ગરુડપુરાણમ્

ગરુડ ઉવાચ । સર્પાદ્ધિ પ્રાપ્તમૃત્યૂનામગ્નિદાહાદિ ન ક્રિયા । જલેન શૃઙ્ગિણા વાપિ શસ્ત્રાદ્યૈર્મ્રિયતે યદિ ॥ ૨,૧૩.

ગરુડએ પૂછ્યું: જે લોકો સાપના દંશથી, અગ્નિમાં સળી જવાથી કે આવા અન્ય કારણોથી મરે છે, અને જેમની ક્રિયાઓ કરવામાં આવતી નથી, એ લોકો પાણીમાં, શિંગાવાળા પ્રાણીઓથી કે શસ્ત્રથી પણ મરે હોય—

અસન્મૃત્યુમૃતાનાં ચ કથં શુદ્ધિર્ભવત્પ્રભો । એતન્મે સંશયં દેવ ચ્છેત્તુમર્હસ્યશેષતઃ ॥ ૨,૧૩.

પ્રભુ, જે લોકો અસામાન્ય રીતે મરે છે, તેમની શુદ્ધિ કેવી રીતે થાય છે? હે દેવ, કૃપા કરીને મારી આ શંકા પૂરી રીતે દૂર કરો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । ષણ્માસૈર્બ્રાહ્મણઃ શુધ્યેદ્યુગ્મે સાર્ધે તુ બાહુજઃ । સાર્ધમાસેન વૈશ્યસ્તુ શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ ॥ ૨,૧૩.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: બ્રાહ્મણ છ મહિને શુદ્ધ થાય છે; ક્ષત્રિય દોઢ વર્ષે; વૈશ્ય દોઢ મહિનામાં અને શૂદ્ર એક મહિનામાં શુદ્ધ થાય છે.

દત્ત્વા દાનાન્યશેષાણિ સુતીર્થે મ્રિયતે યદિ । બ્રહ્મચારી શુચિર્ભૂત્વા ન સ યાતીહ દુર્ગતિમ્ ॥ ૨,૧૩.

જે વ્યક્તિ સર્વ પ્રકારના દાન આપી, પવિત્ર તીર્થમાં બ્રહ્મચારી અને શુદ્ધ રહી મરે, તેને અહીં ક્યારેય દુર્ગતિ નથી ભોગવવી પડતી.

વૃષોત્સર્ગાદિકં કૃત્વા યતિધર્મં સમાચરેત્ । યતિત્વે મૃત્યુમાપ્નોતિ સ ગચ્છેદ્બ્રહ્મશાખ્વતમ્ ॥ ૨,૧૩.

વાછરડું છોડવું અને અન્ય વિધિઓ કરી, યતિધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ; અને જો યતિ અવસ્થામાં મૃત્યુ આવે, તો તે બ્રહ્મના શ્રેષ્ઠ સ્થાનને પામે છે.

વિકર્મ કુરુતે યસ્તુ શિષ્ટાચારવિવર્જિતઃ । વૃષોત્સર્ગાદિકં કૃત્વા ન ગચ્છેદ્યમશાસનમ્ ॥ ૨,૧૩.

જે વ્યક્તિ સારા લોકોની આચરણને અવગણે છે અને ખોટા કામ કરે છે, પણ વાછરડું છોડવું વગેરે વિધિઓ કરે છે, તો પણ તે યમના રાજ્યમાં નથી જતો.

પુત્ત્રો વા સોદરો વાપિ પૌત્રો બન્ધુજનસ્તથા । ગોત્રિણશ્ચાર્થભાગી ચ મૃતે કુર્યાદ્વૃષોત્સવમ્ ॥ ૨,૧૩.

પુત્ર, ભાઈ, પૌત્ર, સંબંધીઓ, ગોત્રજ કે વારસદાર—મૃત વ્યક્તિ માટે વાછરડું છોડવાની વિધિ કરવી જોઈએ.

પુત્રાભાવે તુ પત્ની સ્યાદ્દૌહિત્ત્રો દુહીતાપિ વા । પુત્ત્રેષુ વિદ્યમાનેષુ વૃષં નાન્યેન કારયેત્ ॥ ૨,૧૩.

જો પુત્ર ન હોય, તો પત્ની, દીકરીનો પુત્ર કે દીકરી પણ આ વિધિ કરી શકે; પણ પુત્રો હાજર હોય, તો બીજાએ વાછરડું છોડવું નહીં.

ગરુડ ઉવાચ । પુત્ત્રા યસ્ય ન વિદ્યન્તે નરા નાર્યઃ સુરેશ્વર । એતન્મે સંશયં દેવ ચ્છેતુમર્હસ્યશેષતઃ ॥ ૨,૧૩.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે દેવોના સ્વામી, જો કોઈને પુત્ર કે સ્ત્રીઓ ન હોય, તો મારા આ સંશયને સંપૂર્ણપણે દૂર કરો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અપુત્ત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ । તસ્માત્કેનાપ્યુપાયેન પુત્ત્રસ્ય જનનં ચરેત્ ॥ ૨,૧૩.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: જેને પુત્ર નથી, તેને કોઈ માર્ગ કે સ્વર્ગ નથી; તેથી, કોઈ પણ રીતે પુત્રની પ્રાપ્તિ માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

યાનિ કાનિ ચ દાનાનિ સ્વયં દત્તાનિ માનવૈઃ । તાનિતાનિ ચ સર્વાણિ તૂપતિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ ॥ ૨,૧૩.

માનવોએ પોતે જે દાન આપ્યું હોય, એ બધું જ તેમના આગળ ઉભું રહે છે.

વ્યઞ્જનાનિ વિચિત્રાણિ ભક્ષ્યભોજ્યાનિ યાનિ ચ । સ્વહસ્તેન પ્રદત્તાનિ દેહાન્તે ચાક્ષયં ફલમ્ ॥ ૨,૧૩.

વિવિધ વાનગીઓ, ભોજન અને સ્વહસ્તે આપેલા ખોરાક, શરીર છોડ્યા પછી અક્ષય ફળ આપે છે.

ગોભૂહિરણ્યવાસાંસિ ભોજનાનિ પાદનિ ચ । યત્રયત્ર વસેજ્જન્તુસ્તત્રતત્રોપતિષ્ઠતિ ॥ ૨,૧૩.

ગાય, જમીન, સોનું, વસ્ત્ર, ભોજન અને પાણી—જેને જે સ્થાન મળે છે, ત્યાં એ દાન તેની સાથે જ રહે છે.

યાવત્સ્વસ્થં શરીરં હિ તાવદ્ધર્મં સમાચરેત્ । અસ્વસ્થઃ પ્રેરિતશ્ચાન્યૈર્નાકિઞ્ચિત્કર્તુમર્હતિ ॥ ૨,૧૩.

જ્યાં સુધી શરીર તંદુરસ્ત છે, ત્યાં સુધી ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ; બીમાર થઈને, બીજાની todayથી કોઈ કાર્ય યોગ્ય નથી.

જીવતોઽપિ મૃતસ્યેહ ન ભૂતં ચૌર્ધ્વદૈહિકમ્ । વાયુભૂતઃ ક્ષુધાવિષ્ટો ભ્રમતે ચ દિવાનિશમ્ ॥ ૨,૧૩.

આ દુનિયામાં જીવતો હોવા છતાં, જે મૃત ગણાય છે, તેને ઉત્તરક્રિયા મળતી નથી; તે વાયુરૂપ થઈ, ભૂખે તરસે, દિવસ-રાત ફરતો રહે છે.

કૃમિઃ કીટઃ પતઙ્ગો વા જાયતે મ્રિયતે પુનઃ । અસદ્ગર્ભે ભવેત્સોઽપિ જાતઃ સદ્યો વિનશ્યતિ ॥ ૨,૧૩.

એ ફરીથી કીડો, જીવાત કે પતંગિયું બની જન્મે છે અને ફરી મરે છે; ખોટા ગર્ભમાં જન્મે તો તરત જ નાશ પામે છે.

યાવત્સ્વસ્થમિદં શરીરમરુજં યાવજ્જરા દૂરતો યાવચ્ચેન્દ્રિયશક્તિરપ્રતિહતા યાવત્ક્ષયો નાયુષઃ । આત્મશ્રેયસિ તાવદેવ વિદુષા કાર્યઃ પ્રયત્નો મહાન્સન્દીપ્તે ભવને તુ કૂપખનનં પ્રત્યુદ્યમઃ કીદૃશઃ ॥ ૨,૧૩.

જ્યાં સુધી આ શરીર સ્વસ્થ છે, રોગરહિત છે, વૃદ્ધાવસ્થા દૂર છે, ઇન્દ્રિયશક્તિ અખંડિત છે અને આયુષ્ય બાકી છે, ત્યાં સુધી જ્ઞાનીએ પોતાના સારા માટે મહાન પ્રયત્ન કરવો જોઈએ; કેમ કે, ઘર સળગી રહ્યું હોય ત્યારે કૂવો ખોદવાનો શું અર્થ?

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૪ ગરુડ ઉવાચ । આર્તેન મ્રિયમાણેન યદ્દત્તં તત્ફલં વદ । સ્વસ્થાવસ્થેન દત્તેન વિધિહીનેન વા વિભો ॥ ૨,૧૪.

ગરુડએ પૂછ્યું: ભગવાન, દુઃખી અને મરણશૈયા પર રહેલા માણસે આપેલું દાન, કે સ્વસ્થ અવસ્થામાં આપેલું દાન, અથવા યોગ્ય વિધિ વિના આપેલું દાન—આ બધાનું શું ફળ મળે છે?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । એકા ગૌઃ સ્વસ્થચિત્તસ્ય હ્યાતુરસ્ય ચ ગોશતમ્ । સહસ્રં મ્રિયમાણસ્ય દત્તં વિત્તવિવર્જિતમ્ ॥ ૨,૧૪.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: સ્વસ્થ મનવાળા માણસે એક ગાય આપવી એ બીમાર માણસે સો ગાય આપવાની બરાબર છે, અને મરણ પામતા ગરીબે હજાર ગાય આપવી એ પણ એ જ ફળ આપે છે.

મૃતસ્યૈવ પુનર્લક્ષં વિધિપૂતં ચ તત્સમમ્ । તીર્થપાત્રસમાયોગાદેકા ગૌર્લક્ષપુણ્યદા ॥ ૨,૧૪.

મરણ પછી યોગ્ય વિધિથી લાખ ગાય આપવી એ પણ એ જ ફળ આપે છે; અને તીર્થસ્થળે એક ગાય આપવી એ લાખ પુણ્યના ફળ જેટલું છે.

પાત્રે દત્તે ખગશ્રેષ્ઠ અહન્યહનિ વર્ધતે । દાતુર્દાનમપાપાય જ્ઞાનિનાં ચ પ્રતિગ્રહઃ ॥ ૨,૧૪.

હે પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, યોગ્ય પાત્રને દાન આપવાથી એ દાન રોજે રોજ વધે છે; દાતા પર કોઈ પાપ આવતું નથી અને જ્ઞાની લોકો એ દાન નિઃશંકપણે સ્વીકારે છે.

વિષશીતાપહો મન્ત્રવહ્નિઃ કિં દોષભાજનમ્ । દાતવ્યં પ્રત્યહં પાત્રે નિમિત્તેષુ વિશેષતઃ ॥ ૨,૧૪.

મંત્રથી પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેમ ઝેર અને ઠંડી દૂર કરે છે, તેમ યોગ્ય પાત્રમાં દાન આપવાથી કોઈ દોષ રહેતો નથી; ખાસ શુભ પ્રસંગે અને રોજ યોગ્ય પાત્રને દાન આપવું જોઈએ.

નાપાત્રે વિદુષા કિઞ્ચિદાત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા । અપાત્રે જાતુ ગૌર્દત્તા દાતારં નરકં નયેત્ ॥ ૨,૧૪.

જે પોતાના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે, એએ ક્યારેય અયોગ્ય પાત્રને કંઈ આપવું નહીં; અયોગ્યને ગાય આપવાથી દાતા નરકમાં જાય છે.

કુલૈકવિંશતિયુતં ગ્રહીતારં ચ પાતયેત્ । દેહાન્તરં પરિપ્રાપ્ય સ્વહસ્તેન કૃતં ચ યત્ ॥ ૨,૧૪.

ગ્રાહક પણ, પોતાના કુટુંબની એકવીસ પેઢી સાથે, પતન પામે છે; શરીર છોડ્યા પછી, પોતાના હાથથી જે કર્યું હોય એનું ફળ ભોગવવું પડે છે.

ધનં ભૂમિગતં યદ્વત્સ્વહસ્તેન નિવેશિતમ્ । તદ્વત્ફલમવાપ્નોતિ હ્યહં વચ્મિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૧૪.

જેમ જમીનમાં પોતે મૂકી ધરાવેલું ધન ફળ આપે છે, તેમ પોતાના હાથથી આપેલું દાન પણ ફળ આપે છે, હે પંખીઓના રાજા, હું એ વાત નિશ્ચયપૂર્વક કહું છું.

અપુત્રોઽપિ વિશેષેણ ક્રિયાં ચૈવાન્ધ્વદૌહિકીમ્ । પ્રકુર્યાન્મોક્ષકામશ્ચ નિર્ધનશ્ચ વિશેષતઃ ॥ ૨,૧૪.

જેને પુત્ર ન હોય એએ પણ ખાસ કરીને પિતૃકાર્ય કરવું જોઈએ; મુક્તિ ઇચ્છનાર અને ગરીબ માણસે પણ એ કાર્ય કરવું જોઈએ.

સ્વલ્પેનાપિ હિ વિત્તેન સ્વયં હસ્તેન યત્કૃતમ્ । અક્ષયં યાતિ તત્સર્વં યથાજ્યં ચ હુતાશને ॥ ૨,૧૪.

થોડા ધનથી પણ, પોતાના હાથથી આપેલું જે કંઈ દાન હોય એ અક્ષય બને છે, જેમ અગ્નિમાં ઘી અર્પણ કરવાથી તે અક્ષય રહે છે.

એકા ચૈકસ્ય દાતવ્યા શય્યા કન્યા પયસ્વિની । સા વિક્રીતા વા દહત્યાસપ્તમં કુલમ્ ॥ ૨,૧૪.

એક જ શૈયા, એક કન્યા કે દૂધ આપતી ગાય, એક વ્યક્તિને એક જ વાર આપવી જોઈએ; જો એ વેચાય તો એ સાત પેઢી સુધી કુટુંબને દહન કરે છે.

તસ્માત્સર્વં પ્રકુર્વીત ચઞ્ચલે જીવિતે સતિ । ગૃહીતદાનપાથેયઃ સુખં યાતિ મહાધ્વનિ ॥ ૨,૧૪.

માણસનું જીવન અનિશ્ચિત છે, તેથી જીવતો હોય ત્યાં સુધી બધા કર્મો કરવું જોઈએ; દાનનું પુણ્ય લઈને જનાર મહાન માર્ગ પર સુખથી જાય છે.