ગરુડપુરાણમ્

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૮ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શ્રવણાનાં વચઃ શ્રુત્વા ક્ષણં ધ્યાત્વા પુનસ્તતઃ । યત્કૃતં તુ મનુષ્યૈશ્ચપુણ્યં પાપમહર્નિશમ્ ॥ ૨,૧૮.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: શ્રવણાઓના વચન સાંભળી, થોડું ધ્યાન કરીને, પછી મનુષ્યો દિવસ-રાતે જે પુણ્ય કે પાપ કરે છે તે...

તત્સર્વં ચ પરિજ્ઞાય ચિત્રગુપ્તો નિવેદયેત્ । ચિત્રગુપ્તસ્તતઃ સર્વં કર્મ તસ્મૈ વદત્યથ ॥ ૨,૧૮.

પછી ચિત્રગુપ્ત બધું જાણી ને અહેવાલ આપે છે. ચિત્રગુપ્ત પછી એના બધા કર્મો જણાવે છે.

વાચૈવ યત્કૃતં કર્મ કૃતં ચૈવ તુ કાયિકમ્ । માનસં ચ તથા કર્મ કૃતં ભુઙ્ક્તે શુભાશુભમ્ ॥ ૨,૧૮.

માણસે જે બોલીથી, શરીરે કે મનથી જે કર્મ કરે છે, તેનું શુભ કે અશુભ ફળ એને ભોગવવું પડે છે.

એવં તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય પ્રેતમાર્ગસ્ય નિર્ણયઃ । વિશ્રાન્તિ દાનિ સર્વાણિ સ્થાનાનિ કથિતાનિ તે ॥ ૨,૧૮.

હવે, તાર્ક્ષ્ય, તને મૃત્યુ પછીના માર્ગનો નિર્ણય અને રસ્તામાં આવતાં બધા વિરામસ્થાનો સમજાવી દીધાં છે.

તમુદ્દિશ્ય દદાત્યન્નં સુખં યાતિ મહાધ્વનિ । દિવા રાત્રૌ તમુદ્દિશ્ય સ્થાને દીપપ્રદો ભવેત્ ॥ ૨,૧૮.

મૃતકના નામે અન્ન આપવાથી એના મહાન પ્રવાસમાં આનંદ મળે છે; દિવસે કે રાત્રે, એ સ્થળે તેના નામે દીવો આપવો જોઈએ.

અન્ધકારે મહાઘોરે શ્વપૂર્ણે લક્ષ્યવર્જિતે । દીપ્તેઽધ્વનિ ચ તે યાન્તિ દીપો દત્તશ્ચ યૈર્નરૈઃ ॥ ૨,૧૮.

ઘોર અંધકારમાં, જ્યાં કૂતરા ભરેલા હોય અને કોઈ નિશાની ન હોય, ત્યાં પણ જેમણે દીવો આપ્યો હોય, એના લીધે મૃતક તેજસ્વી માર્ગે આગળ વધે છે.

કાર્તિકે ચ ચતુર્દશ્યાં દીપદાનં સુખાય વૈ । અથ વક્ષ્યામિ સંક્ષેપાદ્યમમાર્ગસ્ય નિષ્કૃતિમ્ ॥ ૨,૧૮.

કાર્તિક મહિનાની ચૌદસે દીવો આપવાથી ખરેખર સુખ મળે છે; હવે હું યમના માર્ગ માટે સંક્ષિપ્ત પ્રાયશ્ચિત્ત કહું છું.

વૃષોત્સર્ગસ્ય પુણ્યેન પિતૃલોકં સ ગચ્છતિ । એકાદશાહપિણ્ડેન શુદ્ધદેહો ભવેત્તતઃ ॥ ૨,૧૮.

વૃષ છોડવાનો પુણ્યથી પિતૃલોક મળે છે; એકાદશીનું પિંડદાન કરવાથી શરીર શુદ્ધ થાય છે.

ઉદકુમ્ભપ્રદાનેન કિઙ્કરાસ્તૃપ્તિમાપ્નુયુઃ ॥ ૨,૧૮.

પાણીના ઘડાની દાનથી યમના દૂતોને તૃપ્તિ મળે છે.

શય્યાદાનાદ્બિમાનસ્થો યાતિ સ્વર્ગેષુ માનવઃ । તદહ્નિ દીયતે સર્વં દ્વાદશાહે વિશેષતઃ ॥ ૨,૧૮.

પથારી આપવાથી મૃતક વિમાનમાં બેઠો સ્વર્ગે જાય છે; એ દિવસે, ખાસ કરીને દ્વાદશી પર, બધું આપવું જોઈએ.

પદાનિ સર્વવસ્તૂનિ વરિષ્ઠાનિ ત્રયોદશે । યો દદાતિ મૃતસ્યેહ જીવન્નપ્યાત્મહેતવે ॥ ૨,૧૮.

મૃતક માટે કે જીવતાં પોતાનાં હિત માટે પણ, જે કોઈ શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓ અને તે ત્રયોદશ પગલાં આપે છે, એનું ફળ અહીં મળે છે.

તદાશ્રિતો મહામાર્ગે વૈનતેય સ ગચ્છતિ । એક એવાસ્તિ સર્વત્રે વ્યવહારઃ ખગાધિપ ॥ ૨,૧૮.

એના આધારથી મહાન માર્ગ પર, વિનતા પુત્ર, તે આગળ વધે છે; સર્વત્ર, પંખીઓના રાજા, એક જ નિયમ છે.

ઉત્તમાધમમધ્યાનાં તત્તદાવર્જનં ભવેત્ । યાવદ્ભાગ્યં ભવેદ્યસ્ય તાવન્માર્ગેઽતિરિચ્યતે ॥ ૨,૧૮.

શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ કે નીચ, જેવો જેનો ભાગ્ય હોય, એ પ્રમાણે ફળ મળે છે; જેટલું ભાગ્ય હોય, એટલું જ માર્ગ પર વધે છે.

સ્વયં સ્વસ્યેન યદ્દત્તં તત્તત્રાધિકરોતિ તમ્ । મૃતે યદ્બાન્ધવૈર્દત્તં તદાશ્રિત્ય સુખી ભવેત્ ॥ ૨,૧૮.

પોતે પોતાના ધનથી જે આપ્યું હોય, એનું ફળ તેને ત્યાં મળે છે; મૃત્યુ પછી સગાંઓએ જે આપ્યું હોય, એના આધારથી સુખ મળે છે.

ગરુડ ઉવાચ । કસ્માત્પદાનિ દેયાનિ કિંવિધાનિ ત્રયોદશ । દીયતે કસ્ય દેવેશ તદ્વદસ્વ યથાતથમ્ ॥ ૨,૧૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: પગલાં કેમ આપવાં જોઈએ અને તે ત્રયોદશ કેવી રીતે હોય છે? દેવોના સ્વામી, કોને આપવાં જોઈએ, એ સાચું સાચું કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । છત્ત્રોપાનહવસ્ત્રાણિ મુદ્રિકા ચ કમણ્ડલુઃ । આસનં ભાજનં ચૈવ પદં સપ્તવિધં સ્મૃતમ્ ॥ ૨,૧૮.

ભગવાને કહ્યું: છત્રી, પાદુકા, વસ્ત્ર, મુદ્રિકા, કમંડળુ, આસન અને પાત્ર—આ સાત પ્રકારના પગલાં ગણાય છે.

આતપસ્તત્ર યો રૌદ્રો દહ્યતે યેન માનવઃ । છત્રદાનેન સુચ્છાયા જાયતે પ્રેતતુષ્ટિદા ॥ ૨,૧૮.

ત્યાં, જે ભયાનક તાપથી માણસ દઝાય છે, તે છત્રી આપવાથી ઠંડક મળે છે અને મૃતકને સંતોષ મળે છે.

અસિપત્રવનં ઘોરં સોઽતિક્રામતિ વૈ ધ્રુવમ્ । અશ્વારૂઢાશ્ચ ગચ્છન્તિ દદતે ય ઉપાનહૌ ॥ ૨,૧૮.

એ ભયાનક તલવારનાં વનને તે ચોક્કસ પાર કરે છે; જે પાદુકા આપે છે, તેઓ ઘોડા ઉપર બેઠા હોય તેમ આગળ વધે છે.

આસને સ્વાગતે (ભોજને) ચૈવ દત્તં તસ્મૈ દ્વિજાયતે । સુખેન ભુઙ્ક્તે સ પ્રેતઃ પથિ ગચ્છઞ્છનૈઃ શનૈઃ ॥ ૨,૧૮.

બેઠવા કે ભોજન માટે દ્વિજને આપેલું આસન મૃતકને મળે છે; તે માર્ગે ધીમે ધીમે ચાલે છે અને આરામથી ભોજન કરે છે.

બહુધર્મસમાકીર્ણે નિર્વાતે તોયવર્જિતે । કમણ્ડલુપ્રદાનેન સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૧૮.

જે સ્થળે અનેક ધર્મકર્મો થાય છે, જ્યાં પવન શાંત છે અને પાણી મળતું નથી, ત્યાં જો કોઈને કમંડળ આપો તો નિશ્ચિત રીતે આનંદ મળે છે.

મૃતોદ્દેશેન યો દદ્યાદુદપાત્રં તુ તામ્રજમ્ । પ્રપાદાનસહસ્રસ્ય તત્ફલં સોઽશ્નુતે ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૧૮.

જે વ્યક્તિ મૃતકના નામે તાંબાનું પાણી ભરવાનું પાત્ર આપે છે, તેને હજારો પાદુકા દાન કરવાનું ફળ ચોક્કસ મળે છે.

યમદૂતા મહારૌદ્રાઃ કરાલાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલાઃ । ન પીડયન્તિ દાક્ષિણ્યાદ્વસ્ત્રાભરણદાનતઃ ॥ ૨,૧૮.

યમના દૂતો, જે ભયાનક અને કાળાં-પિંગળાં છે, તેઓ દયાથી વસ્ત્ર અને આભૂષણ આપનારને ક્યારેય દુઃખ આપતા નથી.

સાયુધા ધાવમાનાશ્ચ ન માર્ગે દૃષ્ટિગોચરાઃ । પ્રયાન્તિ યમદૂતાસ્તે મુદ્રિકાયાઃ પ્રદાનતઃ ॥ ૨,૧૮.

જે વ્યક્તિએ મુદ્રિકા દાન આપી છે, તેને યમના શસ્ત્રધારી દૂતો રસ્તામાં દેખાતા નથી.

ભાજનાસનદાનેન આમાન્નભોજનેન ચ । આજ્યયજ્ઞોપવીતાભ્યાં પદં સમ્પૂર્ણતાં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૮.

પાત્ર, આસન, પાકેલા ભોજન, ઘી અને યજ્ઞોપવીત આપવાથી મનુષ્યને પૂર્ણતા પ્રાપ્ત થાય છે.

એવં માર્ગે ગચ્છમાનસ્તૃષાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ । મહિષીરથ (દુગ્ધ) દાનાચ્ચ સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૧૮.

આ રીતે માર્ગ પર જતાં, જો કોઈ તરસ અને થાકથી પીડાય છે, તો ગાય, રથ કે દૂધ આપવાથી તે નિશ્ચિત રીતે સુખી થાય છે.

ગરુડ ઉવાચ । મૃતોદ્દેશેન યત્કિઞ્ચિદ્દીયતે સ્વગૃહે વિભો । સ ગચ્છતિ મહામાર્ગે તદ્દત્તં કેન ગૃહ્યતે ॥ ૨,૧૮.

ગરુડએ પૂછ્યું: પ્રભુ, જે કંઈ પણ પોતાના ઘરમાં મૃતકના નામે આપવામાં આવે છે, તે મહામાર્ગ પર કોણ સ્વીકારે છે?

શ્રીભગવાનુવાચ । ગૃહ્ણાતિ વરુણો દાનં મમ હસ્તે પ્રયચ્છતિ । અહં ચ ભાસ્કરે દેવે ભાસ્કરાત્સોઽશ્નુતે સુખમ્ ॥ ૨,૧૮.

ભગવાને કહ્યું: વરુણ દાન લે છે અને મારા હાથમાં આપે છે; પછી હું તે ભાનુદેવને આપું છું, અને તે ત્યાંથી સુખ ભોગવે છે.

વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ વંશચ્છેદે ક્ષિતાવિહ । સર્વે તે નરકં યાન્તિ યાવત્પાપસ્ય સંક્ષયઃ ॥ ૨,૧૮.

અપવિત્ર કર્મોના પ્રભાવથી, જ્યારે પૃથ્વી પર વંશ તૂટી જાય છે, ત્યારે બધા પાપ નાશ ન થાય ત્યાં સુધી નરકમાં જાય છે.

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે પૂર્ણે મહિષાસનસંસ્થિતઃ । નરકાન્વીક્ષ્ય ધર્માત્મા નાનાક્રન્દસમાકુલાન્ ॥ ૨,૧૮.

નક્કી કરેલા સમયે, મહિષાસન પર બેઠેલા ધર્માત્મા ભગવાન, વિવિધ રડણથી ભરેલા નરકોને જોઈ વિચારે છે.