ગરુડપુરાણમ્

બ્રહ્મણા નિર્મિતં પૂર્વં વિષ્ણુના પાલિતં તદા । રુદ્રઃ સંહારમૂર્તિશ્ચ નિર્મિતો બ્રહ્મણા તતઃ ॥ ૨,૧૭.

'પહેલા બ્રહ્માએ જગત સર્જ્યું, પછી વિષ્ણુએ તેનું પાલન કર્યું. પછી બ્રહ્માએ જ સંહારરૂપ રુદ્રને પેદા કર્યો.'

વાયુઃ સર્વગતઃ સૃષ્ટઃ સૂર્યસ્તેજોભિવૃદ્ધિમાન્ । ધર્મરાજસ્તતઃ સૃષ્ટશ્ચિત્રગુપ્તેન સંયુત) ॥ ૨,૧૭.

'પછી સર્વત્ર વ્યાપક વાયુ પેદા થયો, તેજથી ભરપૂર સૂર્ય સર્જાયો. પછી ધર્મરાજા, ચિત્રગુપ્ત સાથે, પેદા થયા.'

સૃષ્ટ્વૈતદાદિકં સર્વં તપસ્તેપે તુ પદ્મજઃ । ગતાનિ બહુવર્ષાણિ બ્રહ્મણો નાભિપઙ્કજે ॥ ૨,૧૭.

'આ બધું સર્જીને, કમળ પર જન્મેલા બ્રહ્માએ તપ શરૂ કર્યું. બ્રહ્માના નાભિમાં આવેલા કમળમાં ઘણા વર્ષો વીતી ગયા.'

યોયો હિ નિર્મિતઃ પૂર્વં તત્તત્કર્મ સમાચરેત્ । કસ્મિંશ્ચિત્સમયે તત્ર બ્રહ્મા લોકસમન્વિતઃ ॥ ૨,૧૭.

જે દરેક જીવને જે કામ માટે બનાવાયો છે, એ કામ તે યોગ્ય સમયે બ્રહ્માજી અને બધા લોકોએ મળીને કરાવે છે.

રુદ્રો વિષ્ણુસ્તથા ધર્મઃ શાસયન્તિ વસુન્ધરામ્ । ન જાનીમો વયં કિઞ્ચિલ્લોકકૃત્યમિહોચ્યતામ્ ॥ ૨,૧૭.

રુદ્ર, વિષ્ણુ અને ધર્મ પૃથ્વીનું સંચાલન કરે છે; અમને કશુ ખબર નથી—અહીં લોકના કર્તવ્યો જણાવો.

ઇતિ ચિન્તાપરાઃ સર્વે દેવા વિમમૃશુસ્તદા । સંચિન્ત્ય બ્રહ્મણો મન્ત્રં વિબુધૈઃ પ્રેરિતસ્તદા ॥ ૨,૧૭.

આ રીતે બધા દેવતાઓ વિચારમાં લીન થઈ ચર્ચા કરવા લાગ્યા; વિદ્વાનોના પ્રેરણા થી બ્રહ્માજીના મંત્રનું ધ્યાન કરીને નિર્ણય કર્યો.

ગૃહીત્વા પુષ્પપત્રાણિ સોસૃજદ્દ્વાદશાત્મજાન્ । તેજોરાશીન્વિશાલાક્ષાન્બ્રહ્મણો વચનાત્તુ તે ॥ ૨,૧૭.

પુષ્પના પાંદડા લઈને, બ્રહ્માજીના આજ્ઞાથી તેમણે બાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા—જે તેજસ્વી અને વિશાળ આંખો ધરાવતા હતા.

યોયં વદતિ લોકેસ્મિઞ્છુભં વા યદિ વાશુભમ્ । પ્રાપયન્તિ તતઃ શીઘ્રં બ્રહ્મણઃ કર્ણગોચરમ્ ॥ ૨,૧૭.

આ જગતમાં જે કશું પણ શુભ કે અશુભ કહેવાય છે, તે બધું તેઓ ઝડપથી બ્રહ્માજીના કાન સુધી પહોંચાડે છે.

દૂરાચ્છ્રવણવિજ્ઞાનં દૂરાદ્દર્શનગોચરમ્ । સર્વે શૃણ્વન્તિ યત્પક્ષિંસ્તેનૈવ શ્રવણા મતાઃ ॥ ૨,૧૭.

દૂરથી સાંભળવાની અને દૂરથી જોવાની શક્તિ—પંખીઓ જે કંઈ કહેવાય છે તે બધું સાંભળે છે, તેથી તેમને 'શ્રવણા' કહેવામાં આવે છે.

સ્થિત્વા ચૈવ તથાકાશે જન્તૂનાં ચેષ્ટિતં ચ યત્ । તજ્જ્ઞાત્વા ધર્મરાજાગ્રે મૃત્યુકાલે વદન્તિ ચ ॥ ૨,૧૭.

આકાશમાં રહીને, જીવો જે જે કર્મ કરે છે, તે બધું જાણી, મૃત્યુ સમયે ધર્મરાજા સમક્ષ તેઓ જણાવે છે.

ધર્મં ચાર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ કથયન્તિ તે । એકો હિ ધર્મમાર્ગશ્ચ દ્વિતીયશ્ચાર્થમાર્ગકઃ ॥ ૨,૧૭.

તેઓ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ વિશે કહે છે; એક ધર્મના માર્ગે ચાલે છે, બીજો અર્થના માર્ગે.

અપરઃ કામમાર્ગશ્ચ મોક્ષમાર્ગશ્ચતુર્થકઃ । ઉત્તમા ધમમાર્ગેણ વૈનતેય પ્રયાન્તિ હિ ॥ ૨,૧૭.

અન્ય એક કામના માર્ગે ચાલે છે અને ચોથો મોક્ષના માર્ગે; પણ શ્રેષ્ઠ લોકો, હે વાઇનતેય, ધર્મના માર્ગે જ જાય છે.

અર્થદાતા વિમાનૈસ્તુ અશ્વૈઃ કામપ્રદાયકઃ । હંસયુક્તવિમાનૈશ્ચ મોક્ષાકાઙ્ક્ષી વિસર્પતિ ॥ ૨,૧૭.

ધન આપનાર ઘોડાવાળા વિમાનોમાં જાય છે; ઇચ્છા પૂરી કરનાર હંસયુક્ત વિમાનોમાં જાય છે; મોક્ષ ઇચ્છનાર ઉડી જાય છે.

ઇતરઃ પાદચારેણ ત્વસિપત્રવનાનિ ચ । પાષાણૈઃ કણ્ટકૈઃ ક્લિષ્ટઃ પાશબદ્ધોઽથ યાતિ વૈ ॥ ૨,૧૭.

બીજાઓ પગપાળા, તીખા પાંદડાવાળા જંગલોમાંથી, પથ્થરો અને કાંટાઓથી પીડાઈને, બંધાઈને આગળ વધે છે.

યઃ કશ્ચિન્માનુષે લોકે શ્રવણાન્પૂજયેદિહ । વર્ધન્યા જલપાત્રેમ પક્વાન્નપરિપૂર્ણયા ॥ ૨,૧૭.

જે મનુષ્ય અહીં શ્રવણાઓનું પૂજન કરે છે, વૃદ્ધિ માટે પાણીના પાત્ર અને પક્વ અન્નથી ભરેલા પાત્ર સાથે,

શ્રવણાન્પૂજયેત્તત્ર મયા સહ ખગેશ્વર । તસ્યાહં તત્પ્રદાસ્યામિ યત્સુરૈરપિ દુર્લભમ્ ॥ ૨,૧૭.

જે ત્યાં શ્રવણાઓનું મારા સાથે, હે ખગેશ્વર, પૂજન કરે છે, તેને હું એ આપું છું જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

સંભોજ્ય બ્રાહ્મણાન્ ભક્ત્યા ત્વેકાદશ શુભાઞ્છુચીન્ । દ્વાદશં સકલત્રં ચ મમ પ્રીત્યૈ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨,૧૭.

ભક્તિપૂર્વક અગિયાર શુદ્ધ અને શુભ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા પછી, બારમાને તેની પત્ની સાથે મારી પ્રસન્નતા માટે પૂજવું જોઈએ.

દેવૈઃ સર્વૈશ્ચ સંપૂજ્ય સ્વર્ગં યાન્તિ સુખેપ્સયા । તૈઃ પૂજિતૈરહ તુષ્ટશ્ચિત્રગુપ્તેન ધર્મરાટ્ ॥ ૨,૧૭.

બધા દેવતાઓ દ્વારા પૂજાયા પછી, તેઓ સુખની ઇચ્છાથી સ્વર્ગમાં જાય છે; અને જ્યારે તેઓ મને પૂજે છે, ત્યારે હું પ્રસન્ન થાઉં છું, જેમ ધર્મરાજા ચિત્રગુપ્તથી પ્રસન્ન થાય છે.

તૈસ્તુષ્ટૈર્મત્પુરં યાન્તિ લોકા ધર્મપારાયણાઃ । શ્રવણાનાં ચ માહાત્મ્યમુત્પત્તિં ચેષ્ટિતં શુભમ્ ॥ ૨,૧૭.

જ્યારે તેઓ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે ધર્મમાં સ્થિર રહેલા લોકો મારા ધામે આવે છે; શ્રવણાઓનું મહાત્મ્ય, ઉત્પત્તિ અને શુભ કર્મો,

શૃણોતિ પક્ષિશાર્દૂલ સ ચ પાપૈર્ન લિપ્યતે । ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥ ૨,૧૭.

જે સાંભળે છે, હે પંખીઓના સિંહ, તે પાપથી અછૂતો રહે છે; આ દુનિયામાં સુખ ભોગવીને, સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૮ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શ્રવણાનાં વચઃ શ્રુત્વા ક્ષણં ધ્યાત્વા પુનસ્તતઃ । યત્કૃતં તુ મનુષ્યૈશ્ચપુણ્યં પાપમહર્નિશમ્ ॥ ૨,૧૮.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: શ્રવણાઓના વચન સાંભળી, થોડું ધ્યાન કરીને, પછી મનુષ્યો દિવસ-રાતે જે પુણ્ય કે પાપ કરે છે તે...

તત્સર્વં ચ પરિજ્ઞાય ચિત્રગુપ્તો નિવેદયેત્ । ચિત્રગુપ્તસ્તતઃ સર્વં કર્મ તસ્મૈ વદત્યથ ॥ ૨,૧૮.

પછી ચિત્રગુપ્ત બધું જાણી ને અહેવાલ આપે છે. ચિત્રગુપ્ત પછી એના બધા કર્મો જણાવે છે.

વાચૈવ યત્કૃતં કર્મ કૃતં ચૈવ તુ કાયિકમ્ । માનસં ચ તથા કર્મ કૃતં ભુઙ્ક્તે શુભાશુભમ્ ॥ ૨,૧૮.

માણસે જે બોલીથી, શરીરે કે મનથી જે કર્મ કરે છે, તેનું શુભ કે અશુભ ફળ એને ભોગવવું પડે છે.

એવં તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય પ્રેતમાર્ગસ્ય નિર્ણયઃ । વિશ્રાન્તિ દાનિ સર્વાણિ સ્થાનાનિ કથિતાનિ તે ॥ ૨,૧૮.

હવે, તાર્ક્ષ્ય, તને મૃત્યુ પછીના માર્ગનો નિર્ણય અને રસ્તામાં આવતાં બધા વિરામસ્થાનો સમજાવી દીધાં છે.

તમુદ્દિશ્ય દદાત્યન્નં સુખં યાતિ મહાધ્વનિ । દિવા રાત્રૌ તમુદ્દિશ્ય સ્થાને દીપપ્રદો ભવેત્ ॥ ૨,૧૮.

મૃતકના નામે અન્ન આપવાથી એના મહાન પ્રવાસમાં આનંદ મળે છે; દિવસે કે રાત્રે, એ સ્થળે તેના નામે દીવો આપવો જોઈએ.

અન્ધકારે મહાઘોરે શ્વપૂર્ણે લક્ષ્યવર્જિતે । દીપ્તેઽધ્વનિ ચ તે યાન્તિ દીપો દત્તશ્ચ યૈર્નરૈઃ ॥ ૨,૧૮.

ઘોર અંધકારમાં, જ્યાં કૂતરા ભરેલા હોય અને કોઈ નિશાની ન હોય, ત્યાં પણ જેમણે દીવો આપ્યો હોય, એના લીધે મૃતક તેજસ્વી માર્ગે આગળ વધે છે.

કાર્તિકે ચ ચતુર્દશ્યાં દીપદાનં સુખાય વૈ । અથ વક્ષ્યામિ સંક્ષેપાદ્યમમાર્ગસ્ય નિષ્કૃતિમ્ ॥ ૨,૧૮.

કાર્તિક મહિનાની ચૌદસે દીવો આપવાથી ખરેખર સુખ મળે છે; હવે હું યમના માર્ગ માટે સંક્ષિપ્ત પ્રાયશ્ચિત્ત કહું છું.

વૃષોત્સર્ગસ્ય પુણ્યેન પિતૃલોકં સ ગચ્છતિ । એકાદશાહપિણ્ડેન શુદ્ધદેહો ભવેત્તતઃ ॥ ૨,૧૮.

વૃષ છોડવાનો પુણ્યથી પિતૃલોક મળે છે; એકાદશીનું પિંડદાન કરવાથી શરીર શુદ્ધ થાય છે.

ઉદકુમ્ભપ્રદાનેન કિઙ્કરાસ્તૃપ્તિમાપ્નુયુઃ ॥ ૨,૧૮.

પાણીના ઘડાની દાનથી યમના દૂતોને તૃપ્તિ મળે છે.