ગરુડપુરાણમ્

મૃગસ્ય કસ્યચિત્કુક્ષિં તતો વિવ્યાધ ભૂમિપઃ । રાજા મૃગપ્રસઙ્ગેન તમનુ પ્રાવિશદ્વનમ્ ॥ ૨,૯.

રાજાએ એક પ્રાણીના પેટમાં બાણ ઘૂસાડ્યો; અને શિકારના પીછા કરતાં, વધુ અંદર જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

એકાકી વૈ હૃતબલઃ ક્ષુત્પ્રિપાસાસમન્વિતઃ । સ વનસ્યાન્તમાસાદ્ય મહચ્ચારણ્યમાસદત્ ॥ ૨,૯.

એકલો, બળ ગુમાવી, ભૂખ અને તરસથી પીડિત, એ જંગલના અંત સુધી પહોંચ્યો અને વિશાળ અરણ્યમાં પ્રવેશ્યો.

તૃષયા પરયાવિષ્ટોઽન્વિષ્યજ્જલમિતસ્તતઃ । સ દૂરાત્પૂરચક્રાહ્વં હંસસારસનાદિતૈઃ ॥ ૨,૯.

મોટી તરસથી પીડાઈ, એ પાણી માટે અહીં-ત્યાં શોધવા લાગ્યો; દૂરથી, એ પુરચક્ર નામના તળાવમાં હંસ અને સારસના અવાજ સાંભળ્યા.

સૂચિતં સર આગત્ય સાશ્વ એવ વ્યગાહત । પદ્માનાઞ્ચ પરાગેણ ઉત્પલાનાં રજેન ચ ॥ ૨,૯.

એ અવાજના માર્ગે, તળાવ પાસે પહોંચ્યો અને ઘોડા સાથે પાણીમાં ઉતર્યો; કમળના પરાગ અને ઉત્પલના ધૂળથી ઢંકાઈ ગયો.

સુગન્ધમમલં શીતં પીત્વામ્ભો નિર્જગામ હ । માર્ગશ્રમપરિશ્રાન્તસ્તડાગતટમણ્ડપમ્ ॥ ૨,૯.

સુગંધિત, શુદ્ધ અને ઠંડું પાણી પીધું અને બહાર આવ્યો; યાત્રાથી થાકેલો, તળાવના કિનારે મંડપમાં ગયો.

ન્યગ્રોધં વીક્ષ્ય તસ્યાશુ જટાસ્વશ્વં બબન્ધ હ । સ તત્રાસ્તરમાસ્તીર્ય ખેટકાનુપધાય ચ ॥ ૨,૯.

એ વટવૃક્ષ જોઈને, ઝડપથી ઘોડાને તેની મૂળ પાસે બાંધ્યો; પાંદડાં પાથરી, ઢાલ નીચે મૂકી, ત્યાં સૂઈ ગયો.

સૂષ્વાપ વાયુના તત્ર સેવ્યામાતસ્તદા ક્ષણમ્ । ક્ષણં સુપ્તે નૃપે તત્ર પ્રેતો વૈ પ્રેતવાહનઃ ॥ ૨,૯.

ત્યાં, હલકાં પવનની સેવા સાથે, થોડો સમય સૂઈ રહ્યો; એ સમયે, રાજા સૂતો હતો ત્યારે, પ્રેત અને તેનું વાહન આવ્યા.

કશ્ચિદત્રાજગામાથ યુક્તઃ પ્રેતશતેન ચ । અસ્થિચર્મશિરાશેષશરીરઃ પરિવિભ્રમન્ ॥ ૨,૯.

પછી, કોઈ ત્યાં આવ્યો, સો પ્રેત સાથે; એ હાડકાં, ચામડી અને માથાથી બનેલા શરીર સાથે ફરતો હતો.

ભક્ષ્યંપેયં માર્ગમાણો ન બધ્નાતિ ધૃતિં ક્વચિત્ । તમપૂર્વં નૃપો દૃષ્ટ્વાકરોદસ્ત્રં શરાસને ॥ ૨,૯.

ખાવા-પીવા માટે શોધતો, ક્યાંય સંતોષ ન મળતો; એ અજાણ્યા પ્રાણીને જોઈ, રાજાએ ધનુષ અને બાણ તૈયાર કર્યા.

દૃષ્ટ્વા સોઽપિ ચિરં ભૂપં તસ્થૌ સ્થાણુપિવાગ્રતઃ । તમવસ્થિતમાલોક્ય રાજા પ્રાપ્તકુતૂહલઃ ॥ ૨,૯.

એ પણ રાજાને લાંબા સમય સુધી જોઈ, મૂર્તિ જેવો સામે ઊભો રહ્યો; એ રીતે ઊભા રહેલા તેને જોઈ, રાજાને કૌતુક થયું.

પપ્રચ્છ તઞ્ચ કોઽસીતિ કુતો વા વિકૃતિં ગતઃ । પ્રેત ઉવાચ । પ્રેતભાવો મયા ત્યક્તો ગતિં પ્રાપ્તોઽસ્મ્યહં પરામ્ ॥ ૨,૯.

એને પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે? ક્યાંથી આવ્યો અને આવો વિકૃત કેમ છે?' પ્રેત બોલ્યો: 'હું પ્રેત અવસ્થાને છોડીને, ઉત્તમ માર્ગ પર આવ્યો છું.'

ત્વત્સંયોગાન્મહાબાહો નાસ્તિ ધન્યતરો મયા । બભ્રુવાહન ઉવાચ । કિમેતદ્વિપિને ઘોરે સર્વત્રાતિભયાનકે ॥ ૨,૯.

તમારી સાથે મળવાથી, મહાબાહુ, હું સૌથી વધુ ભાગ્યશાળી છું. બભ્રુવાહન બોલ્યા: આ ભયાનક જંગલમાં, ચારે બાજુ ભય જ ભય છે, આ શું છે?

દોધૂયમાને વાતેન વાત્યારૂપેણ કોણપ । પતઙ્ગા મશકાઃ ક્ષુદ્રાઃ કવન્ધાશ્ચ શિરાંસિ ચ ॥ ૨,૯.

ઝડપદાર પવનથી, વાવાઝોડા જેવી હવા ફૂંકાય છે, અને મૃતદેહો ઉછળે છે; પતંગિયા, મચ્છરો, નાના જીવ, કટેલા શરીરો અને કપાયેલા માથા દેખાય છે.

મત્સ્યાઃ કૂર્માઃ કૃકલાસા વૃશ્ચિકા ભ્રમરાહયઃ । અધોમુખોર્ધ્વપાદાસ્તે ક્રન્દમાનાઃ સુદારુણમ્ ॥ ૨,૯.

માછલીઓ, કાચબાઓ, હાડપિંજર, વિંછુ, મધમાખીઓ અને ઘોડા—આ બધા માથું નીચે અને પગ ઉપર રાખીને, ભયાનક રીતે રડતા દેખાય છે.

પ્રવાન્તિ વાયવો રૂક્ષા જ્વલન્તો વિદ્યુદગ્નયઃ । ઇતસ્તતો ભ્રમન્તીવ વાયુના તૃણસન્તતિઃ ॥ ૨,૯.

કઠોર પવન ફૂંકાય છે, વીજળી અને અગ્નિથી જ્વલંત હોય છે; ઘાસ પવનથી અહી-તહી ફરતું દેખાય છે.

દૃશ્યન્તે વિવિધા જીવા નાગાશ્ચ શલભવ્રજાઃ । શ્રૂયન્તે બહુધા રાવા ન દૃશ્યન્તે ક્વચિત્ક્વચિત્ ॥ ૨,૯.

અનેક પ્રકારના જીવ, સાપ અને ટોળે ટોળે ટીડીઓ દેખાય છે; અનેક પ્રકારના રડવાના અવાજો સાંભળાય છે, પણ ક્યાંય સ્પષ્ટ કંઈ દેખાતું નથી.

દૃષ્ટ્વેદં વિકૃતં સર્વં વેપતે હૃદયંમમ । પ્રતે ઉવાચ । યેષાં નૈવાગ્નિસંસ્કારો ન શ્રાદ્ધં નોદકક્રિયાઃ ॥ ૨,૯.

આ બધું વિકૃત જોઈને, મારું હૃદય કાંપે છે. પ્રતા બોલ્યા: જેમણે અગ્નિસંસ્કાર, શ્રાદ્ધ કે પાણીની અર્પણ વિધિ નથી થઈ—

ષટ્પિણ્ડા દશ ગાત્રાણિ સપિણ્ડીકરણં ન હિ । વિશ્વાસઘાતિનો યે ચ સુરાપાઃ સ્વર્ણહારિણઃ ॥ ૨,૯.

છ પિંડોની અર્પણ, દસ અંગો, અથવા પિતૃ વિધિ નથી થઈ; જેમણે વિશ્વાસઘાત કર્યો, દારૂ પીધું, કે સોનાની ચોરી કરી—

મૃતા દુર્મરણાદ્યે ચ યે ચાસૂયાપરા જનાઃ । પ્રાયશ્ચિત્તવિહીના યે અગમ્યાગમને રતાઃ ॥ ૨,૯.

અનૈસર્ગિક મૃત્યુ પામેલા, ઈર્ષ્યા ધરાવતા, પ્રાયશ્ચિત્ત વગરના, અને અયોગ્ય સંબંધોમાં રત રહેલા—

કર્મભિર્ભ્રામ્યમાણાસ્તે પ્રાણિનઃ સ્વકૃતૈરિહ । દુર્લભાહારપાનીયા દૃશ્યન્તે પીડિતા ભૃશમ્ ॥ ૨,૯.

આ પ્રાણીઓ, પોતાના કર્મોથી અહી-તહી ફેંકાય છે, અને ખૂબ પીડાય છે, ખોરાક અને પાણીથી વંચિત રહે છે.

એતેષાં કૃપયા રાજંસ્ત્વં કુરુષ્વૌર્ધ્વદેહિકમ્ । યેષાં ન માતા ન પિતા ન પુત્રો ન ચ બાન્ધવાઃ ॥ ૨,૯.

આ બધાં માટે, રાજા, તું દયાથી ઉર્ધ્વદેહ વિધિ કરવી જોઈએ, જેમને માતા, પિતા, પુત્ર કે કોઈ સગા નથી.

તેષા રાજા સ્વયં કુર્યાત્કર્માણિ તુ યતો નૃપઃ । આત્મનશ્ચ શુભં કર્મ કર્તવ્યં પારલૌકિકમ્ ॥ ૨,૯.

રાજા પોતે આ વિધિઓ કરે, કારણ કે રાજાને પોતાના માટે પણ પરલોકમાં ફળ આપતી શુભ કાર્યો કરવી જોઈએ.

વિમુક્તઃ સર્વદુઃ ખેભ્યો યેનાઞ્જો દુર્ગાતિં તરેત્ । ભ્રાતરઃ કસ્ય કે પુત્રાસ્ત્રિયોઽપિ સ્વાર્થકોવિદાઃ ॥ ૨,૯.

સર્વ દુઃખોથી મુક્ત થઈ, માણસ સરળતાથી આ કઠિન માર્ગ પાર કરી શકે છે; ભાઈ, પુત્ર કે પત્ની, બધા પોતાનાંSwarthમાં જ વ્યસ્ત છે.

ન કાર્યસ્તેષુ વિશ્રમ્ભ સ્વકૃતં ભુજ્યતેયતઃ । ગૃહેષ્વર્થા નિવર્ન્ત્તન્તે શ્મશાને ચૈવ બાન્ધવાઃ ॥ ૨,૯.

તેમના પર વિશ્વાસ ન કરવો, કારણ કે દરેક પોતાનું કરેલું ભોગવે છે; ધન ઘર સુધી જ રહે છે, અને સગા સ્મશાન સુધી જ આવે છે.

શરીરં કાષ્ઠામાદત્તે પાપં પુણ્યં સહ વ્રજેત્ । તસ્માદાશુ ત્વયા સમ્યગાત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા ॥ ૨,૯.

શરીર માત્ર લાકડું લે છે, પાપ અને પુણ્ય આત્મા સાથે જાય છે; એટલે, પોતાનું કલ્યાણ ઈચ્છનાર એ યોગ્ય અને ઝડપથી કામ કરવું જોઈએ.

અસ્થિરેણ શરીરેણ કર્તવ્યઞ્ચૌર્ધ્વદોહિકમ્ । રાજોવાચ । કૃશરૂપઃ કરાલાક્ષસ્ત્વં પ્રેત ઇવ લક્ષ્યસે ॥ ૨,૯.

આ અસ્થિર શરીરથી, ઉર્ધ્વદેહ વિધિ કરવી જોઈએ. રાજા બોલ્યા: તું દુર્બળ દેખાય છે, તારા આંખો ભયાનક છે, અને તું પ્રેત જેવો લાગે છે.

કથયસ્વઃ મમ પ્રીત્યા પ્રેતરાજ યથાતથમ્ । તથા પૃષ્ટઃ સ વૈ રાજ્ઞા ઉવાચ સકલં સ્વકમ્ ॥ ૨,૯.

મારી પ્રીતિથી, પ્રેતરાજ, સાચું જે છે તે મને કહો. રાજાએ પૂછ્યા પછી, તેણે પોતાની આખી વાત કહી.

પ્રેત ઉવાચ । કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ સર્વમેવાદિતસ્તવ । પ્રેતત્વે કારણં શ્રુત્વા દયાં કર્તુમિહાર્હસિ ॥ ૨,૯.

પ્રેત બોલ્યા: હું તને બધું શરૂઆતથી કહું છું, રાજાશ્રેષ્ઠ; મારી પ્રેત સ્થિતિનું કારણ સાંભળીને, તું અહીં દયા કરવી જોઈએ.

વૈદિશં નામ નગરં સર્વસમ્પત્સુખાવહમ્ । નાનાજનપદાકીર્ણં નાનારત્નસમાકુલમ્ ॥ ૨,૯.

વૈદિશા નામનું શહેર છે, જે સર્વ સંપત્તિ અને સુખ આપે છે; અનેક લોકો અને વિવિધ રત્નોથી ભરપૂર છે.