ગરુડપુરાણમ્

ઉક્તાનિ વાચ્યાનિ મયા નરાણામતઃ શૃણુષ્વાવહિતોઽપિ પક્ષિન્ । સ્ત્રીણાં શરીરં પ્રતિલભ્ય દેહી બ્રવીતિ કર્માણિ કૃતાનિ પૂર્વમ્ ॥ ૨,૧૫.

પુરુષોના બોલાયેલા શબ્દો કહી દીધા; હવે, પક્ષીરાજ, ધ્યાનથી સાંભળ. સ્ત્રીનું શરીર મળ્યા પછી, જીવ પોતે કરેલા કર્મો યાદ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૬ શ્રીભગવાનુવાચ । એવં વિલપતસ્તસ્ય પ્રેતસ્યૈવં ખગેશ્વર । ક્રન્દમાનસ્ય નિતરાં પીડિતસ્ય ચ કિઙ્કરૈઃ ॥ ૨,૧૬.

ભગવાન બોલ્યા: હે ખગરાજ, એ પ્રેત આત્મા જ્યારે આ રીતે રડે છે, યમદૂતોએ એને બહુ દુઃખ આપ્યું છે અને એ સતત રડતો રહે છે—

સપ્તદશ દિનાન્યેકો વાયુમાર્ગે વિકૃષ્યતે । અષ્ટાદશે ત્વહોરાત્રે પૂર્વં યામ્યપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૬.

સત્તર દિવસ સુધી એ વાયુમાર્ગે ખેંચાય છે; અઢારમો દિવસ અને રાત આવે ત્યારે એ યમપુર પહોચે છે.

તસ્મિન્પુરવરે રમ્યે પ્રેતાનાં ચ ગણો મહાન્ । પુષ્પભદ્રા નદી તત્રન્યગ્રોધઃ પ્રિયદર્શનઃ ॥ ૨,૧૬.

એ સુંદર યમપુરમાં અનેક પ્રેત આત્માઓનો મોટો સમૂહ છે; ત્યાં પુષ્પભદ્રા નદી વહે છે અને એક સુંદર વડનું વૃક્ષ છે.

પુરે સ તત્ર વિશ્રામં પ્રાપ્યતે યમકિઙ્કરૈઃ । જાયાપુત્રાદિકં સૌખ્યં સ્મરેત્તત્ર સુદુઃ ખિતઃ ॥ ૨,૧૬.

એ શહેરમાં યમદૂતોએ એને આરામ આપ્યો છે; પણ એ ખૂબ દુઃખી થઈને પત્ની, સંતાન અને બીજા સૌના સુખ યાદ કરે છે.

રુદતે કરુણૈર્વાક્યૈ સ્તૃષાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ । સ્વધનં સ્વકલત્રાણિ ગૃહં પુત્રાઃ સુખાનિ ચ ॥ ૨,૧૬.

એ તરસ અને થાકથી પીડાય છે, દુઃખી થઈને કરુણ શબ્દોમાં રડે છે; પોતાનું ધન, પત્ની, ઘર, સંતાન અને સુખ યાદ કરે છે.

ભૃત્યમિત્રાણિ ચાન્યચ્ચ સર્વં શોચતિ વૈ તદા । ક્ષુધાર્તસ્ય પુરે તસ્મિન્કિઙ્કરૈસ્તસ્ય ચોચ્યતે ॥ ૨,૧૬.

પછી એ પોતાના દાસ, મિત્ર અને બધું જ યાદ કરીને દુઃખ કરે છે; એ શહેરમાં, ભૂખથી પીડાતા એને યમદૂતોએ કહ્યું—

કિઙ્કરા ઊચુઃ । ક્વ ધનં ક્વ સુતા જાયા ક્વ ગૃહં ક્વ ત્વમીદૃશઃ । સ્વકર્મોપાર્જિતં ભુઙ્ક્ષ્વ ચિરં ગચ્છ મહાપથે ॥ ૨,૧૬.

યમદૂતોએ કહ્યું: તારું ધન ક્યાં છે? સંતાન ક્યાં છે? પત્ની ક્યાં છે? ઘર ક્યાં છે? અને તું આવો કેમ થયો? હવે તારે પોતાના કર્મોનું ફળ ભોગવવું છે અને લાંબો માર્ગ ચાલવો છે.

જાનાસિ શંબલવશં બલમધ્વગાનાં નો શંબલઃ પ્રયતતે પરલોકપાન્થ । ગન્તવ્યમસ્તિ તવ નિશ્ચિતમેવ તેન માર્ગેણ યત્ર ભવતઃ ક્રયવિક્રયૌ ન ॥ ૨,૧૬.

તને યમદંડની શક્તિ ખબર છે? પરલોકના પંથમાં તને કોઈ યમદૂત બચાવતો નથી. એ માર્ગે તારે જવું જ પડશે, જ્યાં તારા માટે ખરીદી કે વેચાણ કંઈ જ નથી.

યમદૂતોદિતં વાક્યં પક્ષિન્નૈવં ત્વયા શ્રુતમ્ । એવમુક્તસ્તતઃ સર્વૈર્હન્યમાનઃ સ મુદ્ગરૈઃ ॥ ૨,૧૬.

યમના દૂતોએ જે વચન કહ્યું, એ પંખી, તું સાંભળ્યું છે. એમ કહીને, બધા યમદૂતોએ તેને મોટાં લાકડાં વડે માર માર્યો.

અત્ર દત્તં સુતૈઃ પાત્રે (ત્રૈઃ) સ્નેહાદ્વા કૃપયાથ વા । માસિકં પિણ્ડમશ્રાતિ તતઃ સૌરિપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૬.

અહીં પુત્રોએ પ્રેમ કે દયા વડે યોગ્ય વ્યક્તિને માસિક પિંડ આપ્યો હોય, તો પછી તે આત્મા સૌરિપુર નામના શહેરમાં જાય છે.

તત્ર નામ્ના તુ રાજા વૈ જઙ્ગમઃ કાલરૂપધૃક્ । તં દૃષ્ટ્વા ભયભીતસ્તુ વિશ્રામે કુરુતે મતિમ્ ॥ ૨,૧૬.

ત્યાં જંગમ નામનો રાજા, જે સમયરૂપ ધારણ કરે છે, તેને દેખાય છે. તેને જોઈને, ડરાયેલો આત્મા ચિંતિત થઈ મનને શાંતિ આપવા ઈચ્છે છે.

ઉદકં ચાન્નસંયુક્તં ભુઙ્ક્તે તસ્મિન્પુરે ગતઃ । ત્રૈપક્ષિકે તુ યદ્દત્તં તત્પુરં સ વ્યતિક્રમેત્ ॥ ૨,૧૬.

એ શહેરમાં પહોંચીને, તે પાણી અને અન્ન ભેળવીને ખાય છે. જે ત્રૈપક્ષિક પિંડ આપવામાં આવે છે, એના કારણે તે શહેર પાર કરી જાય છે.

નગેન્દ્રનગરે રમ્યે પ્રેતો યાતિ દિવાનિશમ્ । ગચ્છન્વનાનિ રૌદ્રાણિ દૃષ્ટ્વા ક્રન્દતિ તત્ર સઃ ॥ ૨,૧૬.

નગેન્દ્રનગરીના સુંદર શહેરમાં, પ્રેત દિવસ-રાત ફરતો રહે છે. ભયાનક જંગલો જોઈને ત્યાં રડતો જાય છે.

ભીષણૈઃ ક્લિશ્યમાનસ્તુ રુદતે ચ પુનઃ પુનઃ । માસદ્વયાવસાને તુ તત્પુરં સોઽતિગચ્છતિ ॥ ૨,૧૬.

ભયાનક જીવોથી પીડાયેલી આત્મા વારંવાર રડે છે. બે મહિના પૂરા થાય ત્યારે તે શહેરને પાર કરી જાય છે.

ભુક્ત્વા ચાન્નં જલં પીત્વા યદ્દત્તં વાન્ધવૈરિહ । ક્લિશ્યમાનસ્તતઃ પાશૈર્નોયતે યમકિઙ્કરૈઃ ॥ ૨,૧૬.

અહીં સગાંઓએ જે અન્ન-પાણી આપ્યું હોય, તે ખાઈને, પછી યમના દૂતોએ તેને બાંધીને ખેંચી લઈ જાય છે.

તૃતીયે માસિ સમ્પ્રાપ્તે ગન્ધર્વનગરં શુભમ્ । તૃતીયં માસિકં ભુક્ત્વા તત્ર ગચ્છત્યસૌ પુરઃ ॥ ૨,૧૬.

ત્રીજો મહિનો આવે ત્યારે, તે શુભ ગંધર્વનગરમાં પહોંચે છે. ત્યાં ત્રીજો માસિક પિંડ ભોજન કરીને, આગળના શહેરમાં જાય છે.

શૈલાગમં ચતુર્થે સ માસે પ્રાપ્નોતિ વૈ પુરમ્ । પાષાણાસ્તત્ર વર્ષન્તિ પ્રેતસ્યોપરિ સંસ્થિતાઃ ॥ ૨,૧૬.

ચોથા મહિને, તે શૈલાગમ નામના શહેરમાં જાય છે. ત્યાં, પ્રેતના ઉપર પથ્થરો વરસે છે.

ચતુર્થમાસિકે શ્રાદ્ધં ભુક્તે તત્ર સુખી ભવેત્ ॥ ૨,૧૬.

ત્યાં ચોથા માસિક શ્રાદ્ધનું ભોજન કરીને, તે સુખી થાય છે.

તતો યાતિ પુરં પ્રેતઃ ક્રૂરં માસે તુ પઞ્ચમે । ઇહ દત્તં સુતૈર્ભુઙ્ક્તે પ્રેતો વૈ તત્પુરે સ્થિતઃ । ષષ્ઠે માસિ તતઃ પ્રેતો યાતિ ક્રૌઞ્ચાબિધં પુરમ્ ॥ ૨,૧૬.

પાંચમા મહિને, પ્રેત ક્રૂર શહેરમાં જાય છે. ત્યાં, પુત્રોએ જે આપ્યું હોય, તે ખાય છે. છઠ્ઠા મહિને, પછી તે ક્રૌંચ નામના શહેરમાં જાય છે.

તત્ર દત્તેન પિણ્ડેન શ્રાદ્ધેનાપ્યાયિતઃ પુરે । મુહૂર્તાર્ધં તુ વિશ્રમ્ય કમ્પમાનઃ સુદુઃ ખિતઃ ॥ ૨,૧૬.

ત્યાં પિંડ અને શ્રાદ્ધથી તૃપ્ત થઈ, શહેરમાં અડધો મુહૂર્ત આરામ કરે છે, પણ ખૂબ જ દુઃખી અને કંપતો રહે છે.

તત્પુરં સ વ્યતિક્રમ્ય તર્જિતો યમકિઙ્કરૈઃ । પ્રયાતિ ચિત્રનગરં વિચિત્રો યત્ર પાર્થિવઃ ॥ ૨,૧૬.

એ શહેર પાર કરીને, યમના દૂતોએ ધમકી આપીને, તે ચિત્રનગરી તરફ જાય છે, જ્યાં વિશિષ્ટ રાજા છે.

યમસ્યૈવાનુજઃ સૌરિર્યત્ર રાજ્યં પ્રશાસ્તિ હિ । માસૈસ્તુ પઞ્ચભિઃ સાર્ધૈરૂપષાણ્માસિકં ભવેત્ ॥ ૨,૧૬.

ત્યાં યમના ભાઈ સૌરી રાજ કરે છે. પાંચ મહિના અને અડધા મહિના પછી, છઠ્ઠું માસિક પિંડ આપવામાં આવે છે.

ઊનષાણ્માસિકં તત્ર ભુઙ્ક્તે યામ્યસમાહતઃ । માર્ગે પુનઃ પુનસ્તસ્ય બુભુક્ષા પીડયત્યલમ્ ॥ ૨,૧૬.

ત્યાં યમના દૂતોથી પીડાઈને, અધૂરો છઠ્ઠો માસિક પિંડ ખાય છે. રસ્તામાં વારંવાર તેને ભૂખ બહુ સતાવે છે.

સન્તિષ્ઠતે મૃતે કોઽપિ મદીયઃ સુતબાન્ધવઃ । સૌખ્યં યો મે જનયતિ પતતઃ શોકસાગરે ॥ ૨,૧૬.

મારા મૃત્યુ પછી જો કોઈ પુત્ર કે સગો જીવતો હોય, તો તે મને શોકના દરિયામાં ડૂબતા સુખ આપે છે.

એવં માર્ગે વિલપતિ વાર્યમાણશ્ચ કિઙ્કરૈઃ । આયાન્તિ સંમુખાસ્તત્ર કૈવર્તાસ્તુ સહસ્રશઃ ॥ ૨,૧૬.

આ રીતે રસ્તામાં રડતો અને યમના દૂતોએ રોકેલો, ત્યાં હજારો નાવિકો તેની સામે આવે છે.

વયં તે તર્તુકામાય મહાવૈતરણીં નદીમ્ । શતયોજનવિસ્તીર્ણાં પૂયશોણિતસંકુલામ્ ॥ ૨,૧૬.

અમે તને મહાવૈતરણી નદી પાર ઉતારવા ઈચ્છીએ છીએ, જે શતયોજન જેટલી પહોળી છે અને પુય તથા લોહીથી ભરેલી છે.

નાનાઝષસમાકીર્ણાં નાનાપક્ષિગણૈર્વૃતામ્ । વયં ત્વાં તારયિષ્યામઃ સુખેનેતિ વદન્તિ તે ॥ ૨,૧૬.

તે લોકો કહે છે: 'આ નદીમાં અનેક જાતના માછલીઓ છે અને અનેક પ્રકારના પક્ષીઓએ ઘેરી છે, છતાં અમે તને સરળતાથી પાર ઉતારી દઈશું.'

અન્તરં દેહિ ભો પાન્થ બહુલા ચેદ્રુચિસ્તવ । તેન તત્ર પ્રદત્તા ગૌસ્તયા નાવા પ્રસર્પતિ । મનુજાનાં હિતં દાનમન્તે વૈતરણી સ્મૃતા ॥ ૨,૧૬.

'અરે યાત્રિક, જો તારા પાપો વધારે હોય તો અમને રસ્તો આપ; એ માટે ત્યાં ગાયનું દાન કરવામાં આવે છે, અને એ ગાયથી નાવ આગળ વધે છે. મનુષ્યોના કલ્યાણ માટે આપેલું દાન અંતે વૈતરણી તરીકે ઓળખાય છે.'