ગરુડપુરાણમ્

નરૈસ્તુષ્ટૈશ્ચ પુષ્ટૈશ્ચ યત્પ્રોક્તં ચ કૃતં ચ યત્ । સર્વમાવેદયન્તિ સ્મ ચિત્રગુપ્તે યમે ચ તત્ ॥ ૨,૧૬.

મનુષ્યો જે કંઈ કહે છે કે કરે છે, એ બધું તેઓ ચિત્રગુપ્ત અને યમને જાણાવે છે.

દૂરાચ્છ્રવણવિજ્ઞાના દૂરાદ્દર્શનગોચરાઃ । એવઞ્ચેષ્ટાસ્તુ તે હ્યષ્ટૌ સ્વર્ભૂપાતાલચારિણઃ ॥ ૨,૧૬.

તેઓ દૂરથી સાંભળવાની અને દૂરથી જોવાની શક્તિ ધરાવે છે. આ આઠ જણ સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને પાતાળમાં ફરતા રહે છે અને એમ જ કાર્ય કરે છે.

તેષાં પત્ન્યસ્તથૈ વોગ્રા શ્રવણ્યઃ પૃથગાહ્વયાઃ । એવં તેષાં શક્તિરસ્તિ યર્ત્યે મર્ત્યાધિકારિણઃ ॥ ૨,૧૬.

તેમની પત્નીઓ પણ ભયાનક છે અને 'શ્રવણીઓ' તરીકે અલગ ઓળખાય છે. એમને મનુષ્યો પર એવી શક્તિ છે.

વ્રતૈર્દાનૈસ્તવૈર્યશ્ચ પૂજયેદિહ માનવઃ । જાયન્તે તસ્ય તે સૌમ્યાઃ સુખમૃત્યુપ્રદાયિનઃ ॥ ૨,૧૬.

જો કોઈ મનુષ્ય વ્રત, દાન અને પૂજા દ્વારા એમની સેવા કરે, તો એ શ્રવણાઓ એના માટે સૌમ્ય બની જાય છે અને તેને સુખથી મૃત્યુ આપે છે.

શ્રીગરુડમાહાપુરાણમ્ ૧૭ ગરુડ ઉવાચ । એકો મે સંશયો દેવ હૃદયે સમ્પ્રબાધતે । શ્રમણાઃ કસ્ય પુત્રાશ્ચ કથં યમપુરે સ્થિતાઃ ॥ ૨,૧૭.

ગરુડએ પૂછ્યું: 'પ્રભુ, મારા મનમાં એક શંકા છે—આ શ્રવણાઓ કોના પુત્ર છે અને તેઓ યમના શહેરમાં કેવી રીતે રહે છે?'

માનુષૈશ્ચ કૃતં કર્મ કસ્માજ્જાનન્તિ તે પ્રભો । કથં શૃણ્વન્તિ તે સર્વે કસ્માજ્જ્ઞાનં સમાગતમ્ ॥ ૨,૧૭.

'પ્રભુ, મનુષ્યોએ જે કર્મ કર્યું છે, એ શ્રવણાઓને કેવી રીતે ખબર પડે છે? તેઓ બધું કેવી રીતે સાંભળે છે અને એમને જ્ઞાન કેવી રીતે મળે છે?'

કુત્ર ભુઞ્જન્તિ દેવેશ ક્રથયસ્વ પ્રસાદતઃ । પક્ષિરાજવચઃ શ્રુત્વા ભગવાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ ૨,૧૭.

'દેવેશ, તેઓ ક્યાં રહે છે? કૃપા કરીને મને સમજાવો.' પંખીઓના રાજા ગરુડના આ શબ્દો સાંભળીને ભગવાન બોલ્યા.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શૃણુષ્વ વચનં સત્યં સર્વેષાં સૌખ્યદાયકમ્ । તદહં કથયિષ્યામિ શ્રવણાનાં વિચેષ્ટિતમ્ ॥ ૨,૧૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: 'હું તને સાચું અને સૌને સુખ આપનારું વચન કહું છું. હવે હું તને શ્રવણાઓના કાર્યો વિશે કહું છું.'

એકીભૂતં યદા સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । ક્ષીરોદસાગરે પૂર્વં મયિ સુપ્તે જગત્પતૌ ॥ ૨,૧૭.

'જ્યારે આખું જગત, ચળવળતું અને અચળ, એકરૂપ થઈ ગયું હતું, એ સમયે, દુધના દરિયામાં, હું જગતના સ્વામી ઊંઘતો હતો.'

નાભિસ્થોજસ્તપસ્તેપે વર્ષાણિ સુબહૂન્યપિ । એકીભૂતં જગત્સૃષ્ટં ભૂતગ્રામચતુર્વિધમ્ ॥ ૨,૧૭.

'મારા નાભિમાંથી નીકળેલા કમળમાંથી બ્રહ્માએ ઘણા વર્ષો સુધી તપ કર્યું. પછી આખું જગત, ચાર પ્રકારના જીવોથી ભરેલું, સર્જાયું.'

બ્રહ્મણા નિર્મિતં પૂર્વં વિષ્ણુના પાલિતં તદા । રુદ્રઃ સંહારમૂર્તિશ્ચ નિર્મિતો બ્રહ્મણા તતઃ ॥ ૨,૧૭.

'પહેલા બ્રહ્માએ જગત સર્જ્યું, પછી વિષ્ણુએ તેનું પાલન કર્યું. પછી બ્રહ્માએ જ સંહારરૂપ રુદ્રને પેદા કર્યો.'

વાયુઃ સર્વગતઃ સૃષ્ટઃ સૂર્યસ્તેજોભિવૃદ્ધિમાન્ । ધર્મરાજસ્તતઃ સૃષ્ટશ્ચિત્રગુપ્તેન સંયુત) ॥ ૨,૧૭.

'પછી સર્વત્ર વ્યાપક વાયુ પેદા થયો, તેજથી ભરપૂર સૂર્ય સર્જાયો. પછી ધર્મરાજા, ચિત્રગુપ્ત સાથે, પેદા થયા.'

સૃષ્ટ્વૈતદાદિકં સર્વં તપસ્તેપે તુ પદ્મજઃ । ગતાનિ બહુવર્ષાણિ બ્રહ્મણો નાભિપઙ્કજે ॥ ૨,૧૭.

'આ બધું સર્જીને, કમળ પર જન્મેલા બ્રહ્માએ તપ શરૂ કર્યું. બ્રહ્માના નાભિમાં આવેલા કમળમાં ઘણા વર્ષો વીતી ગયા.'

યોયો હિ નિર્મિતઃ પૂર્વં તત્તત્કર્મ સમાચરેત્ । કસ્મિંશ્ચિત્સમયે તત્ર બ્રહ્મા લોકસમન્વિતઃ ॥ ૨,૧૭.

જે દરેક જીવને જે કામ માટે બનાવાયો છે, એ કામ તે યોગ્ય સમયે બ્રહ્માજી અને બધા લોકોએ મળીને કરાવે છે.

રુદ્રો વિષ્ણુસ્તથા ધર્મઃ શાસયન્તિ વસુન્ધરામ્ । ન જાનીમો વયં કિઞ્ચિલ્લોકકૃત્યમિહોચ્યતામ્ ॥ ૨,૧૭.

રુદ્ર, વિષ્ણુ અને ધર્મ પૃથ્વીનું સંચાલન કરે છે; અમને કશુ ખબર નથી—અહીં લોકના કર્તવ્યો જણાવો.

ઇતિ ચિન્તાપરાઃ સર્વે દેવા વિમમૃશુસ્તદા । સંચિન્ત્ય બ્રહ્મણો મન્ત્રં વિબુધૈઃ પ્રેરિતસ્તદા ॥ ૨,૧૭.

આ રીતે બધા દેવતાઓ વિચારમાં લીન થઈ ચર્ચા કરવા લાગ્યા; વિદ્વાનોના પ્રેરણા થી બ્રહ્માજીના મંત્રનું ધ્યાન કરીને નિર્ણય કર્યો.

ગૃહીત્વા પુષ્પપત્રાણિ સોસૃજદ્દ્વાદશાત્મજાન્ । તેજોરાશીન્વિશાલાક્ષાન્બ્રહ્મણો વચનાત્તુ તે ॥ ૨,૧૭.

પુષ્પના પાંદડા લઈને, બ્રહ્માજીના આજ્ઞાથી તેમણે બાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા—જે તેજસ્વી અને વિશાળ આંખો ધરાવતા હતા.

યોયં વદતિ લોકેસ્મિઞ્છુભં વા યદિ વાશુભમ્ । પ્રાપયન્તિ તતઃ શીઘ્રં બ્રહ્મણઃ કર્ણગોચરમ્ ॥ ૨,૧૭.

આ જગતમાં જે કશું પણ શુભ કે અશુભ કહેવાય છે, તે બધું તેઓ ઝડપથી બ્રહ્માજીના કાન સુધી પહોંચાડે છે.

દૂરાચ્છ્રવણવિજ્ઞાનં દૂરાદ્દર્શનગોચરમ્ । સર્વે શૃણ્વન્તિ યત્પક્ષિંસ્તેનૈવ શ્રવણા મતાઃ ॥ ૨,૧૭.

દૂરથી સાંભળવાની અને દૂરથી જોવાની શક્તિ—પંખીઓ જે કંઈ કહેવાય છે તે બધું સાંભળે છે, તેથી તેમને 'શ્રવણા' કહેવામાં આવે છે.

સ્થિત્વા ચૈવ તથાકાશે જન્તૂનાં ચેષ્ટિતં ચ યત્ । તજ્જ્ઞાત્વા ધર્મરાજાગ્રે મૃત્યુકાલે વદન્તિ ચ ॥ ૨,૧૭.

આકાશમાં રહીને, જીવો જે જે કર્મ કરે છે, તે બધું જાણી, મૃત્યુ સમયે ધર્મરાજા સમક્ષ તેઓ જણાવે છે.

ધર્મં ચાર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ કથયન્તિ તે । એકો હિ ધર્મમાર્ગશ્ચ દ્વિતીયશ્ચાર્થમાર્ગકઃ ॥ ૨,૧૭.

તેઓ ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ વિશે કહે છે; એક ધર્મના માર્ગે ચાલે છે, બીજો અર્થના માર્ગે.

અપરઃ કામમાર્ગશ્ચ મોક્ષમાર્ગશ્ચતુર્થકઃ । ઉત્તમા ધમમાર્ગેણ વૈનતેય પ્રયાન્તિ હિ ॥ ૨,૧૭.

અન્ય એક કામના માર્ગે ચાલે છે અને ચોથો મોક્ષના માર્ગે; પણ શ્રેષ્ઠ લોકો, હે વાઇનતેય, ધર્મના માર્ગે જ જાય છે.

અર્થદાતા વિમાનૈસ્તુ અશ્વૈઃ કામપ્રદાયકઃ । હંસયુક્તવિમાનૈશ્ચ મોક્ષાકાઙ્ક્ષી વિસર્પતિ ॥ ૨,૧૭.

ધન આપનાર ઘોડાવાળા વિમાનોમાં જાય છે; ઇચ્છા પૂરી કરનાર હંસયુક્ત વિમાનોમાં જાય છે; મોક્ષ ઇચ્છનાર ઉડી જાય છે.

ઇતરઃ પાદચારેણ ત્વસિપત્રવનાનિ ચ । પાષાણૈઃ કણ્ટકૈઃ ક્લિષ્ટઃ પાશબદ્ધોઽથ યાતિ વૈ ॥ ૨,૧૭.

બીજાઓ પગપાળા, તીખા પાંદડાવાળા જંગલોમાંથી, પથ્થરો અને કાંટાઓથી પીડાઈને, બંધાઈને આગળ વધે છે.

યઃ કશ્ચિન્માનુષે લોકે શ્રવણાન્પૂજયેદિહ । વર્ધન્યા જલપાત્રેમ પક્વાન્નપરિપૂર્ણયા ॥ ૨,૧૭.

જે મનુષ્ય અહીં શ્રવણાઓનું પૂજન કરે છે, વૃદ્ધિ માટે પાણીના પાત્ર અને પક્વ અન્નથી ભરેલા પાત્ર સાથે,

શ્રવણાન્પૂજયેત્તત્ર મયા સહ ખગેશ્વર । તસ્યાહં તત્પ્રદાસ્યામિ યત્સુરૈરપિ દુર્લભમ્ ॥ ૨,૧૭.

જે ત્યાં શ્રવણાઓનું મારા સાથે, હે ખગેશ્વર, પૂજન કરે છે, તેને હું એ આપું છું જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

સંભોજ્ય બ્રાહ્મણાન્ ભક્ત્યા ત્વેકાદશ શુભાઞ્છુચીન્ । દ્વાદશં સકલત્રં ચ મમ પ્રીત્યૈ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨,૧૭.

ભક્તિપૂર્વક અગિયાર શુદ્ધ અને શુભ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા પછી, બારમાને તેની પત્ની સાથે મારી પ્રસન્નતા માટે પૂજવું જોઈએ.

દેવૈઃ સર્વૈશ્ચ સંપૂજ્ય સ્વર્ગં યાન્તિ સુખેપ્સયા । તૈઃ પૂજિતૈરહ તુષ્ટશ્ચિત્રગુપ્તેન ધર્મરાટ્ ॥ ૨,૧૭.

બધા દેવતાઓ દ્વારા પૂજાયા પછી, તેઓ સુખની ઇચ્છાથી સ્વર્ગમાં જાય છે; અને જ્યારે તેઓ મને પૂજે છે, ત્યારે હું પ્રસન્ન થાઉં છું, જેમ ધર્મરાજા ચિત્રગુપ્તથી પ્રસન્ન થાય છે.

તૈસ્તુષ્ટૈર્મત્પુરં યાન્તિ લોકા ધર્મપારાયણાઃ । શ્રવણાનાં ચ માહાત્મ્યમુત્પત્તિં ચેષ્ટિતં શુભમ્ ॥ ૨,૧૭.

જ્યારે તેઓ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે ધર્મમાં સ્થિર રહેલા લોકો મારા ધામે આવે છે; શ્રવણાઓનું મહાત્મ્ય, ઉત્પત્તિ અને શુભ કર્મો,