ગરુડપુરાણમ્

એતેષાં કૃપયા રાજંસ્ત્વં કુરુષ્વૌર્ધ્વદેહિકમ્ । યેષાં ન માતા ન પિતા ન પુત્રો ન ચ બાન્ધવાઃ ॥ ૨,૯.

આ બધાં માટે, રાજા, તું દયાથી ઉર્ધ્વદેહ વિધિ કરવી જોઈએ, જેમને માતા, પિતા, પુત્ર કે કોઈ સગા નથી.

તેષા રાજા સ્વયં કુર્યાત્કર્માણિ તુ યતો નૃપઃ । આત્મનશ્ચ શુભં કર્મ કર્તવ્યં પારલૌકિકમ્ ॥ ૨,૯.

રાજા પોતે આ વિધિઓ કરે, કારણ કે રાજાને પોતાના માટે પણ પરલોકમાં ફળ આપતી શુભ કાર્યો કરવી જોઈએ.

વિમુક્તઃ સર્વદુઃ ખેભ્યો યેનાઞ્જો દુર્ગાતિં તરેત્ । ભ્રાતરઃ કસ્ય કે પુત્રાસ્ત્રિયોઽપિ સ્વાર્થકોવિદાઃ ॥ ૨,૯.

સર્વ દુઃખોથી મુક્ત થઈ, માણસ સરળતાથી આ કઠિન માર્ગ પાર કરી શકે છે; ભાઈ, પુત્ર કે પત્ની, બધા પોતાનાંSwarthમાં જ વ્યસ્ત છે.

ન કાર્યસ્તેષુ વિશ્રમ્ભ સ્વકૃતં ભુજ્યતેયતઃ । ગૃહેષ્વર્થા નિવર્ન્ત્તન્તે શ્મશાને ચૈવ બાન્ધવાઃ ॥ ૨,૯.

તેમના પર વિશ્વાસ ન કરવો, કારણ કે દરેક પોતાનું કરેલું ભોગવે છે; ધન ઘર સુધી જ રહે છે, અને સગા સ્મશાન સુધી જ આવે છે.

શરીરં કાષ્ઠામાદત્તે પાપં પુણ્યં સહ વ્રજેત્ । તસ્માદાશુ ત્વયા સમ્યગાત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા ॥ ૨,૯.

શરીર માત્ર લાકડું લે છે, પાપ અને પુણ્ય આત્મા સાથે જાય છે; એટલે, પોતાનું કલ્યાણ ઈચ્છનાર એ યોગ્ય અને ઝડપથી કામ કરવું જોઈએ.

અસ્થિરેણ શરીરેણ કર્તવ્યઞ્ચૌર્ધ્વદોહિકમ્ । રાજોવાચ । કૃશરૂપઃ કરાલાક્ષસ્ત્વં પ્રેત ઇવ લક્ષ્યસે ॥ ૨,૯.

આ અસ્થિર શરીરથી, ઉર્ધ્વદેહ વિધિ કરવી જોઈએ. રાજા બોલ્યા: તું દુર્બળ દેખાય છે, તારા આંખો ભયાનક છે, અને તું પ્રેત જેવો લાગે છે.

કથયસ્વઃ મમ પ્રીત્યા પ્રેતરાજ યથાતથમ્ । તથા પૃષ્ટઃ સ વૈ રાજ્ઞા ઉવાચ સકલં સ્વકમ્ ॥ ૨,૯.

મારી પ્રીતિથી, પ્રેતરાજ, સાચું જે છે તે મને કહો. રાજાએ પૂછ્યા પછી, તેણે પોતાની આખી વાત કહી.

પ્રેત ઉવાચ । કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વમેવાદિતસ્તવ । પ્રેતત્વે કારણં શ્રુત્વા દયાં કર્તુમિહાર્હસિ ॥ ૨,૯.

પ્રેત બોલ્યા: હું તને બધું શરૂઆતથી કહું છું, રાજાશ્રેષ્ઠ; મારી પ્રેત સ્થિતિનું કારણ સાંભળીને, તું અહીં દયા કરવી જોઈએ.

વૈદિશં નામ નગરં સર્વસમ્પત્સુખાવહમ્ । નાનાજનપદાકીર્ણં નાનારત્નસમાકુલમ્ ॥ ૨,૯.

વૈદિશા નામનું શહેર છે, જે સર્વ સંપત્તિ અને સુખ આપે છે; અનેક લોકો અને વિવિધ રત્નોથી ભરપૂર છે.

નાનાપુષ્પવનાકીર્ણં નાનાપુણ્યજનાવૃતમ્ । તત્રાહં ન્યવસં ભૂપ દેવાર્ચનરતઃ સદા ॥ ૨,૯.

તે સ્થળ અનેક પ્રકારના ફૂલોથી ભરેલા બગીચાઓથી શોભિત હતું અને વિવિધ પુણ્યવાળા લોકો ત્યાં વસતા હતા. એ સ્થળે હું, રાજા, હંમેશા દેવોની પૂજા કરવા માટે તત્પર રહીને રહેતો હતો.

વૈશ્યજાતિઃ સુદેવોઽહં નામ્ના વિદિતમસ્તુ તે । હવ્યેન તર્પિતા દેવાઃ કવ્યેન પિતરો મયા ॥ ૨,૯.

મારું નામ સુદેવ છે, હું વૈશ્ય જાતિનો છું—આ વાત તમે જાણો. મેં હવનથી દેવોને અને કવ્યથી પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા છે.

વિવિધૈર્દાનયોગૈશ્ચ વિપ્રાઃ સન્તર્પિતા મયા । આહારશ્ચ વિહારશ્ચ મયા વૈ સુનિવેશિતઃ ॥ ૨,૯.

વિવિધ દાનથી મેં બ્રાહ્મણોને સંતોષ્યા છે. ખોરાક અને વિહાર પણ મેં યોગ્ય રીતે ગોઠવ્યા છે.

દીનાનાથવિશિષ્ટેભ્યો મયા દત્તમનેકધા । તત્સર્વં નિષ્ફલં જાતં મમ દૈવાદુપાગતમ્ ॥ ૨,૯.

ગરીબ, અનાથ અને વિશિષ્ટ લોકોને મેં અનેક વાર દાન આપ્યું છે; પણ એ બધું મારા માટે ભાગ્યના કારણે નિષ્ફળ થઈ ગયું છે.

ન મેઽસ્તિ સન્તતિસ્તાત ન સુહૃન્ન ચ બાન્ધવાઃ । ન ચ મિત્રં હિતસ્તાદૃગ્યઃ કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૯.

મારી કોઈ સંતાન નથી, કોઈ મિત્ર કે સગા પણ નથી; અને એવો કોઈ સાચો મિત્ર નથી જે મારા માટે અંત્યક્રિયા કરે.

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તેન મમ જાતં નૃપોત્તમ । એકાદશં ત્રિપક્ષઞ્ચ ષાણ્માસિકમથાબ્દિકમ્ ॥ ૨,૯.

એથી, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મારી પ્રેત અવસ્થા સ્થિર થઈ ગઈ છે; એકાદશી, પખવાડિયા, છ મહિના અને વર્ષના શ્રાદ્ધ—

પ્રતિમાસ્યાનિ ચાન્યા નિ હ્યેવં શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ । યસ્યૈતાનિ ન દીયન્તે પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ભૂપતે ॥ ૨,૯.

અને અન્ય માસિક શ્રાદ્ધો, એમ કુલ સોળ શ્રાદ્ધો છે; રાજા, જેમના માટે આ પ્રેત શ્રાદ્ધો કરવામાં નથી આવતા—

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તસ્યઃ દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ । એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ પ્રેતત્વાદુદ્ધરસ્વ મામ્ ॥ ૨,૯.

તેમની પ્રેત અવસ્થા, શ્રાદ્ધના શતોથી પણ, સ્થિર રહે છે; આ જાણીને, મહારાજા, મને પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત કરો.

વર્ણાનાઞ્ચૈવ સર્વેષાં રાજા બન્ધુરિહોચ્યતે । તન્માં તારય રાજેન્દ્ર મણિરત્નં દદામિ તે ॥ ૨,૯.

બધી જાતિઓમાં રાજા અહીં સગા કહેવાય છે; તેથી, રાજેન્દ્ર, મને તારી કરો—હું તમને મણિ રત્ન આપું છું.

યથા મમ શુભાવાપ્તિર્ભવેન્નૃપવરોત્તમ । તથા કાર્યં મહીપાલ દયાં કૃત્વા મયિ પ્રભો ॥ ૨,૯.

મારા માટે શુભ ફળ મળે એ રીતે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે કાર્ય કરો; મહીપાલ, મારા પર દયા કરો.

સપિણ્ડૈર્વા સગોત્રૈર્વા નિષ્ટુરૈર્ન કૃતો હિમે । વૃષોત્સર્ગસ્તતો દુષ્ટં પ્રેતત્વં પ્રાપ્તવાનહમ્ ॥ ૨,૯.

મારા સગા કે ગોત્રજ લોકો દ્વારા મારા માટે વૃષોત્સર્ગ કરવામાં આવ્યો નથી; તેથી, હું આ દુષ્ટ પ્રેત અવસ્થામાં આવી ગયો છું.

ક્ષુત્તૃષાવિષ્ટદેહશ્ચ ભક્ષ્યં પાનં ન ચાપ્નુયામ્ । અતો વિકૃતિરેષા વૈ કૃશાત્વાદિરમાંસકા ॥ ૨,૯.

ભૂખ અને તરસથી પીડિત, હું ખાવા-પીવા માટે કંઈ મેળવી શકતો નથી; તેથી, આ વિકૃતિ આવી છે—દેહ સુકાઈ ગયો છે અને માંસ પણ નથી.

ક્ષુત્તૃડ્જન્યં મહાદુઃ ખમનુભવામિ પુનઃ પુનઃ । અકલ્યાણં હિ પ્રેતત્વં વૃષોત્સર્ગં વિના કૃતમ્ ॥ ૨,૯.

ભૂખ અને તરસથી થતી મોટી પીડા હું વારંવાર અનુભવું છું; વૃષોત્સર્ગ વિના પ્રેત અવસ્થા ખરાબ અને અશુભ છે.

તસ્માદ્રાજન્દયાસિન્ધો પ્રાર્થયામિ તવાગ્રતઃ । રાજોવાચ । વર્તતે મત્કુલે પ્રેત ઇતિ જ્ઞેયં કથં નરૈઃ ॥ ૨,૯.

અત્યારે, રાજા, દયાના સમુદ્ર, હું તમારી સામે વિનંતી કરું છું— રાજા બોલ્યા: મારા કુળમાં પ્રેત છે, એ વાત લોકો કેવી રીતે જાણે?

તન્મમાચક્ષ્વ હિ પ્રેત પ્રેતત્વાન્મુચ્યતે કથમ્ । પ્રેત ઉવાચ । લિઙ્ગેન પીડયા પ્રેતોઽનુમાતવ્યો નરૈઃ સદા ॥ ૨,૯.

તેથી, મને કહો, પ્રેત, પ્રેત અવસ્થામાંથી મુક્ત કેવી રીતે થાય. પ્રેત બોલ્યા: પ્રેતની પીડાના લક્ષણોથી લોકો હંમેશા પ્રેતની હાજરી જાણી શકે છે.

વક્ષ્યામિ પીડાસ્તા રાજન્યા વૈ પ્રેતકૃતા ભુવિ । ઋતુઃ સ્યાદફલઃ સ્ત્રીણાં યદા વંશો ન વર્ધતે ॥ ૨,૯.

હું તમને, રાજા, પ્રેતથી થતી પીડાઓ જણાવીશ: જ્યારે સ્ત્રીઓના ઋતુચક્ર ફળદાયી નથી, જ્યારે કુળમાં વધારો થતો નથી—

મ્રિયન્તે ચાલ્પવયસઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા । અકસ્માદ્વૃત્તિહરણમપ્રતિષ્ઠા જનેષુ વૈ ॥ ૨,૯.

જ્યારે યુવાન લોકો મરી જાય છે, એ પ્રેતથી થતી પીડા છે; અચાનક રોજગાર ગુમાવવો અને લોકોમાં અસ્થિરતા—

અકસ્માદ્ગૃહદાહઃ સ્યાત્સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા । સ્વગેહે કલહો નિત્યં સ્યાચ્ચ મિથ્યાભિશંસનમ્ ॥ ૨,૯.

અચાનક ઘર જળી જાય, એ પણ પ્રેતથી થતી પીડા છે; પોતાના ઘરમાં સતત ઝઘડા અને ખોટા આરોપો.

રાજયક્ષ્માદિસમ્ભૂતિઃ સા પીડા પ્રેતસમ્ભવા । અપિ સ્વયં ધનં મુક્તં પ્રયત્નાદનવે પથિ ॥ ૨,૯.

રાજયક્ષ્મા અને એવી બીમારીઓથી થતી પીડા, એ પીડા પ્રેતથી થાય છે. જો ધન મહેનતથી મુક્ત થાય પણ, એ સાચા માર્ગે પહોંચતું નથી.

નૈવ લભ્યેત નશ્યેતઃ સા પીડા પ્રેતસંમવા । સુવૃષ્ટૌ કૃષિનાશઃ સ્યાદ્વાણિજ્યાદ્વૃત્તિનાશનમ્ ॥ ૨,૯.

એ પીડા, જે પ્રેતથી થાય છે, એ પ્રાપ્ત પણ નથી થતી અને નાશ પણ નથી થતી. સારી વરસાદમાં પણ ખેતર બગડી જાય છે, અથવા વેપારીઓની આવક ગુમાવી બેસે છે.