ગરુડપુરાણમ્

પપ્રચ્છ તઞ્ચ કોઽસીતિ કુતો વા વિકૃતિં ગતઃ । પ્રેત ઉવાચ । પ્રેતભાવો મયા ત્યક્તો ગતિં પ્રાપ્તોઽસ્મ્યહં પરામ્ ॥ ૨,૯.

એને પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે? ક્યાંથી આવ્યો અને આવો વિકૃત કેમ છે?' પ્રેત બોલ્યો: 'હું પ્રેત અવસ્થાને છોડીને, ઉત્તમ માર્ગ પર આવ્યો છું.'

ત્વત્સંયોગાન્મહાબાહો નાસ્તિ ધન્યતરો મયા । બભ્રુવાહન ઉવાચ । કિમેતદ્વિપિને ઘોરે સર્વત્રાતિભયાનકે ॥ ૨,૯.

તમારી સાથે મળવાથી, મહાબાહુ, હું સૌથી વધુ ભાગ્યશાળી છું. બભ્રુવાહન બોલ્યા: આ ભયાનક જંગલમાં, ચારે બાજુ ભય જ ભય છે, આ શું છે?

દોધૂયમાને વાતેન વાત્યારૂપેણ કોણપ । પતઙ્ગા મશકાઃ ક્ષુદ્રાઃ કવન્ધાશ્ચ શિરાંસિ ચ ॥ ૨,૯.

ઝડપદાર પવનથી, વાવાઝોડા જેવી હવા ફૂંકાય છે, અને મૃતદેહો ઉછળે છે; પતંગિયા, મચ્છરો, નાના જીવ, કટેલા શરીરો અને કપાયેલા માથા દેખાય છે.

મત્સ્યાઃ કૂર્માઃ કૃકલાસા વૃશ્ચિકા ભ્રમરાહયઃ । અધોમુખોર્ધ્વપાદાસ્તે ક્રન્દમાનાઃ સુદારુણમ્ ॥ ૨,૯.

માછલીઓ, કાચબાઓ, હાડપિંજર, વિંછુ, મધમાખીઓ અને ઘોડા—આ બધા માથું નીચે અને પગ ઉપર રાખીને, ભયાનક રીતે રડતા દેખાય છે.

પ્રવાન્તિ વાયવો રૂક્ષા જ્વલન્તો વિદ્યુદગ્નયઃ । ઇતસ્તતો ભ્રમન્તીવ વાયુના તૃણસન્તતિઃ ॥ ૨,૯.

કઠોર પવન ફૂંકાય છે, વીજળી અને અગ્નિથી જ્વલંત હોય છે; ઘાસ પવનથી અહી-તહી ફરતું દેખાય છે.

દૃશ્યન્તે વિવિધા જીવા નાગાશ્ચ શલભવ્રજાઃ । શ્રૂયન્તે બહુધા રાવા ન દૃશ્યન્તે ક્વચિત્ક્વચિત્ ॥ ૨,૯.

અનેક પ્રકારના જીવ, સાપ અને ટોળે ટોળે ટીડીઓ દેખાય છે; અનેક પ્રકારના રડવાના અવાજો સાંભળાય છે, પણ ક્યાંય સ્પષ્ટ કંઈ દેખાતું નથી.

દૃષ્ટ્વેદં વિકૃતં સર્વં વેપતે હૃદયંમમ । પ્રતે ઉવાચ । યેષાં નૈવાગ્નિસંસ્કારો ન શ્રાદ્ધં નોદકક્રિયાઃ ॥ ૨,૯.

આ બધું વિકૃત જોઈને, મારું હૃદય કાંપે છે. પ્રતા બોલ્યા: જેમણે અગ્નિસંસ્કાર, શ્રાદ્ધ કે પાણીની અર્પણ વિધિ નથી થઈ—

ષટ્પિણ્ડા દશ ગાત્રાણિ સપિણ્ડીકરણં ન હિ । વિશ્વાસઘાતિનો યે ચ સુરાપાઃ સ્વર્ણહારિણઃ ॥ ૨,૯.

છ પિંડોની અર્પણ, દસ અંગો, અથવા પિતૃ વિધિ નથી થઈ; જેમણે વિશ્વાસઘાત કર્યો, દારૂ પીધું, કે સોનાની ચોરી કરી—

મૃતા દુર્મરણાદ્યે ચ યે ચાસૂયાપરા જનાઃ । પ્રાયશ્ચિત્તવિહીના યે અગમ્યાગમને રતાઃ ॥ ૨,૯.

અનૈસર્ગિક મૃત્યુ પામેલા, ઈર્ષ્યા ધરાવતા, પ્રાયશ્ચિત્ત વગરના, અને અયોગ્ય સંબંધોમાં રત રહેલા—

કર્મભિર્ભ્રામ્યમાણાસ્તે પ્રાણિનઃ સ્વકૃતૈરિહ । દુર્લભાહારપાનીયા દૃશ્યન્તે પીડિતા ભૃશમ્ ॥ ૨,૯.

આ પ્રાણીઓ, પોતાના કર્મોથી અહી-તહી ફેંકાય છે, અને ખૂબ પીડાય છે, ખોરાક અને પાણીથી વંચિત રહે છે.

એતેષાં કૃપયા રાજંસ્ત્વં કુરુષ્વૌર્ધ્વદેહિકમ્ । યેષાં ન માતા ન પિતા ન પુત્રો ન ચ બાન્ધવાઃ ॥ ૨,૯.

આ બધાં માટે, રાજા, તું દયાથી ઉર્ધ્વદેહ વિધિ કરવી જોઈએ, જેમને માતા, પિતા, પુત્ર કે કોઈ સગા નથી.

તેષા રાજા સ્વયં કુર્યાત્કર્માણિ તુ યતો નૃપઃ । આત્મનશ્ચ શુભં કર્મ કર્તવ્યં પારલૌકિકમ્ ॥ ૨,૯.

રાજા પોતે આ વિધિઓ કરે, કારણ કે રાજાને પોતાના માટે પણ પરલોકમાં ફળ આપતી શુભ કાર્યો કરવી જોઈએ.

વિમુક્તઃ સર્વદુઃ ખેભ્યો યેનાઞ્જો દુર્ગાતિં તરેત્ । ભ્રાતરઃ કસ્ય કે પુત્રાસ્ત્રિયોઽપિ સ્વાર્થકોવિદાઃ ॥ ૨,૯.

સર્વ દુઃખોથી મુક્ત થઈ, માણસ સરળતાથી આ કઠિન માર્ગ પાર કરી શકે છે; ભાઈ, પુત્ર કે પત્ની, બધા પોતાનાંSwarthમાં જ વ્યસ્ત છે.

ન કાર્યસ્તેષુ વિશ્રમ્ભ સ્વકૃતં ભુજ્યતેયતઃ । ગૃહેષ્વર્થા નિવર્ન્ત્તન્તે શ્મશાને ચૈવ બાન્ધવાઃ ॥ ૨,૯.

તેમના પર વિશ્વાસ ન કરવો, કારણ કે દરેક પોતાનું કરેલું ભોગવે છે; ધન ઘર સુધી જ રહે છે, અને સગા સ્મશાન સુધી જ આવે છે.

શરીરં કાષ્ઠામાદત્તે પાપં પુણ્યં સહ વ્રજેત્ । તસ્માદાશુ ત્વયા સમ્યગાત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા ॥ ૨,૯.

શરીર માત્ર લાકડું લે છે, પાપ અને પુણ્ય આત્મા સાથે જાય છે; એટલે, પોતાનું કલ્યાણ ઈચ્છનાર એ યોગ્ય અને ઝડપથી કામ કરવું જોઈએ.

અસ્થિરેણ શરીરેણ કર્તવ્યઞ્ચૌર્ધ્વદોહિકમ્ । રાજોવાચ । કૃશરૂપઃ કરાલાક્ષસ્ત્વં પ્રેત ઇવ લક્ષ્યસે ॥ ૨,૯.

આ અસ્થિર શરીરથી, ઉર્ધ્વદેહ વિધિ કરવી જોઈએ. રાજા બોલ્યા: તું દુર્બળ દેખાય છે, તારા આંખો ભયાનક છે, અને તું પ્રેત જેવો લાગે છે.

કથયસ્વઃ મમ પ્રીત્યા પ્રેતરાજ યથાતથમ્ । તથા પૃષ્ટઃ સ વૈ રાજ્ઞા ઉવાચ સકલં સ્વકમ્ ॥ ૨,૯.

મારી પ્રીતિથી, પ્રેતરાજ, સાચું જે છે તે મને કહો. રાજાએ પૂછ્યા પછી, તેણે પોતાની આખી વાત કહી.

પ્રેત ઉવાચ । કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વમેવાદિતસ્તવ । પ્રેતત્વે કારણં શ્રુત્વા દયાં કર્તુમિહાર્હસિ ॥ ૨,૯.

પ્રેત બોલ્યા: હું તને બધું શરૂઆતથી કહું છું, રાજાશ્રેષ્ઠ; મારી પ્રેત સ્થિતિનું કારણ સાંભળીને, તું અહીં દયા કરવી જોઈએ.

વૈદિશં નામ નગરં સર્વસમ્પત્સુખાવહમ્ । નાનાજનપદાકીર્ણં નાનારત્નસમાકુલમ્ ॥ ૨,૯.

વૈદિશા નામનું શહેર છે, જે સર્વ સંપત્તિ અને સુખ આપે છે; અનેક લોકો અને વિવિધ રત્નોથી ભરપૂર છે.

નાનાપુષ્પવનાકીર્ણં નાનાપુણ્યજનાવૃતમ્ । તત્રાહં ન્યવસં ભૂપ દેવાર્ચનરતઃ સદા ॥ ૨,૯.

તે સ્થળ અનેક પ્રકારના ફૂલોથી ભરેલા બગીચાઓથી શોભિત હતું અને વિવિધ પુણ્યવાળા લોકો ત્યાં વસતા હતા. એ સ્થળે હું, રાજા, હંમેશા દેવોની પૂજા કરવા માટે તત્પર રહીને રહેતો હતો.

વૈશ્યજાતિઃ સુદેવોઽહં નામ્ના વિદિતમસ્તુ તે । હવ્યેન તર્પિતા દેવાઃ કવ્યેન પિતરો મયા ॥ ૨,૯.

મારું નામ સુદેવ છે, હું વૈશ્ય જાતિનો છું—આ વાત તમે જાણો. મેં હવનથી દેવોને અને કવ્યથી પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા છે.

વિવિધૈર્દાનયોગૈશ્ચ વિપ્રાઃ સન્તર્પિતા મયા । આહારશ્ચ વિહારશ્ચ મયા વૈ સુનિવેશિતઃ ॥ ૨,૯.

વિવિધ દાનથી મેં બ્રાહ્મણોને સંતોષ્યા છે. ખોરાક અને વિહાર પણ મેં યોગ્ય રીતે ગોઠવ્યા છે.

દીનાનાથવિશિષ્ટેભ્યો મયા દત્તમનેકધા । તત્સર્વં નિષ્ફલં જાતં મમ દૈવાદુપાગતમ્ ॥ ૨,૯.

ગરીબ, અનાથ અને વિશિષ્ટ લોકોને મેં અનેક વાર દાન આપ્યું છે; પણ એ બધું મારા માટે ભાગ્યના કારણે નિષ્ફળ થઈ ગયું છે.

ન મેઽસ્તિ સન્તતિસ્તાત ન સુહૃન્ન ચ બાન્ધવાઃ । ન ચ મિત્રં હિતસ્તાદૃગ્યઃ કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૯.

મારી કોઈ સંતાન નથી, કોઈ મિત્ર કે સગા પણ નથી; અને એવો કોઈ સાચો મિત્ર નથી જે મારા માટે અંત્યક્રિયા કરે.

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તેન મમ જાતં નૃપોત્તમ । એકાદશં ત્રિપક્ષઞ્ચ ષાણ્માસિકમથાબ્દિકમ્ ॥ ૨,૯.

એથી, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મારી પ્રેત અવસ્થા સ્થિર થઈ ગઈ છે; એકાદશી, પખવાડિયા, છ મહિના અને વર્ષના શ્રાદ્ધ—

પ્રતિમાસ્યાનિ ચાન્યા નિ હ્યેવં શ્રાદ્ધાનિ ષોડશ । યસ્યૈતાનિ ન દીયન્તે પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ભૂપતે ॥ ૨,૯.

અને અન્ય માસિક શ્રાદ્ધો, એમ કુલ સોળ શ્રાદ્ધો છે; રાજા, જેમના માટે આ પ્રેત શ્રાદ્ધો કરવામાં નથી આવતા—

પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તસ્યઃ દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ । એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ પ્રેતત્વાદુદ્ધરસ્વ મામ્ ॥ ૨,૯.

તેમની પ્રેત અવસ્થા, શ્રાદ્ધના શતોથી પણ, સ્થિર રહે છે; આ જાણીને, મહારાજા, મને પ્રેત અવસ્થાથી મુક્ત કરો.

વર્ણાનાઞ્ચૈવ સર્વેષાં રાજા બન્ધુરિહોચ્યતે । તન્માં તારય રાજેન્દ્ર મણિરત્નં દદામિ તે ॥ ૨,૯.

બધી જાતિઓમાં રાજા અહીં સગા કહેવાય છે; તેથી, રાજેન્દ્ર, મને તારી કરો—હું તમને મણિ રત્ન આપું છું.

યથા મમ શુભાવાપ્તિર્ભવેન્નૃપવરોત્તમ । તથા કાર્યં મહીપાલ દયાં કૃત્વા મયિ પ્રભો ॥ ૨,૯.

મારા માટે શુભ ફળ મળે એ રીતે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે કાર્ય કરો; મહીપાલ, મારા પર દયા કરો.