ગરુડપુરાણમ્

દેવતાભ્યઃ પિતૄણાં હિ પૂર્વમાપ્યાયનં શુભમ્ । યે યજન્તિ પિતૄન્દેવાન્બ્રાહ્મણાંશ્ચ હુતાશનમ્ ॥ ૨,૧૦.

પહેલું અને શુભ તૃપ્તિનું કાર્ય પિતૃઓ માટે થાય છે, પછી દેવો માટે. જે લોકો પિતૃઓ, દેવો, બ્રાહ્મણો અને અગ્નિની પૂજા કરે છે,

સર્વભૂતાન્તરાત્માનં મામેવ હિ યજન્તિ તે । સ્માર્તેન વિધિના શ્રાદ્ધં કૃત્વા સ્વવિભવોચિતમ્ ॥ ૨,૧૦.

એ લોકો, નિયમ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરીને અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, સર્વ જીવોમાં રહેલા મારા સ્વરૂપની જ પૂજા કરે છે.

આબ્રાહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં જગત્પ્રીણાતિ માનવઃ । અન્નપ્રકિરણં યત્તુ મનુષ્યૈઃ ક્રિયતે ભુવિ ॥ ૨,૧૦.

માણસો ધરતી પર અનાજ વિતરે છે ત્યારે બ્રહ્માથી લઈને ઘાસના તણિયા સુધી આખું જગત પ્રસન્ન થાય છે.

તેન તૃપ્તિમુપાયાન્તિ યે પિશાચત્વમાગતાઃ । યચ્ચામ્બુઃ સ્નાનવસ્ત્રેભ્યો ભૂમૌ પતતિ ખેચર ॥ ૨,૧૦.

એથી જેઓ ભૂત-પ્રેત બની ગયા છે, તેઓ તૃપ્ત થાય છે. અને સ્નાન કે કપડાં ધોવાથી જે પાણી જમીન પર પડે છે, હે આકાશમાં વિહરનાર,

તેન યે તરુતાં પ્રાપ્તાસ્તેષાં તૃપ્તિઃ પ્રજાયતે । યાનિ ગન્ધામ્બૂનિ ચૈવ પતન્તિ ધરણીતલે ॥ ૨,૧૦.

એથી જેઓ વૃક્ષ રૂપે જન્મ્યા છે, તેમને પણ તૃપ્તિ મળે છે. અને ધરતી પર જે સુગંધિત પાણી પડે છે,

તેન ચાપ્યાયનં તેષાં યે દેવત્વમુપાગતાઃ । યે ચાપિ સ્વકુલાદ્બાહ્યાઃ ક્રિયાયોગ્યા હ્યસંસ્કૃતાઃ ॥ ૨,૧૦.

એથી જેઓ દેવત્વ પામ્યા છે, તેમને પણ તૃપ્તિ મળે છે. અને જે પોતાના કુળથી બહાર છે, કર્મ માટે અયોગ્ય છે અને સંસ્કાર વિહિન છે,

વિપન્નાસ્તે તુ વિકિરસંમાર્જનજલાશિનઃ । ભુક્ત્વા ચાચમનં યચ્ચ જલં યચ્ચાહ્નિ સેવિતમ્ ॥ ૨,૧૦.

જે પતિતો છે, અને વિખેરાયેલા અન્ન, ઝાડૂથી એકઠું કરેલું અથવા પાણી પીધા પર જીવતા હોય છે, તથા ભોજન પછીનું પાણી કે દિવસ દરમિયાન પીધેલું પાણી,

બ્રાહ્મણાનાં તથૈવાન્યત્તેન તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ વૈ । પિશાચત્વમનુપ્રાપ્તાઃ કૃમિકીટત્વમેવ યે ॥ ૨,૧૦.

એથી બ્રાહ્મણો અને બીજા પણ, જેમણે ભૂત-પ્રેત, કે કીડા-મકોડા રૂપે જન્મ લીધો હોય, તેઓ તૃપ્ત થાય છે.

ઉદ્ધૃતેષ્વન્નપિણ્ડેષુ ભુવિ યે ચાન્નકાઙ્ક્ષિણઃ । તૈરેવાપ્યાયનં તેષાં યે મનુષ્યત્વમાગતાઃ ॥ ૨,૧૦.

જ્યારે પિંડ આપવામાં આવે છે અને ધરતી પર જે ભોજન ઇચ્છે છે, એ પિંડોથી જ માનવ જન્મ પામેલા લોકો તૃપ્ત થાય છે.

એવં વૈ ક્રિયમાણાનાં તેષાં ચૈવ દ્વિજન્મનામ્ । કશ્ચિજ્જલાન્નવિક્ષેપઃ શુચિરુચ્છિષ્ટ એવ વા ॥ ૨,૧૦.

આ રીતે જ્યારે દ્વિજ પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ થાય છે, ત્યારે શુદ્ધ કે બચેલું, જે પણ પાણી કે અન્ન ધરતી પર વિખેરાય છે,

તેનાન્નેન કુલે તેષાં યે વૈ જાત્યન્તરં ગતાઃ । ભવત્યાપ્યાયનં તેષાં સમ્યક્શ્રાદ્ધે કૃતે સતિ ॥ ૨,૧૦.

એ અન્નથી, કુટુંબના જે લોકો બીજું જન્મ લીધું હોય, તેમને પણ શ્રાદ્ધ યોગ્ય રીતે કરવાથી તૃપ્તિ મળે છે.

અન્યાયોપાર્જિતૈર્દ્રવ્યૈર્યચ્છ્રાદ્ધં ક્રિયતે નરૈઃ । તકૃપ્યન્તિ તેન ચણ્ડાલાઃ પુક્કસાદ્યુપયોનિષુ ॥ ૨,૧૦.

જો મનુષ્ય અયોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી શ્રાદ્ધ કરે છે, તો એથી ચંડાળ અને અન્ય નીચ જાતિમાં જન્મેલા લોકો તૃપ્ત થાય છે.

એવં સંપ્રાપ્યતે પક્ષિન્ યદ્દત્તમિહ બાન્ધવૈઃ । શ્રાદ્ધં કુર્વદ્ભિરન્નામ્વુશાકૈસ્તૃપ્તિર્હિ જાયતે ॥ ૨,૧૦.

હે પક્ષી, આ રીતે અહીં સંબંધીઓ જે કંઈ આપે છે—જ્યારે શ્રાદ્ધમાં ભોજન અને શાકથી પૂજા થાય છે—એથી તૃપ્તિ મળે છે.

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ । સદ્યો દેહાન્તરપ્રાપ્તિર્વિલંબેનાવનીતલે ॥ ૨,૧૦.

તમે જે પૂછ્યું તે બધું હું સમજાવી દીધું છે; શરીર બદલાવ તરત થાય કે મોડું થાય, એ પણ ધરતી પર સમજાવ્યું છે.

પૃષ્ટવાનસિ તત્તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ સમાસતઃ । સદ્યો વિલમ્બતઞ્ચૈવોભયથાપિ કલેવરમ્ ॥ ૨,૧૦.

તમે પૂછ્યું છે, તેથી હું બંને રીતે સંક્ષિપ્તમાં કહું છું—શરીર તરત બદલાય કે થોડા સમય પછી.

યતો હિ મર્ત્યઃ પ્રાપ્નોતિ તદ્વિશેષઞ્ચ મે શૃણુ । અધૂમકજ્યોતિરિવાઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુમાંસ્તતઃ ॥ ૨,૧૦.

માણસે શું વિશેષ પામે છે, તે મારી પાસેથી સાંભળો; જેમ ધૂમરહિત જ્યોત હોય, તેમ અંગૂઠા જેટલું મનુષ્ય બહાર આવે છે.

દેહમેકં સદ્ય એવ વાયવીયં પ્રપદ્યતે । યથા નૃણજલૌકા હિ પશ્ચત્પાદં તદોદ્ધરેત્ ॥ ૨,૧૦.

એ તરત જ એક હવામાં ચાલતું શરીર પામે છે; જેમ જળિયાં ખાવા પછી પોતાનું પાછળનું અંગ ખેંચી લે છે, તેમ.

સ્થિતિરગ્ર્યસ્ય પાદસ્ય યદા જાતા દૃઢા ભવેત્ । એવં દેહી પૂર્વદેહં સમુત્સૃજતિ તં યદા ॥ ૨,૧૦.

જ્યારે શ્રેષ્ઠ પગની મજબૂત સ્થિરતા થાય છે, ત્યારે આત્મા એ જૂનું શરીર છોડી દે છે.

ભોગાર્થમગ્રે સ્યાદ્દેહો વાયવીય ઉપસ્થિતઃ । વિષયગ્રાહકં યદ્વન્મ્રિયમાણસ્ય ચેન્દ્રિયમ્ ॥ ૨,૧૦.

ભોગ માટે પહેલા વાયુથી બનેલું શરીર આવે છે, જેમ કે મરણ પામતા માણસની ઇન્દ્રિયો વિષયોને પકડી રાખે છે.

નિર્વ્યાપારં તચ્ચ દેહે વાયુનૈવ સ ગચ્છતિ । શરીરં યદવાપ્નોતિ તચ્ચાપ્યુત્ક્વમ્યતિ સ્વયમ્ ॥ ૨,૧૦.

એ શરીર નિષ્ક્રિય હોવાથી, માત્ર વાયુથી જ શરીર છોડે છે; જે કોઈ બીજું શરીર મળે છે, એ પણ પોતે જ છોડી દે છે.

ગૃહીત્વા સ્વં વિનિર્યાતિ જીવો ગર્ભ ઈવાશયાત્ । ઉત્ક્રામન્તં સ્થિતં વાપિ ભુઞ્જાનં વા ગુણાન્વિતમ્ ॥ ૨,૧૦.

જેમ ગર્ભમાંથી બાળક બહાર આવે છે, તેમ આત્મા પોતાનું સૂક્ષ્મ શરીર લઈને બહાર જાય છે; એ જાય, રહે કે ભોગવે, બધે ગુણોથી યુક્ત રહે છે.

વિમૂઢા નાનુપશ્યન્તિ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ । આતિવાહિકમિત્યેવં વાયવીયં વદન્તિ હિ ॥ ૨,૧૦.

મૂઢ લોકો એને જોઈ શકતા નથી, પણ જ્ઞાનની આંખ ધરાવનારા એને જોઈ શકે છે; તેથી એને 'આતિવાહિક' એટલે વાયુરૂપ કહેવામાં આવે છે.

એવં તુ યાતુધાનાનાં તમેવ ચ વદન્તિ હિ । સુપર્ણ ઈદૃશો દેહો નૃણાં ભવતિ પિણ્ડજઃ ॥ ૨,૧૦.

યાતુધાનો માટે પણ આવું જ કહેવાય છે; સુપર્ણ, મનુષ્યોમાં પણ આવું જ પિંડથી ઉત્પન્ન થયેલું શરીર થાય છે.

પુત્રાદિભિઃ કૃતાશ્ચેત્સ્યુઃ પિણ્ડા દશ દશાહિકાઃ । પિણ્ડજેન તુ દેહેન વાયુજશ્ચૈકતાં વ્રજેત્ ॥ ૨,૧૦.

પુત્ર અને અન્ય લોકો દસ દિવસ સુધી દસ પિંડ આપે તો, પિંડથી બનેલું શરીર વાયુરૂપ શરીર સાથે એકરૂપ થાય છે.

પિણ્ડજો યદિ નૈવ સ્યાદ્વાયુજોઽર્હતિ યાતનામ્ । દેહિનોઽસ્મિન્યથા દેહે કૌમારં યૌવનં જરા । તથા દેહાન્તરપ્રાપ્તિઃ પક્ષીન્દ્રેત્યવધારય ॥ ૨,૧૦.

જો પિંડથી બનેલું શરીર ન હોય તો વાયુરૂપ શરીર યાતના ભોગવે છે; જેમ આ શરીરમાં બાળપણ, યુવાની અને વૃદ્ધાવસ્થા આવે છે, તેમ બીજું શરીર પણ મળે છે, સુપર્ણ, એ સમજી લે.

વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરોપરાણિ । તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણાન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી ॥ ૨,૧૦.

જેમ માણસ જૂના કપડા છોડીને નવા પહેરે છે, તેમ આત્મા જૂના શરીર છોડીને નવા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે.

નૈનં છિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવકઃ । ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ ॥ ૨,૧૦.

શસ્ત્રો એને કાપી શકતા નથી, અગ્નિ એને સળી શકતો નથી, પાણી એને ભીંજવી શકતા નથી અને પવન એને સુકવી શકતો નથી.

વાયવીયાં તનું યાતિ સદ્ય ઇત્યુક્તમેવ તે । પ્રાપ્તિર્વિલંબતો યસ્ય તં દેહં ખલુ મે શૃણુ ॥ ૨,૧૦.

તને કહેલું કે તરત વાયુરૂપ શરીર મળે છે; પણ જો એમાં વિલંબ થાય, તો એ શરીર વિશે હવે સાંભળ.

ક્વચિદ્વિલંબતો દેહં પિણ્ડજં સ સમાપ્નુયાત્ । અથો ગતો યામ્યલોકં સ્વીયકર્માનુસારતઃ ॥ ૨,૧૦.

ક્યારેક વિલંબથી પિંડથી બનેલું શરીર મળે છે; પછી પોતાનાં કર્મ અનુસાર યમલોકમાં જાય છે.