ગરુડપુરાણમ્

મૃતોદ્દેશેન યો દદ્યાદુદપાત્રં તુ તામ્રજમ્ । પ્રપાદાનસહસ્રસ્ય તત્ફલં સોઽશ્નુતે ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૧૮.

જે વ્યક્તિ મૃતકના નામે તાંબાનું પાણી ભરવાનું પાત્ર આપે છે, તેને હજારો પાદુકા દાન કરવાનું ફળ ચોક્કસ મળે છે.

યમદૂતા મહારૌદ્રાઃ કરાલાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલાઃ । ન પીડયન્તિ દાક્ષિણ્યાદ્વસ્ત્રાભરણદાનતઃ ॥ ૨,૧૮.

યમના દૂતો, જે ભયાનક અને કાળાં-પિંગળાં છે, તેઓ દયાથી વસ્ત્ર અને આભૂષણ આપનારને ક્યારેય દુઃખ આપતા નથી.

સાયુધા ધાવમાનાશ્ચ ન માર્ગે દૃષ્ટિગોચરાઃ । પ્રયાન્તિ યમદૂતાસ્તે મુદ્રિકાયાઃ પ્રદાનતઃ ॥ ૨,૧૮.

જે વ્યક્તિએ મુદ્રિકા દાન આપી છે, તેને યમના શસ્ત્રધારી દૂતો રસ્તામાં દેખાતા નથી.

ભાજનાસનદાનેન આમાન્નભોજનેન ચ । આજ્યયજ્ઞોપવીતાભ્યાં પદં સમ્પૂર્ણતાં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૮.

પાત્ર, આસન, પાકેલા ભોજન, ઘી અને યજ્ઞોપવીત આપવાથી મનુષ્યને પૂર્ણતા પ્રાપ્ત થાય છે.

એવં માર્ગે ગચ્છમાનસ્તૃષાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ । મહિષીરથ (દુગ્ધ) દાનાચ્ચ સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૧૮.

આ રીતે માર્ગ પર જતાં, જો કોઈ તરસ અને થાકથી પીડાય છે, તો ગાય, રથ કે દૂધ આપવાથી તે નિશ્ચિત રીતે સુખી થાય છે.

ગરુડ ઉવાચ । મૃતોદ્દેશેન યત્કિઞ્ચિદ્દીયતે સ્વગૃહે વિભો । સ ગચ્છતિ મહામાર્ગે તદ્દત્તં કેન ગૃહ્યતે ॥ ૨,૧૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: પ્રભુ, જે કંઈ પણ પોતાના ઘરમાં મૃતકના નામે આપવામાં આવે છે, તે મહામાર્ગ પર કોણ સ્વીકારે છે?

શ્રીભગવાનુવાચ । ગૃહ્ણાતિ વરુણો દાનં મમ હસ્તે પ્રયચ્છતિ । અહં ચ ભાસ્કરે દેવે ભાસ્કરાત્સોઽશ્નુતે સુખમ્ ॥ ૨,૧૮.

ભગવાને કહ્યું: વરુણ દાન લે છે અને મારા હાથમાં આપે છે; પછી હું તે ભાનુદેવને આપું છું, અને તે ત્યાંથી સુખ ભોગવે છે.

વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ વંશચ્છેદે ક્ષિતાવિહ । સર્વે તે નરકં યાન્તિ યાવત્પાપસ્ય સંક્ષયઃ ॥ ૨,૧૮.

અપવિત્ર કર્મોના પ્રભાવથી, જ્યારે પૃથ્વી પર વંશ તૂટી જાય છે, ત્યારે બધા પાપ નાશ ન થાય ત્યાં સુધી નરકમાં જાય છે.

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે પૂર્ણે મહિષાસનસંસ્થિતઃ । નરકાન્વીક્ષ્ય ધર્માત્મા નાનાક્રન્દસમાકુલાન્ ॥ ૨,૧૮.

નક્કી કરેલા સમયે, મહિષાસન પર બેઠેલા ધર્માત્મા ભગવાન, વિવિધ રડણથી ભરેલા નરકોને જોઈ વિચારે છે.

ચતુરશીતિલક્ષાણાં નરકાણાં સ ઈશ્વરઃ । તેષાં મધ્યે શ્રેષ્ઠતમા ઘોરા યા એકવિંશતિઃ ॥ ૨,૧૮.

એ ભગવાન ચોર્યાસી લાખ નરકોના સ્વામી છે; તેમાં સૌથી ભયાનક એકવીસ નરક છે.

તામિસ્ત્રં લોહશઙ્કુશ્ચ મહારૌરવશાલ્મલી । રૌરવં કુડ્વલં કાલસૂત્રકં પૂતિમૃતિકા ॥ ૨,૧૮.

તામિસ્ર, લોહશંકુ, મહારૌરવ, શાલમલી, રૌરવ, કુડ્વલ, કાળસૂત્ર અને પૂતિમૃતિકા,

સઙ્ઘાતં લોહતોદં ચ સવિષં સમ્પ્રતાપનમ્ । મહાનરકકાલોલઃ સજીવનમહાપથઃ ॥ ૨,૧૮.

સંઘાટ, લોહતોડ, સવિષ, સંપ્રતાપન, મહાનરક, કાળોલક, સજીવન અને મહાપથ,

અવીચિરન્ધતા મિસ્ત્રઃ કુમ્ભોપાકસ્તથૈવ ચ । અસિપત્રવનં ચૈવ પતનશ્ચૈકવિંશતિઃ ॥ ૨,૧૮.

અવીચિ, અંધતામિસ્ર, કુંભોપાક, અસિપત્રવન અને પતન—આ એકવીસ નરક છે.

યેષાં તુ નરકે ઘોરે બહ્વબ્દાનિ ગતાનિ વૈ । સન્તાતર્નૈવ વિદ્યતે દૂતત્વં તે તુ (પ્રેત્ય) યાન્તિ હિ ॥ ૨,૧૮.

જે લોકો આ ભયાનક નરકોમાં અનેક વર્ષો વિતાવે છે, તેમને કોઈ છોડાવનાર નથી; તેઓ મૃત્યુ પછી દૂત બની જાય છે.

યમેન પ્રેષિતાસ્તે વૈ માનુષસ્ય મૃતસ્ય તુ । દિનેદિને પ્રગૃહ્ણન્તિ દત્તમન્નાદ્યપાનકમ્ ॥ ૨,૧૮.

યમ દ્વારા મોકલાયેલા એ દૂતોએ, રોજ મૃત્યુ પામેલા માનવી માટે આપેલું અન્ન અને પાણી લઈ જાય છે.

પ્રેતસ્યૈવ વિલુણ્ઠન્તિ મધ્યે માર્ગે બુભુક્ષિતાઃ । માસાન્તે ભોજનં પિણ્ડમેકે યચ્છન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૧૮.

માર્ગ વચ્ચે ભૂખ્યા દૂતોએ પ્રેત માટે આપેલું બધું લૂંટે છે; મહિનાના અંતે કેટલાક ત્યાં પિંડરૂપે ભોજન આપે છે.

તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ તે સર્વે પ્રત્યહં ચૈવ વત્સરમ્ । એવમાદિકૃતૈઃ પુણ્યૈઃ ક્રમાત્સૌરિપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૮.

આ બધા લોકો વર્ષભર રોજ તૃપ્તિ પામે છે; આવા પુણ્યકર્મોથી મનુષ્ય ધીરે ધીરે સૂર્યપુર પહોંચે છે.

તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે પ્રત્યાસન્ને યમાલયે । બહુભીતકરે પ્રેતો હસ્તમાત્રં સમુત્સૃજેત્ ॥ ૨,૧૮.

પછી, વર્ષના અંતે જ્યારે યમનું ઘર નજીક આવે છે, ત્યારે મૃત્યુ પામેલો આત્મા ખૂબ ડરથી, હાથ જેટલી લંબાઈનું શરીર છોડી દે છે.

દિવસૈર્દશભિર્જાતં તં દેહં દશપિણ્ડજમ્ । જામદગ્ન્યસ્યેવ રામં દૃષ્ટ્વા તેજઃ પ્રસર્પતિ ॥ ૨,૧૮.

દસ દિવસમાં, દસ પિંડોથી બનેલું તેનું નવું શરીર ઉભું થાય છે; અને જેમ જામદગ્ન્ય રામને જોઈને તેજ ફેલાય છે, તેમ તેનું તેજ પણ પ્રસરે છે.

કર્મજં દેહમાશ્રિત્ય પૂર્વદેહં સમુત્સજેત્ । અઙ્ગુષ્ઠમાત્રો વાયુશ્ચ શમીપત્રંસમારુહેત્ ॥ ૨,૧૮.

કર્મથી મળેલું શરીર ધારણ કરીને, એ પહેલું શરીર છોડી દે છે; અંગૂઠા જેટલો નાનો જીવ શમીના પાન પર ચઢે છે.

વ્રજંસ્તિષ્ઠન્પદૈકેન યથૈવૈકેન ગચ્છતિ । યથા તૃણજલૌકેવ દેહી કર્માનુગોઽવશઃ ॥ ૨,૧૮.

ચાલે કે ઊભો રહે, એ એક પગથી જ આગળ વધે છે; જેમ પાણી પર ઘાસફૂદિયો ચાલે છે, તેમ કર્મના બંધનથી બંધાયેલો જીવ પણ મજબૂર બને છે.

વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરોઽપરાણિ । તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણાન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી ॥ ૨,૧૮.

જેમ માણસ જૂના કપડા ઉતારીને નવા પહેરે છે, તેમ જીવ પણ જૂના શરીર છોડીને નવા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૯ શ્રીભગવાનુવાચ । વાયુભૂતઃ ક્ષધાવિષ્ટઃ કર્મજં દેહમાશ્રિતઃ । તે દેહં સ સમાસાદ્ય યમેન સહ ગચ્છતિ ॥ ૨,૧૯.

ભગવાને કહ્યું: જ્યારે જીવ વાયુ જેવો બને છે, ભૂખથી પીડાય છે અને કર્મથી મળેલું શરીર ધારણ કરે છે, ત્યારે એ યમ સાથે એ શરીરમાં જાય છે.

ચિત્રગુપ્તપુરં તત્ર યોજનાનાં તુ વિંશતિઃ । કાયસ્થાસ્તત્ર પશ્યન્તિ પાપપુણ્યાનિ સર્વશઃ ॥ ૨,૧૯.

ત્યાં ચિત્રગુપ્તનું શહેર છે, જે વીસ યોજન દૂર છે; ત્યાં કાયસ્થો બધાંના પાપ-પુણ્યને જુએ છે.

મહાદાનેષુદત્તેષુ ગતસ્તત્ર સુખી ભવેત્ । યોજનાનાં ચતુર્વિંશત્પુરં વૈવસ્વતં શુભમ્ ॥ ૨,૧૯.

જે લોકોએ મહાન દાન આપ્યાં છે, તેઓ ત્યાં સુખી થાય છે; વૈવસ્વતનું પવિત્ર શહેર ચોઅવીસ યોજન દૂર છે.

લોહં લવણકાર્પાસં તિલપાત્રં ચ યૈર્નરૈઃ । દત્તં તેનૈવ તૃપ્યન્તિ યમસ્ય પુરચારિણઃ ॥ ૨,૧૯.

જે લોકોએ લોખંડ, મીઠું, કપાસ કે તિલનું વાસણ દાન આપ્યું છે, યમના સેવકો એ જ વસ્તુઓથી સંતોષ પામે છે.

ગત્વા ચ તત્ર તે સર્વે પ્રતીહારં વદન્તિ હિ । ધર્મધ્વજપ્રતીહારસ્તત્ર તિષ્ઠતિ સર્વદા ॥ ૨,૧૯.

ત્યાં પહોંચીને, બધા પોતાના આગમન વિશે દ્વારપાળને કહે છે; ધર્મધ્વજ નામનો દ્વારપાળ ત્યાં હંમેશા ઊભો રહે છે.

સપ્તધાન્યસ્ય દાનેન પ્રીતો ધર્મધ્વજો ભવેત્ । તત્ર ગત્વા પ્રતીહારો બ્રૂતે તસ્ય શુભાશુભમ્ ॥ ૨,૧૯.

સાત અનાજનું દાન આપવાથી ધર્મધ્વજ પ્રસન્ન થાય છે; ત્યાં પહોંચીને દ્વારપાળ એના સારા-ખરાબ કર્મો જણાવે છે.

ધર્મરાજસ્ય યદ્રૂપં સન્તઃ સુકૃતિનો જનાઃ । પશ્યન્તિ ચ દુરાત્માનો યમરૂપં સુભીષણમ્ ॥ ૨,૧૯.

સારા લોકો ધર્મરાજાનું રૂપ જુએ છે, અને દુષ્ટ લોકો યમનું ભયાનક રૂપ જુએ છે.