોહશઙ્કુશ્ચ મહારૌરવશાલ્મલી । રૌરવં કુડ્વલં કાલસૂત્રકં પૂતિમૃતિકા ॥ ૨,૧૮.

તામિસ્ર, લોહશંકુ, મહારૌરવ, શાલમલી, રૌરવ, કુડ્વલ, કાળસૂત્ર અને પૂતિમૃતિકા,

સઙ્ઘાતં લોહતોદં ચ સવિષં સમ્પ્રતાપનમ્ । મહાનરકકાલોલઃ સજીવનમહાપથઃ ॥ ૨,૧૮.

સંઘાટ, લોહતોડ, સવિષ, સંપ્રતાપન, મહાનરક, કાળોલક, સજીવન અને મહાપથ,

અવીચિરન્ધતા મિસ્ત્રઃ કુમ્ભોપાકસ્તથૈવ ચ । અસિપત્રવનં ચૈવ પતનશ્ચૈકવિંશતિઃ ॥ ૨,૧૮.

અવીચિ, અંધતામિસ્ર, કુંભોપાક, અસિપત્રવન અને પતન—આ એકવીસ નરક છે.

યેષાં તુ નરકે ઘોરે બહ્વબ્દાનિ ગતાનિ વૈ । સન્તાતર્નૈવ વિદ્યતે દૂતત્વં તે તુ (પ્રેત્ય) યાન્તિ હિ ॥ ૨,૧૮.

જે લોકો આ ભયાનક નરકોમાં અનેક વર્ષો વિતાવે છે, તેમને કોઈ છોડાવનાર નથી; તેઓ મૃત્યુ પછી દૂત બની જાય છે.

યમેન પ્રેષિતાસ્તે વૈ માનુષસ્ય મૃતસ્ય તુ । દિનેદિને પ્રગૃહ્ણન્તિ દત્તમન્નાદ્યપાનકમ્ ॥ ૨,૧૮.

યમ દ્વારા મોકલાયેલા એ દૂતોએ, રોજ મૃત્યુ પામેલા માનવી માટે આપેલું અન્ન અને પાણી લઈ જાય છે.

પ્રેતસ્યૈવ વિલુણ્ઠન્તિ મધ્યે માર્ગે બુભુક્ષિતાઃ । માસાન્તે ભોજનં પિણ્ડમેકે યચ્છન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૧૮.

માર્ગ વચ્ચે ભૂખ્યા દૂતોએ પ્રેત માટે આપેલું બધું લૂંટે છે; મહિનાના અંતે કેટલાક ત્યાં પિંડરૂપે ભોજન આપે છે.

તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ તે સર્વે પ્રત્યહં ચૈવ વત્સરમ્ । એવમાદિકૃતૈઃ પુણ્યૈઃ ક્રમાત્સૌરિપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૮.

આ બધા લોકો વર્ષભર રોજ તૃપ્તિ પામે છે; આવા પુણ્યકર્મોથી મનુષ્ય ધીરે ધીરે સૂર્યપુર પહોંચે છે.

તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે પ્રત્યાસન્ને યમાલયે । બહુભીતકરે પ્રેતો હસ્તમાત્રં સમુત્સૃજેત્ ॥ ૨,૧૮.

પછી, વર્ષના અંતે જ્યારે યમનું ઘર નજીક આવે છે, ત્યારે મૃત્યુ પામેલો આત્મા ખૂબ ડરથી, હાથ જેટલી લંબાઈનું શરીર છોડી દે છે.

દિવસૈર્દશભિર્જાતં તં દેહં દશપિણ્ડજમ્ । જામદગ્ન્યસ્યેવ રામં દૃષ્ટ્વા તેજઃ પ્રસર્પતિ ॥ ૨,૧૮.

દસ દિવસમાં, દસ પિંડોથી બનેલું તેનું નવું શરીર ઉભું થાય છે; અને જેમ જામદગ્ન્ય રામને જોઈને તેજ ફેલાય છે, તેમ તેનું તેજ પણ પ્રસરે છે.

કર્મજં દેહમાશ્રિત્ય પૂર્વદેહં સમુત્સજેત્ । અઙ્ગુષ્ઠમાત્રો વાયુશ્ચ શમીપત્રંસમારુહેત્ ॥ ૨,૧૮.

કર્મથી મળેલું શરીર ધારણ કરીને, એ પહેલું શરીર છોડી દે છે; અંગૂઠા જેટલો નાનો જીવ શમીના પાન પર ચઢે છે.

વ્રજંસ્તિષ્ઠન્પદૈકેન યથૈવૈકેન ગચ્છતિ । યથા તૃણજલૌકેવ દેહી કર્માનુગોઽવશઃ ॥ ૨,૧૮.

ચાલે કે ઊભો રહે, એ એક પગથી જ આગળ વધે છે; જેમ પાણી પર ઘાસફૂદિયો ચાલે છે, તેમ કર્મના બંધનથી બંધાયેલો જીવ પણ મજબૂર બને છે.

વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરોઽપરાણિ । તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણાન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી ॥ ૨,૧૮.

જેમ માણસ જૂના કપડા ઉતારીને નવા પહેરે છે, તેમ જીવ પણ જૂના શરીર છોડીને નવા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૯ શ્રીભગવાનુવાચ । વાયુભૂતઃ ક્ષધાવિષ્ટઃ કર્મજં દેહમાશ્રિતઃ । તે દેહં સ સમાસાદ્ય યમેન સહ ગચ્છતિ ॥ ૨,૧૯.

ભગવાને કહ્યું: જ્યારે જીવ વાયુ જેવો બને છે, ભૂખથી પીડાય છે અને કર્મથી મળેલું શરીર ધારણ કરે છે, ત્યારે એ યમ સાથે એ શરીરમાં જાય છે.

ચિત્રગુપ્તપુરં તત્ર યોજનાનાં તુ વિંશતિઃ । કાયસ્થાસ્તત્ર પશ્યન્તિ પાપપુણ્યાનિ સર્વશઃ ॥ ૨,૧૯.

ત્યાં ચિત્રગુપ્તનું શહેર છે, જે વીસ યોજન દૂર છે; ત્યાં કાયસ્થો બધાંના પાપ-પુણ્યને જુએ છે.

મહાદાનેષુદત્તેષુ ગતસ્તત્ર સુખી ભવેત્ । યોજનાનાં ચતુર્વિંશત્પુરં વૈવસ્વતં શુભમ્ ॥ ૨,૧૯.

જે લોકોએ મહાન દાન આપ્યાં છે, તેઓ ત્યાં સુખી થાય છે; વૈવસ્વતનું પવિત્ર શહેર ચોઅવીસ યોજન દૂર છે.

લોહં લવણકાર્પાસં તિલપાત્રં ચ યૈર્નરૈઃ । દત્તં તેનૈવ તૃપ્યન્તિ યમસ્ય પુરચારિણઃ ॥ ૨,૧૯.

જે લોકોએ લોખંડ, મીઠું, કપાસ કે તિલનું વાસણ દાન આપ્યું છે, યમના સેવકો એ જ વસ્તુઓથી સંતોષ પામે છે.

ગત્વા ચ તત્ર તે સર્વે પ્રતીહારં વદન્તિ હિ । ધર્મધ્વજપ્રતીહારસ્તત્ર તિષ્ઠતિ સર્વદા ॥ ૨,૧૯.

ત્યાં પહોંચીને, બધા પોતાના આગમન વિશે દ્વારપાળને કહે છે; ધર્મધ્વજ નામનો દ્વારપાળ ત્યાં હંમેશા ઊભો રહે છે.

સપ્તધાન્યસ્ય દાનેન પ્રીતો ધર્મધ્વજો ભવેત્ । તત્ર ગત્વા પ્રતીહારો બ્રૂતે તસ્ય શુભાશુભમ્ ॥ ૨,૧૯.

સાત અનાજનું દાન આપવાથી ધર્મધ્વજ પ્રસન્ન થાય છે; ત્યાં પહોંચીને દ્વારપાળ એના સારા-ખરાબ કર્મો જણાવે છે.

ધર્મરાજસ્ય યદ્રૂપં સન્તઃ સુકૃતિનો જનાઃ । પશ્યન્તિ ચ દુરાત્માનો યમરૂપં સુભીષણમ્ ॥ ૨,૧૯.

સારા લોકો ધર્મરાજાનું રૂપ જુએ છે, અને દુષ્ટ લોકો યમનું ભયાનક રૂપ જુએ છે.

તં દૃષ્ટ્વા ભયભીતસ્તુ હાહેતિ વદતે જનઃ । કૃતં દાનં ચ યૈર્મર્ત્યૈસ્તેષાં નાસ્તિ ભયં ક્વચિત્ ॥ ૨,૧૯.

યમને જોઈને લોકો ડરીને 'હાય! હાય!' કરે છે; પણ જેમણે દાન આપ્યું છે, તેમને ક્યાંયે કોઈ ભય રહેતું નથી.

પ્રાપ્તં સુકૃતિનં દૃષ્ટ્વા સ્થાનાચ્ચ લતિ સૂર્યજઃ । એષ મે મણ્ડલં ભિત્ત્વા બ્રહ્મલોકં પ્રયાસ્યતિ ॥ ૨,૧૯.

સારા કર્મવાળાને આવ્યા જોઈને, સૂર્યપુત્ર પોતાના સ્થાનેથી ચાલે છે અને કહે છે: 'હવે એ મારું મંડળ ભેદી બ્રહ્મલોકમાં જશે.'

દાનેન સુલભો ધર્મો યમમાર્ગઃ સુખાવહઃ । એષ માર્ગો વિશાલોઽત્ર ન કેનાપ્ય નુગમ્યતે । દાનપુણ્યં વિના વત્સ ન ગચ્છેદ્ધર્મમન્દિરમ્ ॥ ૨,૧૯.

દાનથી ધર્મ સરળતાથી મળે છે અને યમનો માર્ગ સુખદાયી બને છે; આ માર્ગ વિશાળ છે, પણ દાનના પુણ્ય વિના કોઈ એમાં જઈ શકતો નથી. દાનના પુણ્ય વગર, બેટા, ધર્મના ઘર સુધી પહોંચી શકાતું નથી.

તસ્મિન્માર્ગે તુ રૌદ્રે વૈ ભીષણા યમકિઙ્કરાઃ । એકૈકસ્ય પુરસ્યાગ્રે તિષ્ઠત્યેકસહસ્રકમ્ ॥ ૨,૧૯.

આ ભયાનક માર્ગ પર, યમના ભયંકર દૂત દરેક શહેરના દરવાજા પર હજાર-હજારે ઊભા રહે છે.

પચન્તિ પાપિનં પ્રાપ્ય ઉદકે યાતનાકરાઃ । ગૃહ્ણન્તિ માસમાસાન્તે પાદશેષં તુ તદ્ભવેત્ ॥ ૨,૧૯.

પાપીઓને પકડીને, યાતનાદાતા તેમને પાણીમાં ઉકાળે છે; દરેક મહિના અંતે, ફક્ત પગનો થોડો ભાગ જ બાકી રહે છે.

ઔર્ધ્વદૈહિકદાનાનિ યૈર્ન દત્તાનિ કાશ્યપ । મહાકષ્ટેન તે યાન્તિ તસ્માદ્દેયાનિ શક્તિતઃ । અદત્ત્વા પશુવદ્યાન્તિ ગૃહીતો વન્ધબન્ધનૈઃ ॥ ૨,૧૯.

કશ્યપ, જેમણે શ્રાદ્ધાદિ દાન આપ્યાં નથી, તેઓ ભારે દુઃખથી જાય છે; તેથી, જેવડી શક્તિ હોય તેટલું દાન કરવું જોઈએ. દાન ન આપીને, તેઓ પશુની જેમ બાંધીને ખેંચાય છે.

એવં કૃતેન સમ્પશ્યેત્સ નરઃ ભૂતકર્મણા । દૈવિકીં પૈતૃકીં યોનિં માનુષીં વાથ નારકીમ્ ॥ ૨,૧૯.

આવી રીતે જે કર્મ કરે છે, એ મનુષ્ય પોતે જ જુએ છે કે તેને ક્યારેક દેવ, પિતૃ, માનવ કે નરક જેવી યોનિ મળે છે.

ધર્મરાજસ્ય વચનાન્મુક્તિર્ભવતિ વા તતઃ । માનુષ્યં તત્ત્વતઃ પ્રાપ્ય સ પુત્ત્રઃ પુત્ત્રતાં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૯.

ધર્મરાજના આદેશથી મુક્તિ પણ મળી શકે છે, અથવા સાચા અર્થમાં માનવ જન્મ મળ્યા પછી એ પુત્ર બનીને પુત્રત્વ પામે છે.

યથાયથા કૃતં કર્મ તાન્તાં યોનિં વ્રજેન્નરઃ । તત્તથૈવ ચ ભુઞ્જાનો વિચરેત્સર્વલોકગઃ ॥ ૨,૧૯.

જેવું જેવું કર્મ થાય છે, એ પ્રમાણે મનુષ્ય એ જ યોનિમાં જાય છે અને તે પ્રમાણે ભોગવીને વિવિધ લોકોમાં ફરતો રહે છે.

અશાશ્વતં પરિજ્ઞાય સર્વલોકોત્તરં સુખમ્ । યદા ભવતિ માનુષ્યં તદા ધર્મં સમાચરેત્ ॥ ૨,૧૯.

જ્યારે કોઈ જાણે છે કે બધું લોકસુખ અસ્થીર છે અને એથી ઉપરનું છે, ત્યારે માનવ જન્મ મળ્યા પછી ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ.