ગરુડપુરાણમ્

ક્ષુત્તૃષાવિષ્ટદેહશ્ચ ભક્ષ્યં પાનં ન ચાપ્નુયામ્ । અતો વિકૃતિરેષા વૈ કૃશાત્વાદિરમાંસકા ॥ ૨,૯.

ભૂખ અને તરસથી પીડિત, હું ખાવા-પીવા માટે કંઈ મેળવી શકતો નથી; તેથી, આ વિકૃતિ આવી છે—દેહ સુકાઈ ગયો છે અને માંસ પણ નથી.

ક્ષુત્તૃડ્જન્યં મહાદુઃ ખમનુભવામિ પુનઃ પુનઃ । અકલ્યાણં હિ પ્રેતત્વં વૃષોત્સર્ગં વિના કૃતમ્ ॥ ૨,૯.

ભૂખ અને તરસથી થતી મોટી પીડા હું વારંવાર અનુભવું છું; વૃષોત્સર્ગ વિના પ્રેત અવસ્થા ખરાબ અને અશુભ છે.

તસ્માદ્રાજન્દયાસિન્ધો પ્રાર્થયામિ તવાગ્રતઃ । રાજોવાચ । વર્તતે મત્કુલે પ્રેત ઇતિ જ્ઞેયં કથં નરૈઃ ॥ ૨,૯.

અત્યારે, રાજા, દયાના સમુદ્ર, હું તમારી સામે વિનંતી કરું છું— રાજા બોલ્યા: મારા કુળમાં પ્રેત છે, એ વાત લોકો કેવી રીતે જાણે?

તન્મમાચક્ષ્વ હિ પ્રેત પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે કથમ્ । પ્રેત ઉવાચ । લિઙ્ગેન પીડયા પ્રેતોઽનુમાતવ્યો નરૈઃ સદા ॥ ૨,૯.

તેથી, મને કહો, પ્રેત, પ્રેત અવસ્થામાંથી મુક્ત કેવી રીતે થાય. પ્રેત બોલ્યા: પ્રેતની પીડાના લક્ષણોથી લોકો હંમેશા પ્રેતની હાજરી જાણી શકે છે.

વક્ષ્યામિ પીડાસ્તા રાજન્યા વૈ પ્રેતકૃતા ભુવિ । ઋતુઃ સ્યાદફલઃ સ્ત્રીણાં યદા વંશો ન વર્ધતે ॥ ૨,૯.

હું તમને, રાજા, પ્રેતથી થતી પીડાઓ જણાવીશ: જ્યારે સ્ત્રીઓના ઋતુચક્ર ફળદાયી નથી, જ્યારે કુળમાં વધારો થતો નથી—

મ્રિયન્તે ચાલ્પવયસઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા । અકસ્માદ્વૃત્તિહરણમપ્રતિષ્ઠા જનેષુ વૈ ॥ ૨,૯.

જ્યારે યુવાન લોકો મરી જાય છે, એ પ્રેતથી થતી પીડા છે; અચાનક રોજગાર ગુમાવવો અને લોકોમાં અસ્થિરતા—

અકસ્માદ્ગૃહદાહઃ સ્યાત્સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા । સ્વગેહે કલહો નિત્યં સ્યાચ્ચ મિથ્યાભિશંસનમ્ ॥ ૨,૯.

અચાનક ઘર જળી જાય, એ પણ પ્રેતથી થતી પીડા છે; પોતાના ઘરમાં સતત ઝઘડા અને ખોટા આરોપો.

રાજયક્ષ્માદિસમ્ભૂતિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા । અપિ સ્વયં ધનં મુક્તં પ્રયત્નાદનવે પથિ ॥ ૨,૯.

રાજયક્ષ્મા અને એવી બીમારીઓથી થતી પીડા, એ પીડા પ્રેતથી થાય છે. જો ધન મહેનતથી મુક્ત થાય પણ, એ સાચા માર્ગે પહોંચતું નથી.

નૈવ લભ્યેત નશ્યેતઃ સા પીડા પ્રેતસંમવા । સુવૃષ્ટૌ કૃષિનાશઃ સ્યાદ્વાણિજ્યાદ્વૃત્તિનાશનમ્ ॥ ૨,૯.

એ પીડા, જે પ્રેતથી થાય છે, એ પ્રાપ્ત પણ નથી થતી અને નાશ પણ નથી થતી. સારી વરસાદમાં પણ ખેતર બગડી જાય છે, અથવા વેપારીઓની આવક ગુમાવી બેસે છે.

કલત્રં પ્રતિકૂલં સ્યાત્સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા । એવન્તુ પીડયા રાજન્પ્રેતજ્ઞાનં ભવેન્નૃણામ્ ॥ ૨,૯.

પત્ની વિરુદ્ધ થઈ જાય, એ પીડા પણ પ્રેતથી થાય છે. રાજા, આવી પીડાઓથી લોકો પ્રેતની હાજરી જાણે છે.

વૃષોત્સર્ગો યદિ ભવેત્પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે તદા । તસ્માન્નૃપ ત્વમપ્યેવં વૃષોત્સર્ગં કુરુ પ્રભો ॥ ૨,૯.

જો વૃષની મુક્તિ થાય, તો પ્રેત અવસ્થાથી મુક્તિ મળે છે. તેથી, રાજા, તમે પણ આવી રીતે વૃષમુક્તિ કરો.

મામુદ્દિશ્ય નૃપેઽપ્યત્રાધિકારોઽત્યનુકમ્પયા । રાજપુત્રો હતઃ કશ્ચિન્મયૈવાપ્તસ્તતો મયા ॥ ૨,૯.

મારા માટે પણ, રાજા માટે અહીં અધિકાર છે, ખૂબ દયાથી. કોઈ રાજકુમાર મારાયો છે, એ મને મળ્યો છે, તેથી હું આવ્યો છું.

કુરુષ્વ ત્વં ગૃહીત્વા મે તદ્ધનેન વૃષોત્સવમ્ । કાર્તિક્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વાઽશ્વયુઙ્મધ્યેઽથવા નૃપ ॥ ૨,૯.

મારા ધનથી તમે વૃષમુક્તિનો ઉત્સવ કરો, કાર્તિકની પૂર્ણિમા કે આશ્વયુજના મધ્યમાં, રાજા.

રેવતીયુક્તદિવસે કૃષીષ્ઠા મે વૃષોત્સવમ્ । પુણ્યાન્વિપ્રાન્સમાહૂય વહ્નિં સ્થાપ્ય વિધાનતઃ ॥ ૨,૯.

રેવતી નક્ષત્રના દિવસે, મારા માટે વૃષમુક્તિનો ઉત્સવ કરો. સારા બ્રાહ્મણોને બોલાવી, વિધિ પ્રમાણે અગ્નિ સ્થાપિત કરો.

મન્ત્રૈર્હોમસ્તથા કાર્યઃ ષડ્ભિર્નૃપ વિધાનતઃ । બહૂન્વિપ્રાન્ ભોજયેથાસ્તદ્રત્નાપ્તધનેન વૈ । એવં કૃતે મહીપાલ મમ મુક્તિર્ભવિષ્યતિ ॥ ૨,૯.

છ મંત્રોથી હોમ વિધિ પ્રમાણે કરો, રાજા. એ રત્નથી મળેલા ધનથી ઘણા બ્રાહ્મણોને ભોજન આપો. આવું કરવાથી, મહીપાલ, મારી મુક્તિ થશે.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । તથેતિ પ્રતિજગ્રાહ મણિં રાજા તતઃ ખગ ॥ ૨,૯.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: 'એવું જ થશે.' પછી રાજાએ રત્ન સ્વીકાર્યું, પંખી.

ક્રિયાધિકારસ્તસ્યૈવ યો ધનગ્રાહકો ભવેત્ । કુર્વતોસ્તુ તયોર્વાર્તામેવં પ્રેતમહીક્ષિતોઃ ॥ ૨,૯.

જે ધન સ્વીકારે, એ જ વિધિ કરવાનો અધિકાર ધરાવે છે. આવું જ વાત પ્રેત અને ધરતીના રાજા વચ્ચે થઈ.

ઝણત્કારસ્તુ ઘણ્ટાનાં ભેરીણાં ભાઙ્કૃતિસ્તથા । જાતસ્તદા રાજસેના ચતુરઙ્ગા સમાપતત્ ॥ ૨,૯.

પછી ઘંટીઓનો ઝણકાર, બેરીઓનો ધમાકો અને શંખોની ધ્વનિ ઉઠી. એ સમયે રાજસેનાની ચારેય ટુકડીઓ ભેગી થઈ.

તસ્યામાગતમાત્રાયાં પ્રેતશ્ચાદૃશ્યતાં ગતઃ । તસ્માદ્વનાદ્વિનિઃસૃત્ય રાજાપિ પુરમાગમત્ ॥ ૨,૯.

જ્યારે એ આવી, પ્રેત અદૃશ્ય થઈ ગયો. એ વનમાંથી બહાર આવી, રાજા પણ શહેરમાં પાછો ગયો.

સ કાર્તિક્યાં પૂર્ણિમાયાં પ્રેતમુદ્દિશ્ય સંવ્યધાત્ । વૃષોત્સર્ગં વિધાનેન તન્મણ્યાપ્તધનેન ચ ॥ ૨,૯.

કાર્તિકની પૂર્ણિમાએ, તેણે પ્રેત માટે વિધિ પ્રમાણે, એ રત્નથી મળેલા ધનથી વૃષમુક્તિ કરી.

પ્રેતોઽપ્યયં સપદિલબ્ધસુવર્ણદેહઃ કર્માન્ત આગત ઇતિ પ્રણનામ ભૂપમ્ । દેવ ત્વદીયમહિમાયમિતિ સ્તુવન્ સ યાતો દિવં ગરુડ ભૂપતિના કૃતજ્ઞઃ ॥ ૨,૯.

પ્રેત, પોતાના સાથીઓ સાથે સુવર્ણ શરીર પામી, કર્મનો અંત આવ્યો, રાજાને વંદન કર્યું. દેવ, તારા મહિમાનું સ્તુતિ કરીને, એ કૃતજ્ઞ બની સ્વર્ગે ગયો, ગરુડ.

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથા ભૂપતિનાપિ સઃ । ઉદ્ધૃતઃ પ્રેતભાવાદ્વૈ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ॥ ૨,૯.

આ બધું તને કહી દીધું છે, કેવી રીતે રાજાએ પણ એને પ્રેત અવસ્થામાંથી ઉગાર્યો. હવે તને શું વધુ સાંભળવું છે?

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦ ગરુડ ઉવાચ । સપિણ્ડીકરણ જાતે આબ્દિકે ચ સ્વકર્મભિઃ । દેવત્વં વા મનુષ્યત્વં પક્ષિત્વં વાપ્નુયુર્નરાઃ ॥ ૨,૧૦.

ગરુડ બોલ્યા: જ્યારે સપિંડીકરણ અને વાર્ષિક વિધિ થાય, પોતાના કર્મથી લોકો દેવ, માનવ કે પંખીનું રૂપ પામે છે.

તેષાં વિભિન્નાહારાણાં શ્રાદ્ધં વૈ તૃપ્તિદં કથમ્ । યદપ્યન્યૈર્દ્વિજૈર્ભુક્તં હૂયતે યદિ વાનલે ॥ ૨,૧૦.

જેઓ અલગ-અલગ ખોરાક ધરાવે છે, એમને શ્રાદ્ધ કેવી રીતે તૃપ્તિ આપે છે? અન્ય બ્રાહ્મણો ભોજન કરે કે અગ્નિમાં હવન થાય, તો શું ફાયદો?

શુભાશુભાત્મકૈઃ પ્રેતસ્તદ્દત્તં ભુજ્યતે કથમ્ । શ્રાદ્ધસ્યાવશ્યકત્વન્તુ આમાવાસ્યાદિષુ શ્રુતમ્ ॥ ૨,૧૦.

શુભ-અશુભથી બનેલા પ્રેતને આપેલું ભોજન કેવી રીતે મળે? અમાવાસ્યા વગેરે દિવસે શ્રાદ્ધની આવશ્યકતા જણાવવામાં આવી છે.

શ્રીભગવાનુવાચ । પ્રેતાનાં શૃણુ પક્ષીન્દ્ર યથા શ્રાદ્ધન્તુ તૃપ્તિદમ્ । દેવો યદપિ જાતોઽયં મનુષ્યઃ કર્મયોગતઃ ॥ ૨,૧૦.

ભગવાને કહ્યું: હે પંખીઓના રાજા, સાંભળ, શ્રાદ્ધથી પિતૃઓને કેવી રીતે તૃપ્તિ મળે છે. દેવતા પણ જે કદીક મનુષ્ય હતા, તે પોતાના કર્મના ફળે આવી સ્થિતિમાં આવ્યા છે.

તસ્યાન્નમમૃતં ભૂત્વા દેવત્વેઽપ્યનુયાતિ ચ । ગાન્ધર્વ્યે ભોગરૂપેણ પશુત્વે ચ તૃણં ભવેત્ ॥ ૨,૧૦.

તેને માટે, દેવત્વમાં આપેલું અન્ન અમૃત બની જાય છે, ગાંધર્વોમાં ભોગરૂપે મળે છે અને પશુમાં તે તૃણ બની જાય છે.

શ્રાદ્ધં હિ વાયુરૂપેણ નાગત્વેઽપ્યનુગચ્છતિ । ફલં ભવતિ પક્ષિત્વે રાક્ષસેષુ તથામિષમ્ ॥ ૨,૧૦.

શ્રાદ્ધ તો વાયુરૂપે રહીને, જે હજુ જન્મ્યા નથી તેમને પણ પહોંચે છે; પક્ષીઓમાં તે ફળ બને છે અને રાક્ષસોમાં માંસરૂપે મળે છે.

દાનવત્વે તથા માંસં પ્રેતત્વે રુધિરં તથા । મનુષ્યત્વેઽન્નપાનાદિ બાલ્યે ભોગરસો ભવેત્ ॥ ૨,૧૦.

દાનવોમાં તે માંસ બને છે, પ્રેતોમાં રક્તરૂપે મળે છે; મનુષ્યોને અન્ન-પાન મળે છે અને બાળકોને આનંદરૂપે મળે છે.