ગરુડપુરાણમ્

પદદાનાનિ કુર્વીત શ્રદ્ધાભક્તિસમન્વિતઃ । તિલપાત્રાણિ કુર્વીત સપ્ત પઞ્ચ યથાક્રમમ્ ॥ ૨,૧૪.

શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી પગપોશ આપવું, અને તિલના પાત્રો પણ ક્રમશઃ સાત કે પાંચ આપવું.

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્પશ્ચાદેકાં ગાં ચ પ્રદાપયેત્ । વૃષં હિ શન્નોદેવીતિ વેદોક્તવિધિના તતઃ ॥ ૨,૧૪.

પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને એક ગાય દાન આપવી; પછી વેદોક્ત વિધિ પ્રમાણે 'શન્નો દેવી' મંત્ર બોલી વાછરડો દાન આપવો.

ચતસૃભિર્વત્સતરીભિઃ પરિણયનમાચરેત્ । વામે ચક્રં પ્રદાતવ્યં ત્રિશૂલં દક્ષિણે તથા ॥ ૨,૧૪.

ચાર વાછરડીઓ સાથે વિધિવત વિધિ કરવી, ડાબી બાજુ ચક્ર અને જમણી બાજુ ત્રિશૂલ આપવું.

મૂલ્યં દદ્યાદ્વૃષસ્યાપિ તં વૃષં ચ વિસર્જયેત્ । એકોદ્દિષ્ટવિધાનેન સ્વાહાકારેણ વુદ્ધિમાન્ ॥ ૨,૧૪.

પશુનું મૂલ્ય આપી, એ વાછરડાને મુક્ત કરવું જોઈએ. એક જ વ્યક્તિ માટે, યોગ્ય રીતે 'સ્વાહા' ઉચ્ચારીને આ વિધિ કરવી જોઈએ.

કુર્યાદેકાદશાહં ચ દ્વાદશાહં ચ યત્નતઃ । સપિણ્ડીકરણાદર્વાક્કુર્યાચ્છ્રાદ્ધાનિ ષોડશ ॥ ૨,૧૪.

એગિયાર અને બાર દિવસની વિધિઓ સતર્કતાથી કરવી, પછી ક્રમશઃ સોળ શ્રાદ્ધ વિધિઓ, જેમાં સપીંડીકરણ પણ આવે છે, પૂરી કરવી.

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા તુ પદદાનાનિ દાપયેત્ । કાપોસોપરિ સંસ્થાપ્ય તામ્રપાત્રે તથાચ્યુતમ્ ॥ ૨,૧૪.

બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા પછી, પગ મૂકવાની પાટલી આપવી અને લાકડાની પાટ પર રાખીને તાંબાના વાસણ પણ આપવા.

વસ્ત્રેણાચ્છાદ્ય તત્રસ્થમર્ઘં દદ્યાચ્છુભૈઃ ફલૈઃ । નાવમિક્ષુમયીં કૃત્વા પટ્ટસૂત્રેણ વેષ્ટયેત્ ॥ ૨,૧૪.

ત્યાં રાખેલા વસ્તુને કપડાંથી ઢાંકી, શુભ ફળો સાથે અર્ઘ્ય આપવું. ઈખમાંથી નાવ બનાવી, રેશમી દોરાથી બાંધવી.

કાંસ્યપાત્રે ઘૃતં સ્થાપ્ય વૈતરણ્યા નિમિત્તતઃ । નાવારોહણં કુર્યાત્પૂજયેદ્ગરુડધ્વજમ્ ॥ ૨,૧૪.

વૈતરણી નદી પાર કરવા માટે કાંસ્યના વાસણમાં ઘી મૂકી, નાવ પર ચડવાની વિધિ કરવી અને ગરુડધ્વજની પૂજા કરવી.

આત્મવિત્તાનુસારેણ તચ્ચ દાનમનન્તકમ્ । ભવસાગરમગ્નાનાં શોકતાપાર્તિદુઃ ખિનામ્ ॥ ૨,૧૪.

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, એ અનંત દાન આપવું, જે સંસારના દરિયામાં ડૂબેલા, દુઃખ અને શોકથી પીડિત લોકોને ઉદ્ધાર કરે છે.

ધર્મપ્લવવિહીનાનાં તારકો હિ જનાર્દનઃ । તિલા લોહં હિરણ્યં ચ કાર્પાસં લવણં તથા ॥ ૨,૧૪.

ધર્મરૂપ નાવ વગરના લોકોને જનાર્દન જ ઉદ્ધાર કરે છે. તલ, લોહ, સોનુ, કપાસ અને મીઠું પણ આપવું.

સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવો હ્યેકૈકં પાવનં સ્મૃતમ્ । તિલપાત્રાણિ કુર્વીત શય્યાદાનં ચ દાપયેત્ ॥ ૨,૧૪.

સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન અને ગાય — દરેક પવિત્ર માનવામાં આવે છે. તલથી ભરેલા વાસણો આપવું અને શય્યા પણ દાનમાં આપવી.

દીનાનાથવિશિષ્ટેભ્યો દદ્યાચ્છક્ત્યા ચ દક્ષિણામ્ । એવં યઃ કુરુતે તાર્ક્ષ્ય પુત્રવાનપ્યપુત્રવાન્ ॥ ૨,૧૪.

ગરીબ, અનાથ અને શ્રેષ્ઠ લોકોને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે દક્ષિણાનું દાન કરવું. હે તાર્ખ્ષ્ય, જે આ રીતે કરે છે, તેને સંતાન હોય કે ન હોય —

સ સિદ્ધિં સમવાપ્નોતિ યથા તે બ્રહ્મચારિણઃ । નિત્યં નૈમિત્તિકં કુર્યાદ્યાવજ્જીવતિ માનવઃ ॥ ૨,૧૪.

એને એ જ રીતે સિદ્ધિ મળે છે જેમ બ્રહ્મચારીને મળે છે. માનવજાતે જીવનભર નિયમિત અને વિશેષ વિધિઓ કરવી જોઈએ.

યઃ કશ્ચિત્ક્રિયતે ધર્મસ્તત્ફલં ચાક્ષયં ભવેત્ । તીર્થયાત્રાવ્રતાદીનાં શ્રાદ્ધં સંવત્સરસ્ય હિ ॥ ૨,૧૪.

જે કાયમ ધર્મકર્મ થાય છે, તેનું ફળ કદી ખૂટતું નથી. તીર્થયાત્રા, વ્રત વગેરેમાં, વર્ષમાં એકવાર કરેલું શ્રાદ્ધ વિશેષ છે.

દેવતાનાં ગુરૂણાં ચ માતાપિત્રોસ્તથૈવ ચ । પુણ્યં દેયં પ્રયત્નેન પ્રત્યહં વર્ધતે ખગ ॥ ૨,૧૪.

દેવતાઓ, ગુરૂઓ અને માતા-પિતાને પુણ્ય શ્રદ્ધાપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ; એ રોજે રોજ વધે છે, હે પંખી.

અસ્મિન્યજ્ઞેઃ હિયઃ કશ્ચિદ્ભૂરિદાનં પ્રયચ્છતિ । તત્તસ્ય ચાક્ષયં સર્વં વેદિકાયાં યથા કિલ ॥ ૨,૧૪.

આ યજ્ઞમાં જે કોઈ વિશાળ દાન આપે છે, તેનું ફળ કદી ખૂટતું નથી, જેમ યજ્ઞવેદિકામાં પણ છે.

યથા પૂજ્યતમા લોકે યતયો બ્રહ્મચારિણઃ । તથૈવ પ્રતિપૂજ્યન્તે લોકે સર્વે ચ નિત્યશઃ ॥ ૨,૧૪.

જેમ યતિઓ અને બ્રહ્મચારી લોકો દુનિયામાં સૌથી વધુ પૂજનીય છે, તેમ આવા બધા લોકો હંમેશા સર્વત્ર સન્માન પામે છે.

વરદોઽહં સદા તસ્ય ચતુર્વક્ત્રસ્તથા હરઃ । તે યાન્તિ પરમાંલ્લોકાનિતિ સત્યં વચો મમ ॥ ૨,૧૪.

હું તેને હંમેશા વર આપનાર છું, અને બ્રહ્મા તથા હર પણ. એ લોકો સર્વોચ્ચ લોકને પામે છે — આ મારું સાચું વચન છે.

ઉત્સૃષ્ટો વૃષભો યત્ર પિબત્યપો જલાશયે । શૃઙ્ગેણાલિખતે વાપિ ભૂમિં નિત્યં પ્રહર્ષિતઃ ॥ ૨,૧૪.

જ્યાં મુક્ત કરેલો વાછરડો તળાવમાં પાણી પીવે છે, કે આનંદથી શિંગથી જમીન ખોદે છે —

પિતૄણામન્નપાનં ચ પ્રભૂતમુપતિષ્ઠતિ । પૌર્ણમાસ્યામમાયાં વા તિલપાત્રાણિ દાપયેત્ ॥ ૨,૧૪.

ત્યાં પિતૃઓને ભરપૂર અન્ન-પાન મળે છે. પૂર્ણિમા કે અમાવસ્યાના દિવસે તલથી ભરેલા વાસણો આપવું.

સંક્રાન્તીનાં સહસ્રાણિ સૂર્યપર્વશતાનિ ચ । દત્ત્વા યત્ફલમાપ્નોતિ તદ્વૈ નીલવિસર્જને ॥ ૨,૧૪.

હજારો સંક્રાંતિ અને સૈંકડો સૂર્યપર્વ પર આપેલા દાન જેટલું ફળ, એ જ ફળ નીલ વાછરડાને મુક્ત કરવાથી મળે છે.

વત્સતર્યઃ પ્રદાતવ્યા બ્રાહ્મણેભ્યઃ પદાનિ ચ । તિલપાત્રાણિ દેયાનિ શિવભક્તદ્વિજેષુ ચ ॥ ૨,૧૪.

વાછરડા અને ગાયો બ્રાહ્મણોને આપવી જોઈએ, સાથે જ ચંપલના જોડી પણ આપવી. શિવભક્ત બ્રાહ્મણોને તલથી ભરેલા વાસણો પણ દાન કરવાં.

ઉમામહેશ્વરં ચૈકં પરિધાપ્ય પ્રિદાપયેત્ । અતસીપુષ્પસઙ્કાશં પીતવાસસમચ્યુતમ્ ॥ ૨,૧૪.

ઉમા અને મહેશ્વરનું મુર્તિ પીળા વસ્ત્ર પહેરાવી, જે અટસીના ફૂલ જેવી રંગીન હોય, એવી રીતે સજાવીને દાન કરવી.

યે નમસ્યન્તિ ગોવિન્દં ન તેષાં વિદ્યતે ભયમ્ । પ્રેતત્વાન્મોક્ષમિચ્છન્તો યે કરિષ્યન્તિ સત્ક્રિયામ્ ॥ ૨,૧૪.

જે લોકો ગોવિંદની ભક્તિ કરે છે, તેમને ક્યારેય કોઈ ભય રહેતું નથી. જે મૃત્યુ પછી મુક્તિ ઈચ્છે છે અને યોગ્ય વિધિ કરે છે, તેમને મુક્તિ મળે છે.

યાસ્યન્તિ તે પરાંલ્લોકાનિતિ સત્યં વચો મમ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મયા ચૈવોર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૧૪.

એ લોકો ઉત્તમ લોકોએ પહોંચશે—આ મારું સાચું વચન છે. મૃત્યુ પછીની વિધિ વિષે બધું હું તને સમજાવ્યું છે.

યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ । શ્રુત્વા મહાત્મ્યમતુલં ગરુડો હર્ષમાગતઃ । માનુષાણાં હિતાર્થાય પુનઃ પ્રપચ્છકેશવમ્ ॥ ૨,૧૪.

આ સાંભળીને બધાં પાપોથી મુક્તિ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. એ અતુલ્ય મહિમા સાંભળીને ગરુડ આનંદિત થયો અને માનવજાતના હિત માટે ફરીથી કેશવને પ્રશ્ન કર્યો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૫ ગરુડ ઉવાચ । બગવન્બ્રૂહિ મે સર્વં યમલોકસ્ય નિર્ણયમ્ । જન્તોઃ પ્રયાણમારભ્ય માહાત્મ્યં વર્ત્મવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૧૫.

ગરુડે કહ્યું: ભગવાન, મને યમલોકના નિર્ણય વિશે બધું કહો—જંતુના મૃત્યુ પછીની યાત્રા, તેનું મહાત્મ્ય અને એ માર્ગની વિસ્તૃતતા વિશે.

શ્રીભગવાનુવાચ । શૃણુ તાર્ક્ષ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યમમાર્ગસ્ય નિર્ણયમ્ । પ્રયાણકાનિ સર્વાણિ નગરાણિ ચ ષોડશ ॥ ૨,૧૫.

ભગવાને કહ્યું: તુકાર્ષ્ય, સાંભળ, હું તને યમના માર્ગનો નિર્ણય, યાત્રાના બધા પડાવ અને એના સોળ શહેરો વિશે સમજાવું છું.

ષાડશીતિસહસ્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ । યમલોકસ્ય ચોર્ધ્વં વૈ અન્તરા માનુષસ્ય ચ ॥ ૨,૧૫.

યમલોક અને માનવલોક વચ્ચે છયાંસઠ હજાર યોજનનું અંતર છે.