ગરુડપુરાણમ્

તથવ સ વ્રજન્માર્ગે પુત્રપુત્રેતિ ચ બ્રુવન્ । હાહેતિ ક્રન્દતે નિત્યં કીદૃશં તુ મયા કૃતમ્ ॥ ૨,૧૫.

માર્ગે જતા તે 'પુત્ર, પુત્ર' કહીને બોલાવે છે અને 'હાય હાય' રડતો રહે છે, 'હું શું કર્યું?' એમ પસ્તાવે છે.

માનુષ્યં લભ્યતે કસ્માદિતિ બ્રૂતે પ્રસર્પતિ । મહતા પુણ્યયોગેન માનુષ્યં જન્મ લભ્યતે ॥ ૨,૧૫.

માનવ જન્મ કેમ મળે છે? એ પ્રશ્ન થાય છે. મોટાં પુણ્યનાં સંચયથી જ માનવ જન્મ મળે છે.

ન તત્પ્રાપ્ય પ્રદત્તં હિ યાચકેભ્યઃ સ્વકં ધનમ્ । પરાધીનં તદભવદિતિ બ્રૂતે (રૌતિ) સગદ્ગદઃ ॥ ૨,૧૫.

એ મળ્યા પછી પણ, માંગનારને પોતાનું ધન આપ્યું નહીં; હવે દુઃખથી કહે છે કે, 'મારું બધું પરાધીન થઈ ગયું.'

કિઙ્કરૈઃ પીડ્યતેઽત્યર્થં સ્મરતે પૂર્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૧૫.

યમદૂતોએ બહુ દુઃખ આપતાં, એ પોતાનું પહેલાનું શરીર યાદ કરે છે.

સુખસ્ય દુઃ ખસ્ય ન કોપિ દાતા પરો દદાતીતિ કુબુદ્ધિરેષા । પુરા કૃતં કર્મ સદૈવ ભુજ્યતે દેહિન્ક્વચિન્નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૧૫.

સુખ કે દુઃખ આપનાર બીજું કોઈ નથી—આ ખોટી સમજ છે. માણસે પોતે જે કર્યું છે, એનું ફળ એને જ ભોગવવું પડે છે.

મયા ન દત્તં ન હુતં હુતાશને તપો ન તપ્તં હિમશૈલગહ્વરે । ન સેવિતં ગાઙ્ગમહો મહાજલં દેહિન્ક્વચિન્નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૧૫.

ન મેં દાન આપ્યું, ન અગ્નિમાં હોળી કરી, ન હિમાલયની ગુફામાં તપ કર્યું, ન ગંગાજળની સેવા કરી—શરીરધારી, તું જ્યાં પણ છે, તારે પોતે જે કર્યું છે એ ભોગવવું જ પડશે.

ન નિત્યદાનં ન ગાવાહ્નિકં કૃતં ન વેદદાનં ન ચ શાસ્ત્રપુસ્તકમ્ । પુરા નદૃષ્ટં ન ચ સેવિતોઽધ્વા દેહિન્ક્વચિન્નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૧૫.

ન રોજ દાન કર્યું, ન ગાયોની સેવા કરી, ન વેદ કે શાસ્ત્ર આપ્યા, ન પવિત્ર માર્ગો જોયા કે સેવા કરી—શરીરધારી, તું જ્યાં પણ છે, તારે પોતે જે કર્યું છે એ ભોગવવું જ પડશે.

જલાશયો નૈવ કૃતો હિ નિર્જલે મનુષ્યહેતોઃ પશુપક્ષિહેતવે । ગોતૃપ્તિહેતોર્ન કૃતં હિ ગોચરં દેહિન્ક્વચિન્નસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૧૫.

ન મેં પ્યાસી જગ્યા પર પાણીની તળાવ બનાવી, ન મનુષ્ય, પશુ કે પક્ષી માટે પાણી આપ્યું, ન ગાયોને ચારો આપ્યો—શરીરધારી, તું જ્યાં પણ છે, તારે પોતે જે કર્યું છે એ ભોગવવું જ પડશે.

મયા ન ભુક્તં પતિસઙ્ગસૌખ્યં વહ્નિપ્રવેશો ન કૃતો મૃતે સતિ । તસ્મિન્મૃતે તદ્વ્રતપાલનં વા દેહિન્ક્વચિન્નિસ્તર યત્ત્વયા કૃતમ્ ॥ ૨,૧૫.

ન મેં પતિસંગનો આનંદ માણ્યો, ન પતિના મૃત્યુ પછી અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો, ન એના ગયા પછી વ્રત પાળ્યું—શરીરધારી, તું જ્યાં પણ છે, તારે પોતે જે કર્યું છે એ ભોગવવું જ પડશે.

માસોપવાસૈર્ન વિશોષિતં વપુશ્ચાન્દ્રાયણૈર્વા નિયમૈશ્ચ સંહતૈઃ । નારીશરીરં બહુદુઃ ખભાજનં લબ્ધં મયા પૂર્વકૃતૈર્વિકર્મભિઃ ॥ ૨,૧૫.

ન મેં માસિક ઉપવાસથી કે ચાંદ્રાયણ વ્રતથી શરીર દુર્બળ કર્યું, ન કઠોર નિયમો પાળ્યા; મારા ભૂતકાળના પાપ કર્મોથી મને સ્ત્રીનું, બહુ દુઃખ સહન કરાવતું શરીર મળ્યું છે.

ઉક્તાનિ વાચ્યાનિ મયા નરાણામતઃ શૃણુષ્વાવહિતોઽપિ પક્ષિન્ । સ્ત્રીણાં શરીરં પ્રતિલભ્ય દેહી બ્રવીતિ કર્માણિ કૃતાનિ પૂર્વમ્ ॥ ૨,૧૫.

પુરુષોના બોલાયેલા શબ્દો કહી દીધા; હવે, પક્ષીરાજ, ધ્યાનથી સાંભળ. સ્ત્રીનું શરીર મળ્યા પછી, જીવ પોતે કરેલા કર્મો યાદ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૬ શ્રીભગવાનુવાચ । એવં વિલપતસ્તસ્ય પ્રેતસ્યૈવં ખગેશ્વર । ક્રન્દમાનસ્ય નિતરાં પીડિતસ્ય ચ કિઙ્કરૈઃ ॥ ૨,૧૬.

ભગવાન બોલ્યા: હે ખગરાજ, એ પ્રેત આત્મા જ્યારે આ રીતે રડે છે, યમદૂતોએ એને બહુ દુઃખ આપ્યું છે અને એ સતત રડતો રહે છે—

સપ્તદશ દિનાન્યેકો વાયુમાર્ગે વિકૃષ્યતે । અષ્ટાદશે ત્વહોરાત્રે પૂર્વં યામ્યપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૬.

સત્તર દિવસ સુધી એ વાયુમાર્ગે ખેંચાય છે; અઢારમો દિવસ અને રાત આવે ત્યારે એ યમપુર પહોચે છે.

તસ્મિન્પુરવરે રમ્યે પ્રેતાનાં ચ ગણો મહાન્ । પુષ્પભદ્રા નદી તત્રન્યગ્રોધઃ પ્રિયદર્શનઃ ॥ ૨,૧૬.

એ સુંદર યમપુરમાં અનેક પ્રેત આત્માઓનો મોટો સમૂહ છે; ત્યાં પુષ્પભદ્રા નદી વહે છે અને એક સુંદર વડનું વૃક્ષ છે.

પુરે સ તત્ર વિશ્રામં પ્રાપ્યતે યમકિઙ્કરૈઃ । જાયાપુત્રાદિકં સૌખ્યં સ્મરેત્તત્ર સુદુઃ ખિતઃ ॥ ૨,૧૬.

એ શહેરમાં યમદૂતોએ એને આરામ આપ્યો છે; પણ એ ખૂબ દુઃખી થઈને પત્ની, સંતાન અને બીજા સૌના સુખ યાદ કરે છે.

રુદતે કરુણૈર્વાક્યૈ સ્તૃષાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ । સ્વધનં સ્વકલત્રાણિ ગૃહં પુત્રાઃ સુખાનિ ચ ॥ ૨,૧૬.

એ તરસ અને થાકથી પીડાય છે, દુઃખી થઈને કરુણ શબ્દોમાં રડે છે; પોતાનું ધન, પત્ની, ઘર, સંતાન અને સુખ યાદ કરે છે.

ભૃત્યમિત્રાણિ ચાન્યચ્ચ સર્વં શોચતિ વૈ તદા । ક્ષુધાર્તસ્ય પુરે તસ્મિન્કિઙ્કરૈસ્તસ્ય ચોચ્યતે ॥ ૨,૧૬.

પછી એ પોતાના દાસ, મિત્ર અને બધું જ યાદ કરીને દુઃખ કરે છે; એ શહેરમાં, ભૂખથી પીડાતા એને યમદૂતોએ કહ્યું—

કિઙ્કરા ઊચુઃ । ક્વ ધનં ક્વ સુતા જાયા ક્વ ગૃહં ક્વ ત્વમીદૃશઃ । સ્વકર્મોપાર્જિતં ભુઙ્ક્ષ્વ ચિરં ગચ્છ મહાપથે ॥ ૨,૧૬.

યમદૂતોએ કહ્યું: તારું ધન ક્યાં છે? સંતાન ક્યાં છે? પત્ની ક્યાં છે? ઘર ક્યાં છે? અને તું આવો કેમ થયો? હવે તારે પોતાના કર્મોનું ફળ ભોગવવું છે અને લાંબો માર્ગ ચાલવો છે.

જાનાસિ શંબલવશં બલમધ્વગાનાં નો શંબલઃ પ્રયતતે પરલોકપાન્થ । ગન્તવ્યમસ્તિ તવ નિશ્ચિતમેવ તેન માર્ગેણ યત્ર ભવતઃ ક્રયવિક્રયૌ ન ॥ ૨,૧૬.

તને યમદંડની શક્તિ ખબર છે? પરલોકના પંથમાં તને કોઈ યમદૂત બચાવતો નથી. એ માર્ગે તારે જવું જ પડશે, જ્યાં તારા માટે ખરીદી કે વેચાણ કંઈ જ નથી.

યમદૂતોદિતં વાક્યં પક્ષિન્નૈવં ત્વયા શ્રુતમ્ । એવમુક્તસ્તતઃ સર્વૈર્હન્યમાનઃ સ મુદ્ગરૈઃ ॥ ૨,૧૬.

યમના દૂતોએ જે વચન કહ્યું, એ પંખી, તું સાંભળ્યું છે. એમ કહીને, બધા યમદૂતોએ તેને મોટાં લાકડાં વડે માર માર્યો.

અત્ર દત્તં સુતૈઃ પાત્રે (ત્રૈઃ) સ્નેહાદ્વા કૃપયાથ વા । માસિકં પિણ્ડમશ્રાતિ તતઃ સૌરિપુરં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૬.

અહીં પુત્રોએ પ્રેમ કે દયા વડે યોગ્ય વ્યક્તિને માસિક પિંડ આપ્યો હોય, તો પછી તે આત્મા સૌરિપુર નામના શહેરમાં જાય છે.

તત્ર નામ્ના તુ રાજા વૈ જઙ્ગમઃ કાલરૂપધૃક્ । તં દૃષ્ટ્વા ભયભીતસ્તુ વિશ્રામે કુરુતે મતિમ્ ॥ ૨,૧૬.

ત્યાં જંગમ નામનો રાજા, જે સમયરૂપ ધારણ કરે છે, તેને દેખાય છે. તેને જોઈને, ડરાયેલો આત્મા ચિંતિત થઈ મનને શાંતિ આપવા ઈચ્છે છે.

ઉદકં ચાન્નસંયુક્તં ભુઙ્ક્તે તસ્મિન્પુરે ગતઃ । ત્રૈપક્ષિકે તુ યદ્દત્તં તત્પુરં સ વ્યતિક્રમેત્ ॥ ૨,૧૬.

એ શહેરમાં પહોંચીને, તે પાણી અને અન્ન ભેળવીને ખાય છે. જે ત્રૈપક્ષિક પિંડ આપવામાં આવે છે, એના કારણે તે શહેર પાર કરી જાય છે.

નગેન્દ્રનગરે રમ્યે પ્રેતો યાતિ દિવાનિશમ્ । ગચ્છન્વનાનિ રૌદ્રાણિ દૃષ્ટ્વા ક્રન્દતિ તત્ર સઃ ॥ ૨,૧૬.

નગેન્દ્રનગરીના સુંદર શહેરમાં, પ્રેત દિવસ-રાત ફરતો રહે છે. ભયાનક જંગલો જોઈને ત્યાં રડતો જાય છે.

ભીષણૈઃ ક્લિશ્યમાનસ્તુ રુદતે ચ પુનઃ પુનઃ । માસદ્વયાવસાને તુ તત્પુરં સોઽતિગચ્છતિ ॥ ૨,૧૬.

ભયાનક જીવોથી પીડાયેલી આત્મા વારંવાર રડે છે. બે મહિના પૂરા થાય ત્યારે તે શહેરને પાર કરી જાય છે.

ભુક્ત્વા ચાન્નં જલં પીત્વા યદ્દત્તં વાન્ધવૈરિહ । ક્લિશ્યમાનસ્તતઃ પાશૈર્નોયતે યમકિઙ્કરૈઃ ॥ ૨,૧૬.

અહીં સગાંઓએ જે અન્ન-પાણી આપ્યું હોય, તે ખાઈને, પછી યમના દૂતોએ તેને બાંધીને ખેંચી લઈ જાય છે.

તૃતીયે માસિ સમ્પ્રાપ્તે ગન્ધર્વનગરં શુભમ્ । તૃતીયં માસિકં ભુક્ત્વા તત્ર ગચ્છત્યસૌ પુરઃ ॥ ૨,૧૬.

ત્રીજો મહિનો આવે ત્યારે, તે શુભ ગંધર્વનગરમાં પહોંચે છે. ત્યાં ત્રીજો માસિક પિંડ ભોજન કરીને, આગળના શહેરમાં જાય છે.

શૈલાગમં ચતુર્થે સ માસે પ્રાપ્નોતિ વૈ પુરમ્ । પાષાણાસ્તત્ર વર્ષન્તિ પ્રેતસ્યોપરિ સંસ્થિતાઃ ॥ ૨,૧૬.

ચોથા મહિને, તે શૈલાગમ નામના શહેરમાં જાય છે. ત્યાં, પ્રેતના ઉપર પથ્થરો વરસે છે.

ચતુર્થમાસિકે શ્રાદ્ધં ભુક્તે તત્ર સુખી ભવેત્ ॥ ૨,૧૬.

ત્યાં ચોથા માસિક શ્રાદ્ધનું ભોજન કરીને, તે સુખી થાય છે.