ગરુડપુરાણમ્

પદાનિ સર્વવસ્તૂનિ વરિષ્ઠાનિ ત્રયોદશે । યો દદાતિ મૃતસ્યેહ જીવન્નપ્યાત્મહેતવે ॥ ૨,૧૮.

મૃતક માટે કે જીવતાં પોતાનાં હિત માટે પણ, જે કોઈ શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓ અને તે ત્રયોદશ પગલાં આપે છે, એનું ફળ અહીં મળે છે.

તદાશ્રિતો મહામાર્ગે વૈનતેય સ ગચ્છતિ । એક એવાસ્તિ સર્વત્રે વ્યવહારઃ ખગાધિપ ॥ ૨,૧૮.

એના આધારથી મહાન માર્ગ પર, વિનતા પુત્ર, તે આગળ વધે છે; સર્વત્ર, પંખીઓના રાજા, એક જ નિયમ છે.

ઉત્તમાધમમધ્યાનાં તત્તદાવર્જનં ભવેત્ । યાવદ્ભાગ્યં ભવેદ્યસ્ય તાવન્માર્ગેઽતિરિચ્યતે ॥ ૨,૧૮.

શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ કે નીચ, જેવો જેનો ભાગ્ય હોય, એ પ્રમાણે ફળ મળે છે; જેટલું ભાગ્ય હોય, એટલું જ માર્ગ પર વધે છે.

સ્વયં સ્વસ્યેન યદ્દત્તં તત્તત્રાધિકરોતિ તમ્ । મૃતે યદ્બાન્ધવૈર્દત્તં તદાશ્રિત્ય સુખી ભવેત્ ॥ ૨,૧૮.

પોતે પોતાના ધનથી જે આપ્યું હોય, એનું ફળ તેને ત્યાં મળે છે; મૃત્યુ પછી સગાંઓએ જે આપ્યું હોય, એના આધારથી સુખ મળે છે.

ગરુડ ઉવાચ । કસ્માત્પદાનિ દેયાનિ કિંવિધાનિ ત્રયોદશ । દીયતે કસ્ય દેવેશ તદ્વદસ્વ યથાતથમ્ ॥ ૨,૧૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: પગલાં કેમ આપવાં જોઈએ અને તે ત્રયોદશ કેવી રીતે હોય છે? દેવોના સ્વામી, કોને આપવાં જોઈએ, એ સાચું સાચું કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । છત્ત્રોપાનહવસ્ત્રાણિ મુદ્રિકા ચ કમણ્ડલુઃ । આસનં ભાજનં ચૈવ પદં સપ્તવિધં સ્મૃતમ્ ॥ ૨,૧૮.

ભગવાને કહ્યું: છત્રી, પાદુકા, વસ્ત્ર, મુદ્રિકા, કમંડળુ, આસન અને પાત્ર—આ સાત પ્રકારના પગલાં ગણાય છે.

આતપસ્તત્ર યો રૌદ્રો દહ્યતે યેન માનવઃ । છત્રદાનેન સુચ્છાયા જાયતે પ્રેતતુષ્ટિદા ॥ ૨,૧૮.

ત્યાં, જે ભયાનક તાપથી માણસ દઝાય છે, તે છત્રી આપવાથી ઠંડક મળે છે અને મૃતકને સંતોષ મળે છે.

અસિપત્રવનં ઘોરં સોઽતિક્રામતિ વૈ ધ્રુવમ્ । અશ્વારૂઢાશ્ચ ગચ્છન્તિ દદતે ય ઉપાનહૌ ॥ ૨,૧૮.

એ ભયાનક તલવારનાં વનને તે ચોક્કસ પાર કરે છે; જે પાદુકા આપે છે, તેઓ ઘોડા ઉપર બેઠા હોય તેમ આગળ વધે છે.

આસને સ્વાગતે (ભોજને) ચૈવ દત્તં તસ્મૈ દ્વિજાયતે । સુખેન ભુઙ્ક્તે સ પ્રેતઃ પથિ ગચ્છઞ્છનૈઃ શનૈઃ ॥ ૨,૧૮.

બેઠવા કે ભોજન માટે દ્વિજને આપેલું આસન મૃતકને મળે છે; તે માર્ગે ધીમે ધીમે ચાલે છે અને આરામથી ભોજન કરે છે.

બહુધર્મસમાકીર્ણે નિર્વાતે તોયવર્જિતે । કમણ્ડલુપ્રદાનેન સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૧૮.

જે સ્થળે અનેક ધર્મકર્મો થાય છે, જ્યાં પવન શાંત છે અને પાણી મળતું નથી, ત્યાં જો કોઈને કમંડળ આપો તો નિશ્ચિત રીતે આનંદ મળે છે.

મૃતોદ્દેશેન યો દદ્યાદુદપાત્રં તુ તામ્રજમ્ । પ્રપાદાનસહસ્રસ્ય તત્ફલં સોઽશ્નુતે ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૧૮.

જે વ્યક્તિ મૃતકના નામે તાંબાનું પાણી ભરવાનું પાત્ર આપે છે, તેને હજારો પાદુકા દાન કરવાનું ફળ ચોક્કસ મળે છે.

યમદૂતા મહારૌદ્રાઃ કરાલાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલાઃ । ન પીડયન્તિ દાક્ષિણ્યાદ્વસ્ત્રાભરણદાનતઃ ॥ ૨,૧૮.

યમના દૂતો, જે ભયાનક અને કાળાં-પિંગળાં છે, તેઓ દયાથી વસ્ત્ર અને આભૂષણ આપનારને ક્યારેય દુઃખ આપતા નથી.

સાયુધા ધાવમાનાશ્ચ ન માર્ગે દૃષ્ટિગોચરાઃ । પ્રયાન્તિ યમદૂતાસ્તે મુદ્રિકાયાઃ પ્રદાનતઃ ॥ ૨,૧૮.

જે વ્યક્તિએ મુદ્રિકા દાન આપી છે, તેને યમના શસ્ત્રધારી દૂતો રસ્તામાં દેખાતા નથી.

ભાજનાસનદાનેન આમાન્નભોજનેન ચ । આજ્યયજ્ઞોપવીતાભ્યાં પદં સમ્પૂર્ણતાં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૮.

પાત્ર, આસન, પાકેલા ભોજન, ઘી અને યજ્ઞોપવીત આપવાથી મનુષ્યને પૂર્ણતા પ્રાપ્ત થાય છે.

એવં માર્ગે ગચ્છમાનસ્તૃષાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ । મહિષીરથ (દુગ્ધ) દાનાચ્ચ સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૧૮.

આ રીતે માર્ગ પર જતાં, જો કોઈ તરસ અને થાકથી પીડાય છે, તો ગાય, રથ કે દૂધ આપવાથી તે નિશ્ચિત રીતે સુખી થાય છે.

ગરુડ ઉવાચ । મૃતોદ્દેશેન યત્કિઞ્ચિદ્દીયતે સ્વગૃહે વિભો । સ ગચ્છતિ મહામાર્ગે તદ્દત્તં કેન ગૃહ્યતે ॥ ૨,૧૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: પ્રભુ, જે કંઈ પણ પોતાના ઘરમાં મૃતકના નામે આપવામાં આવે છે, તે મહામાર્ગ પર કોણ સ્વીકારે છે?

શ્રીભગવાનુવાચ । ગૃહ્ણાતિ વરુણો દાનં મમ હસ્તે પ્રયચ્છતિ । અહં ચ ભાસ્કરે દેવે ભાસ્કરાત્સોઽશ્નુતે સુખમ્ ॥ ૨,૧૮.

ભગવાને કહ્યું: વરુણ દાન લે છે અને મારા હાથમાં આપે છે; પછી હું તે ભાનુદેવને આપું છું, અને તે ત્યાંથી સુખ ભોગવે છે.

વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ વંશચ્છેદે ક્ષિતાવિહ । સર્વે તે નરકં યાન્તિ યાવત્પાપસ્ય સંક્ષયઃ ॥ ૨,૧૮.

અપવિત્ર કર્મોના પ્રભાવથી, જ્યારે પૃથ્વી પર વંશ તૂટી જાય છે, ત્યારે બધા પાપ નાશ ન થાય ત્યાં સુધી નરકમાં જાય છે.

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે પૂર્ણે મહિષાસનસંસ્થિતઃ । નરકાન્વીક્ષ્ય ધર્માત્મા નાનાક્રન્દસમાકુલાન્ ॥ ૨,૧૮.

નક્કી કરેલા સમયે, મહિષાસન પર બેઠેલા ધર્માત્મા ભગવાન, વિવિધ રડણથી ભરેલા નરકોને જોઈ વિચારે છે.

ચતુરશીતિલક્ષાણાં નરકાણાં સ ઈશ્વરઃ । તેષાં મધ્યે શ્રેષ્ઠતમા ઘોરા યા એકવિંશતિઃ ॥ ૨,૧૮.

એ ભગવાન ચોર્યાસી લાખ નરકોના સ્વામી છે; તેમાં સૌથી ભયાનક એકવીસ નરક છે.

તામિસ્ત્રં લોહશઙ્કુશ્ચ મહારૌરવશાલ્મલી । રૌરવં કુડ્વલં કાલસૂત્રકં પૂતિમૃતિકા ॥ ૨,૧૮.

તામિસ્ર, લોહશંકુ, મહારૌરવ, શાલમલી, રૌરવ, કુડ્વલ, કાળસૂત્ર અને પૂતિમૃતિકા,

સઙ્ઘાતં લોહતોદં ચ સવિષં સમ્પ્રતાપનમ્ । મહાનરકકાલોલઃ સજીવનમહાપથઃ ॥ ૨,૧૮.

સંઘાટ, લોહતોડ, સવિષ, સંપ્રતાપન, મહાનરક, કાળોલક, સજીવન અને મહાપથ,

અવીચિરન્ધતા મિસ્ત્રઃ કુમ્ભોપાકસ્તથૈવ ચ । અસિપત્રવનં ચૈવ પતનશ્ચૈકવિંશતિઃ ॥ ૨,૧૮.

અવીચિ, અંધતામિસ્ર, કુંભોપાક, અસિપત્રવન અને પતન—આ એકવીસ નરક છે.

યેષાં તુ નરકે ઘોરે બહ્વબ્દાનિ ગતાનિ વૈ । સન્તાતર્નૈવ વિદ્યતે દૂતત્વં તે તુ (પ્રેત્ય) યાન્તિ હિ ॥ ૨,૧૮.

જે લોકો આ ભયાનક નરકોમાં અનેક વર્ષો વિતાવે છે, તેમને કોઈ છોડાવનાર નથી; તેઓ મૃત્યુ પછી દૂત બની જાય છે.

યમેન પ્રેષિતાસ્તે વૈ માનુષસ્ય મૃતસ્ય તુ । દિનેદિને પ્રગૃહ્ણન્તિ દત્તમન્નાદ્યપાનકમ્ ॥ ૨,૧૮.

યમ દ્વારા મોકલાયેલા એ દૂતોએ, રોજ મૃત્યુ પામેલા માનવી માટે આપેલું અન્ન અને પાણી લઈ જાય છે.

પ્રેતસ્યૈવ વિલુણ્ઠન્તિ મધ્યે માર્ગે બુભુક્ષિતાઃ । માસાન્તે ભોજનં પિણ્ડમેકે યચ્છન્તિ તત્ર વૈ ॥ ૨,૧૮.

માર્ગ વચ્ચે ભૂખ્યા દૂતોએ પ્રેત માટે આપેલું બધું લૂંટે છે; મહિનાના અંતે કેટલાક ત્યાં પિંડરૂપે ભોજન આપે છે.

તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ તે સર્વે પ્રત્યહં ચૈવ વત્સરમ્ । એવમાદિકૃતૈઃ પુણ્યૈઃ ક્રમાત્સૌરિપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૮.

આ બધા લોકો વર્ષભર રોજ તૃપ્તિ પામે છે; આવા પુણ્યકર્મોથી મનુષ્ય ધીરે ધીરે સૂર્યપુર પહોંચે છે.

તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે પ્રત્યાસન્ને યમાલયે । બહુભીતકરે પ્રેતો હસ્તમાત્રં સમુત્સૃજેત્ ॥ ૨,૧૮.

પછી, વર્ષના અંતે જ્યારે યમનું ઘર નજીક આવે છે, ત્યારે મૃત્યુ પામેલો આત્મા ખૂબ ડરથી, હાથ જેટલી લંબાઈનું શરીર છોડી દે છે.

દિવસૈર્દશભિર્જાતં તં દેહં દશપિણ્ડજમ્ । જામદગ્ન્યસ્યેવ રામં દૃષ્ટ્વા તેજઃ પ્રસર્પતિ ॥ ૨,૧૮.

દસ દિવસમાં, દસ પિંડોથી બનેલું તેનું નવું શરીર ઉભું થાય છે; અને જેમ જામદગ્ન્ય રામને જોઈને તેજ ફેલાય છે, તેમ તેનું તેજ પણ પ્રસરે છે.