ગરુડપુરાણમ્

જનાઃ સર્વે સમાસ્તસ્ય ગૃહમાગત્ય સર્વશઃ । દ્વારસ્ય દક્ષિણે ભાગે ગોમયં ગૌરસર્ષપાન્ ॥ ૨,૧૫.

બધા ભેગા થયેલા લોકો તેના ઘરમાં આવી, દરવાજાના દક્ષિણ ભાગે ગાયનું છાણ અને પીળા રાયના દાણા મૂકે.

નિધાય વરુણં દેવમન્તર્ધાય સ્વવેશ્મનિ । ભક્ષયેન્નિમ્બપત્રાણિ ઘૃતં પ્રાશ્ય ગૃહં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૫.

વરुण દેવને ઘરમાં સ્થાપિત કરી, પછી નીમની પત્તી ખાય, ઘી ચાખે અને પછી ઘરમાં પ્રવેશ કરે.

કેચિદ્દુગ્ધેન સિઞ્ચન્તિ ચિતાસ્થાનં ખગેશ્વર । અશ્રુપાતં ન કુર્વીત દદ્યાદસ્મૈ જલાઞ્જલીન્ ॥ ૨,૧૫.

કેટલાક લોકો ચિતાના સ્થળે દૂધ છાંટે છે, પંખીઓના રાજા. કોઈએ આંસુ નહીં વહાવા, પણ તેના માટે પાણી અર્પણ કરવું.

શ્લેષ્માશ્રુ બાન્ધવૈર્મુક્તં પ્રેતો ભુઙ્ક્તે યતોઽવશઃ । અતો ન રોદિતવ્યં હિ ક્રિયાઃ કાર્યાઃ સ્વશક્તિતઃ ॥ ૨,૧૫.

મૃતાત્મા સગાંઓના છૂટેલા કફ અને આંસુ મજબૂરીથી ગ્રહણ કરે છે; એટલે રડવું નહીં, પણ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે વિધિ કરવી.

દુગ્ધં ચ મૃન્મયે પાત્રે તોયં દદ્યાદ્દિનત્રયમ્ । સૂર્યે ચાસ્તં ગતે તાર્ક્ષ્ય વલભ્યાં ચત્વરેઽપિ વા ॥ ૨,૧૫.

ત્રણ દિવસ સુધી માટીના વાસણમાં દૂધ અને પાણી આપવું, તાર્ણ્ય, અને જ્યારે સૂર્ય અસ્ત જાય ત્યારે, વાટકાં કે ઓટલાં પર પણ મૂકી શકાય.

બદ્ધઃ સંમૂઢહૃદયો દેહમિચ્છન્કૃતાનુગઃ । શ્મશાનં ચત્વરં ગેહં વીક્ષન્યામ્યૈઃ સ નીયતે ॥ ૨,૧૫.

મૃતાત્મા બંધાયેલો અને ગૂંચવાયેલો મનથી, શરીરની ઇચ્છા અને કર્મોમાં આસક્ત રહી, યમદૂતોએ તેને સ્મશાન, વાટકાં કે ઘરમાં લઈ જાય છે.

ગર્તે પિણ્ડા દશાહં ચ દાતવ્યાશ્ચ દિનેદિને । જલાઞ્જલીઃ પ્રદાતવ્યાઃ પ્રેતમુદ્દિશ્ય નિત્યશઃ ॥ ૨,૧૫.

દસ દિવસ સુધી દરરોજ ખાડામાં પિંડ આપવો અને સતત મૃતના નામે પાણી અર્પણ કરવું.

તાવદ્વૃદ્ધિશ્ચ કર્તવ્યા યાવત્પિણ્ડં દશાહિકમ્ । પુત્ત્રેણ હિ ક્રિયા કાર્યા ભાર્યયા તદભાવતઃ ॥ ૨,૧૫.

જ્યાં સુધી દસ દિવસનું પિંડદાન પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી વધ કરવું. વિધિ પુત્ર દ્વારા કરવી, અને પુત્ર ન હોય તો પત્નીએ કરવી.

તદભાવે ચ શિષ્યેણ તદભાવે સહોદરઃ । શ્મશાને ચાન્યતીર્થે વા જલં પિણ્ડં ચ દાપયેત્ ॥ ૨,૧૫.

પત્ની ન હોય તો શિષ્યે, અને એ પણ ન હોય તો ભાઈએ કરવું. સ્મશાન કે અન્ય તીર્થસ્થાને પાણી અને પિંડ આપવું.

ઓદનાનિ ચ સક્તૂંશ્ચ શાકમૂલફલાદિના । પ્રથમેઽહનિ યદ્દદ્યાત્તદ્દદ્યાદુત્તરેઽહનિ ॥ ૨,૧૫.

પહેલા દિવસે જે ભાત, લોટ, શાક, મૂળ, ફળ વગેરે આપે છે, એ જ પછીના દિવસોમાં પણ આપવું.

દિનાનિ દશ પિણ્ડાંશ્ચ કુર્વન્ત્યત્ર સુતાદયઃ । પ્રત્યહં તે વિભજ્યન્તે ચતુર્ભાગાઃ ખગેશ્વર ॥ ૨,૧૫.

દસ દિવસ સુધી પુત્ર અને અન્ય લોકો પિંડ બનાવે છે; દરરોજ, પંખીઓના રાજા, એ ચાર ભાગે વહેંચાય છે.

ભાગદ્વયં તુ દેહાર્થં પ્રીતિદં ભૂતપઞ્ચકે । તૃતીયં યમદૂતાનાં ચતુર્થં ચોપજીવ્યતિ ॥ ૨,૧૫.

એમાંના બે ભાગ શરીર માટે, જે પાંચ તત્ત્વોને તૃપ્તિ આપે છે; ત્રીજો ભાગ યમદૂત માટે અને ચોથો ભાગ જીવનનિર્વાહ માટે છે.

અહોરાત્રૈસ્તુ નવભિઃ પ્રેતો નિષ્પત્તિમાપ્નુયાત્ । જન્તોર્નિષ્પન્નદેહસ્ય દશમે વલવત્ક્ષુધા ॥ ૨,૧૫.

નવ દિવસ અને રાતમાં મૃતાત્મા પૂર્ણતા પામે છે; અને દસમા દિવસે, જેનું શરીર બને છે તેને ભારે ભૂખ લાગે છે.

ન વિધિર્નૈવ મન્ત્રશ્ચ ન સ્વધાવાહનાશિષઃ । નામ ગોત્રં સમુચ્ચાર્ય યદ્દત્તં તદ્દશાહિકમ્ ॥ ૨,૧૫.

કોઈ વિધિ, મંત્ર, સ્વધાની અર્પણ કે આશીર્વાદથી નહિ, માત્ર નામ અને ગોત્ર બોલીને જે કંઈ આપવામાં આવે છે, એ દસ દિવસ સુધી જ રહે છે.

દગ્ધે દેહે પુનર્દેહમેવમુત્પદ્યતે ખગ । પ્રથમેઽહનિ યઃ પિણ્ડસ્તેન મૂર્ધા પ્રજાયતે ॥ ૨,૧૫.

જ્યારે શરીર દાઝી જાય છે ત્યારે, પંખી, નવું શરીર મળે છે; પહેલા દિવસે આપેલો પિંડ વડે માથું બને છે.

ગ્રીવા સ્કન્ધૌ દ્વિતીયે ચ તૃતીયે હૃદયં ભવેત્ । ચતુર્થેન ભવેત્પૃષ્ઠં પઞ્ચમે નાભિરેવ ચ ॥ ૨,૧૫.

બીજા દિવસે ગળું અને ખભા, ત્રીજા દિવસે હૃદય, ચોથા દિવસે પીઠ અને પાંચમા દિવસે નાભિ બને છે.

ષટ્સપ્તમે કટી ગુહ્યમૃરૂ ચાપ્યષ્ટમે તથા । તાલૂ પાદૌ ચ નવમે દશમેઽહ્નિ ક્ષુધા ભવેત્ ॥ ૨,૧૫.

છઠ્ઠા અને સાતમા દિવસે કટિ અને ગુપ્તાંગ, આઠમા દિવસે જાંઘ, નવમા દિવસે તળું અને પગ, દસમો દિવસે ભૂખ આવે છે.

દેહં પ્રાપ્તઃ ક્ષુધાવિષ્ટો ગૃહે દ્વારે ચ તિષ્ઠતિ । દશમેઽહનિ યઃ પિણ્ડસ્તં દદ્યાદામિષેણ તુ ॥ ૨,૧૫.

શરીર મળ્યા પછી ભૂખથી પીડાયેલી આત્મા ઘરના દ્વારે ઊભી રહે છે; દસમા દિવસે તેને માંસ સાથે પિંડ આપવો જોઈએ.

યતો દેહે સમુત્પન્ને પ્રેતોઽતીવ ક્ષુધાન્વિતઃ । અતસ્ત્વામિષબાહ્યેન ક્ષુધા તસ્ય ન નશ્યતિ ॥ ૨,૧૫.

શરીર મળ્યા પછી પ્રેતને ખૂબ ભૂખ લાગે છે; તેથી જો પિંડમાં માંસ ન હોય તો તેની ભૂખ ટળતી નથી.

એકાદશે દ્વાદશાહે પ્રેતો ભુઙ્ક્તે દિનદ્વયમ્ । યોષિતઃ પુરુષાસ્યાપિ પ્રેતશબ્દં સમુચ્ચરેત્ ॥ ૨,૧૫.

અગિયારમા અને બારમા દિવસે પ્રેત બે દિવસ સુધી ભોજન કરે છે; સ્ત્રી કે પુરુષ, બંને માટે 'પ્રેત' શબ્દ બોલવો જોઈએ.

દીપમન્નં જલં વસ્ત્રં યત્કિઞ્ચિદ્વસ્તુ દીયતે । પ્રેતશબ્દેન તદ્દેયં મૃસ્યાનન્દદાયકમ્ ॥ ૨,૧૫.

દીવો, અન્ન, પાણી, કપડું કે જે કંઈ આપવું હોય, તે 'પ્રેત' શબ્દ બોલીને આપવું જોઈએ; એથી પ્રેતને આનંદ મળે છે.

ત્રયોદશેઽહ્નિ સ પ્રેતો નીયતે ચ મહાપથે । પિણ્ડજં દેહમાશ્રિત્ય દિવા નક્તં બુભુક્ષિતઃ ॥ ૨,૧૫.

તેરમા દિવસે પ્રેતને પિંડથી બનેલું શરીર મળે છે અને તે દિવસ-રાત ભૂખ્યો રહી મહામાર્ગે લઈ જવામાં આવે છે.

શીતોષ્ણશઙ્કુક્રવ્યાદવહ્નિમાર્ગસ્તુ પાપિનામ્ । ક્ષુધા તૃષ્ણાત્મિકા ચૈવ સવ્વ સૌમ્યં કૃતાત્મનામ્ ॥ ૨,૧૫.

પાપીઓ માટે રસ્તો ઠંડો, ગરમ, ભાલા, જંગલી પ્રાણીઓ અને અગ્નિથી ભરેલો હોય છે, અને ભૂખ-તરસથી પીડાય છે; સજ્જનો માટે એ માર્ગ સુખદાયી હોય છે.

માર્ગે ચૈતાનિ દુઃ ખાનિ અસિપત્રવનાન્વિતે । ક્ષુત્પિપાસાર્દિતો નિત્યં યમદૃતૈઃ પ્રપીડિતઃ ॥ ૨,૧૫.

માર્ગમાં તલવાર જેવા પાંદડાવાળા વનોમાં અનેક દુઃખો છે; સતત ભૂખ અને તરસથી પીડાય છે અને યમના દૂતોએ દુઃખ આપ્યું છે.

અહન્યહનિ વૈ પ્રેતો યોજનાનાં શતદ્વયમ્ । ચત્વારિંશત્તથા સપ્ત અહોરાત્રેણ ગચ્છતિ ॥ ૨,૧૫.

પ્રેત દરરોજ બે સો સિત્તેર યોજન જેટલું અંતર એક દિવસ-રાતમાં પાર કરે છે.

ગૃહીતો યમપાશૈશ્ચ હાહેતિ રુદિતે તુ સઃ । સ્વગૃહં તુ પરિત્યજ્ય યામ્યં પુરમનુવ્રજેત્ ॥ ૨,૧૫.

યમના ફાંસાથી બંધાઈને, 'હાય હાય' રડતો, પોતાનું ઘર છોડીને યમના શહેર તરફ જાય છે.

ક્રમેણ યાતિ સ પ્રેતઃ પુરં યામ્યં શુભાશુભમ્ । અતીત્ય તાનિતાન્યેવ માર્ગે પુરવરાણિ ચ ॥ ૨,૧૫.

પ્રેત ધીમે ધીમે શુભ કે અશુભ એવા યમના શહેર તરફ જાય છે, રસ્તામાં અનેક શહેરો પસાર કરે છે.

યામ્યં સૌરિપુરં નગેન્દ્રભવનં ગન્ધર્વશૈલાગમૌ । ક્રોઞ્ચં ક્રૂરપુરં વિચિત્રભવનં બહ્વાપદં દુઃ ખદમ્ ॥ ૨,૧૫.

યમનું શહેર, સૂર્યનું શહેર, પર્વતના સ્વામીનું ઘર, ગંધર્વ પર્વતો, ક્રૌંચ, ક્રૂર શહેર, અજાયબીભર્યું ઘર, અનેક દુઃખ અને ભયથી ભરેલું શહેર—આ બધાં રસ્તામાં આવે છે.

નાનાક્રન્દપુરં સુતપ્રભવનં રૌદ્રં પયોવર્ષણં શીતાઢ્યં બહુધર્મભીતભવનં યામ્યં પુરં ચાગ્રતઃ ॥ ૨,૧૫.

ઘણા રડવાના અવાજોનું શહેર, સંતાનોનું ઘર, ભયાનક શહેર, પાણી વરસતું શહેર, ઠંડું ભરેલું શહેર, ધર્મથી ડરાવનારાંનું ઘર અને આગળ યમનું શહેર—આ બધાં મળે છે.