ગરુડપુરાણમ્

ઓં પૃથિવ્યૈ નમસ્તુભ્યમિતિ ચૈકં નિવેદયેત્ । ઓં યમાય નમશ્ચેતિ દ્વિતીયં તદનન્તરમ્ ॥ ૨,૮.

'ૐ પૃથ્વીને નમસ્કાર' એમ બોલીને પહેલું ચડવું અર્પણ કરવું. પછી તરત 'ૐ યમરાજને નમસ્કાર' એમ બીજું ચડવું.

ઓં નમશ્ચાથ રુદ્રાય શ્માશાનપતયે નમઃ । તતો દીપ્તે સમિદ્ધેઽગ્નૌ ભૂમૌ પ્રકૃતિદારુણે ॥ ૨,૮.

પછી 'ૐ રુદ્રને, સ્મશાનના સ્વામી ને નમસ્કાર' એમ બોલવું. પછી તેજસ્વી, સારી રીતે પ્રગટેલી અગ્નિમાં, જમીન પર, કુદરતી રીતે અર્પણ કરવું.

સપ્તભ્યો યમસંજ્ઞેભ્યો દદ્યાત્સપ્ત જલાઞ્જલીન્ । યમાય ધર્મરાજાય મૃત્યવે ચાન્તકાય ચ ॥ ૨,૮.

યમ નામ ધરાવતા સાત દેવતાઓને સાત વાર પાણી અંજલિ આપવી. યમ, ધર્મરાજ, મૃત્યુ અને અંતકને પણ અંજલિ આપવી.

વૈવસ્વતાય કાલાય સર્વપ્રાણહરાય ચ । સ્વધાકારનમસ્કારપ્રણવૈઃ સહ સપ્તધા ॥ ૨,૮.

વૈવસ્વત, કાળ અને સર્વ જીવોને હરનારને પણ, 'સ્વધા', નમસ્કાર અને પ્રણવના સાત ઉચ્ચાર સાથે અંજલિ આપવી.

અમુકામુકગૌત્રૈતત્તુભ્યમસ્તુ તિલોદકમ્ । પ્રદદ્યાદ્દશ પિણ્ડાંસ્તુ અર્ઘપુષ્પસમન્વિતાન્ ॥ ૨,૮.

'અમુક અમુક ગૌત્રના માટે આ તિલનું પાણી હોય' એમ બોલીને, દસ પિંડ અર્ઘ્ય અને ફૂલો સાથે અર્પણ કરવું.

ધૂપો દીપો બલિર્ગન્ધઃ સર્વેષામસ્તુ ચાક્ષયઃ । દશ પિણ્ડાંસ્તુ દાન્દત્ત્વા વિષ્ણોઃ સૌમ્યં મુખં સ્મરેત્ ॥ ૨,૮.

ધૂપ, દીવો, ભોજન અને સુગંધ બધાને અક્ષય રહેવું જોઈએ. દસ પિંડ આપી, પછી વિષ્ણુજીનું શાંત અને સૌમ્ય મુખ સ્મરણ કરવું.

કુર્યાચ્ચ માસિકં માસિ સપિણ્ડીકરણં તતઃ । આશૌચાન્તે તતઃ કુર્યાદાત્મનો વા મરસ્ય તુ ॥ ૨,૮.

દરેક મહિને માસિક શ્રાદ્ધ કરવું, પછી સપિંડીકરણ કરવું. અશૌચ પૂર્ણ થાય પછી, પોતાનાં કે મૃત્યુ પામેલા માટે એ કરવું.

કુર્યાદસ્થિરતાં જ્ઞાત્વા શક્ત્યારોગ્યધનાયુષમ્ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં જીવચ્છ્રાદ્ધં મયા ખગ ॥ ૨,૮.

આ જગત અસ્થિર છે એ જાણીને, પોતાની શક્તિ, આરોગ્ય, ધન અને આયુષ્ય પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું. હે ખગ, મેં તને આખું જીવંત શ્રાદ્ધ સમજાવ્યું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૯ ગરુડ ઉવાચ । ઉક્તમાદ્યાં ક્રિયાં યાવન્નૃપોઽપીતિત્વયાનઘ । કસ્યચિત્કેનચિદ્રાજ્ઞા કિમાદ્યા સા કૃતા પુરા ॥ ૨,૯.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે પાપરહિત, તમે રાજાને પણ જે પ્રારંભિક વિધી કહી, એ પહેલાં કોની આજ્ઞાથી અને કયા કારણસર કરવામાં આવી હતી?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સુપર્ણ શૃણુ વક્ષ્યામિ યથા રાજ્ઞા ક્રિયા કૃતા । આસીત્કૃતયુગે રાજા વાઙ્ગો વૈ બભ્રુવાહનઃ ॥ ૨,૯.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: હે સુપર્ણ, સાંભળ, હું કહું છું કે એ વિધિ રાજાએ કેવી રીતે કરી. કૃતયુગમાં બભ્રુવાહનના પુત્ર વંગ નામના રાજા હતા.

પૃથિવ્યાશ્ચતુરન્તાયા ગોપ્તા પક્ષીન્દ્ર ધર્મતઃ । ચતુર્ભાગાં ભુવં કૃત્સ્નાં સ ભુઙ્કે વસુધાધિપઃ ॥ ૨,૯.

હે પક્ષી રાજા, એ રાજા ધર્મથી ચારેય બાજુની પૃથ્વીનું રક્ષણ કરતા. ધરતીના ચાર ભાગોમાં વહેંચાયેલી આખી જમીનનો તેઓ ભોગ લેતા.

ન પાપકૃત્કશ્ચિદાસીત્તસ્મિન્રાજ્યં પ્રશાસતિ । નાસીચ્ચૌરભયં તાર્ક્ષ્ય ન ક્ષુદ્રભયમેવ હિ ॥ ૨,૯.

તેમના રાજમાં કોઈ પાપ કરનાર નહોતો. હે તાર્ક્ષ્ય, ત્યાં ચોરનો પણ ડર નહોતો, ન તો નીચ લોકોનો ભય હતો.

નાસીદ્વ્યાધિભયઞ્ચાપિ તસ્મિઞ્જનપદેશ્વરે । સ્વધર્મે રેમિરે ચાસીત્તેજસા ભાસ્કરોપમઃ ॥ ૨,૯.

એ દેશમાં, જે રાજાએ શાસન કર્યું, ત્યાં રોગનો પણ ડર નહોતો. બધા પોતાના ધર્મમાં આનંદ કરતા અને રાજા સૌર્યમાં સૂર્ય જેવા તેજસ્વી હતા.

અક્ષુબ્ધત્વેર્ઽચલસમઃ સહિષ્ણુત્વે ધરાસમઃ । સ કદાચિન્મહાબાહુઃ પ્રભૂતબલવાહનઃ ॥ ૨,૯.

અચલ પર્વત જેવો સ્થિર, ધરતી જેવી સહનશીલતા ધરાવતો, એ મહાબાહુ, ઘણાં બળ અને ઘોડાં સાથે, ક્યારેક આગળ વધતો હતો.

વનં જગામ ગહનં હયાનાઞ્ચ શતૈર્વૃતઃ । સિંહનાદૈશ્ચ યોધાનાં શઙ્ખદુન્દુભિનિઃ સ્વનૈઃ ॥ ૨,૯.

એ ઘણા ઘોડાંથી ઘેરાયેલો, યોદ્ધાઓના સિંહના દહાડ અને શંખ-ડુંડાળની ધ્વનિ સાથે ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

આસીત્કિલકિલાશબ્દસ્તસ્મિન્ ગચ્છતી પાર્થિવે । તત્રતત્ર ચ વિપ્રેન્દ્રૈઃ સ્તૂયમાનઃ સમન્તતઃ ॥ ૨,૯.

રાજા આગળ વધતો ત્યારે ત્યાં કલકલ અવાજ ઉઠ્યો; અને સર્વત્ર, વિપ્રોએ તેને પ્રશંસા કરી.

નિર્યયૌ પરયા પ્રીત્યા વનં મૃગજિઘાંસયા । સ ગચ્છન્દદૃશે ધીમાન્નન્દનપ્રતિમં વનમ્ ॥ ૨,૯.

એ આનંદપૂર્વક, શિકારની ઇચ્છા સાથે જંગલમાં ગયો; ચાલતા ચાલતા, બુદ્ધિશાળી એ નંદનવન જેવું જંગલ જોયું.

બિલ્વાર્કખદિરાકીર્ણં કપિત્થધ્વજસંયુતમ્ । વિષમૈઃ પર્વતૈશ્ચૈવ સર્વતશ્ચ સમન્વિતમ્ ॥ ૨,૯.

બિલ્વ, અર્ક અને ખદિર વૃક્ષોથી ભરેલું, કપિત્થ અને ધ્વજથી શોભિત, અને ચારેય બાજુ કઠિન પર્વતોથી ઘેરાયેલું હતું.

નિર્જલં નિર્મનુષ્યઞ્ચ બહુયોજનમાયતમ્ । મૃગસિંહૈર્મહાઘોરૈન્યૈશ્ચાપિ વનેચરૈઃ ॥ ૨,૯.

પાણી વગર, માણસ વગર, ઘણા યોજન સુધી ફેલાયેલું; ભયાનક પ્રાણી, સિંહ અને જંગલના રાક્ષસો ત્યાં રહેતા હતા.

તદ્વનં મનુજ વ્યાઘ્રઃ સભૃત્યબલવાહનઃ । લીલયા લોડયામાસ સૂદયન્વિવિધાન્મૃગાન્ ॥ ૨,૯.

એ જંગલમાં, મનુષ્યોમાં વ્યાઘ્ર, પોતાના સેવક અને ઘોડાં સાથે, રમતાં રમતાં વિવિધ પ્રાણીઓને મારતો હતો.

મૃગસ્ય કસ્યચિત્કુક્ષિં તતો વિવ્યાધ ભૂમિપઃ । રાજા મૃગપ્રસઙ્ગેન તમનુ પ્રાવિશદ્વનમ્ ॥ ૨,૯.

રાજાએ એક પ્રાણીના પેટમાં બાણ ઘૂસાડ્યો; અને શિકારના પીછા કરતાં, વધુ અંદર જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

એકાકી વૈ હૃતબલઃ ક્ષુત્પ્રિપાસાસમન્વિતઃ । સ વનસ્યાન્તમાસાદ્ય મહચ્ચારણ્યમાસદત્ ॥ ૨,૯.

એકલો, બળ ગુમાવી, ભૂખ અને તરસથી પીડિત, એ જંગલના અંત સુધી પહોંચ્યો અને વિશાળ અરણ્યમાં પ્રવેશ્યો.

તૃષયા પરયાવિષ્ટોઽન્વિષ્યજ્જલમિતસ્તતઃ । સ દૂરાત્પૂરચક્રાહ્વં હંસસારસનાદિતૈઃ ॥ ૨,૯.

મોટી તરસથી પીડાઈ, એ પાણી માટે અહીં-ત્યાં શોધવા લાગ્યો; દૂરથી, એ પુરચક્ર નામના તળાવમાં હંસ અને સારસના અવાજ સાંભળ્યા.

સૂચિતં સર આગત્ય સાશ્વ એવ વ્યગાહત । પદ્માનાઞ્ચ પરાગેણ ઉત્પલાનાં રજેન ચ ॥ ૨,૯.

એ અવાજના માર્ગે, તળાવ પાસે પહોંચ્યો અને ઘોડા સાથે પાણીમાં ઉતર્યો; કમળના પરાગ અને ઉત્પલના ધૂળથી ઢંકાઈ ગયો.

સુગન્ધમમલં શીતં પીત્વામ્ભો નિર્જગામ હ । માર્ગશ્રમપરિશ્રાન્તસ્તડાગતટમણ્ડપમ્ ॥ ૨,૯.

સુગંધિત, શુદ્ધ અને ઠંડું પાણી પીધું અને બહાર આવ્યો; યાત્રાથી થાકેલો, તળાવના કિનારે મંડપમાં ગયો.

ન્યગ્રોધં વીક્ષ્ય તસ્યાશુ જટાસ્વશ્વં બબન્ધ હ । સ તત્રાસ્તરમાસ્તીર્ય ખેટકાનુપધાય ચ ॥ ૨,૯.

એ વટવૃક્ષ જોઈને, ઝડપથી ઘોડાને તેની મૂળ પાસે બાંધ્યો; પાંદડાં પાથરી, ઢાલ નીચે મૂકી, ત્યાં સૂઈ ગયો.

સૂષ્વાપ વાયુના તત્ર સેવ્યામાતસ્તદા ક્ષણમ્ । ક્ષણં સુપ્તે નૃપે તત્ર પ્રેતો વૈ પ્રેતવાહનઃ ॥ ૨,૯.

ત્યાં, હલકાં પવનની સેવા સાથે, થોડો સમય સૂઈ રહ્યો; એ સમયે, રાજા સૂતો હતો ત્યારે, પ્રેત અને તેનું વાહન આવ્યા.

કશ્ચિદત્રાજગામાથ યુક્તઃ પ્રેતશતેન ચ । અસ્થિચર્મશિરાશેષશરીરઃ પરિવિભ્રમન્ ॥ ૨,૯.

પછી, કોઈ ત્યાં આવ્યો, સો પ્રેત સાથે; એ હાડકાં, ચામડી અને માથાથી બનેલા શરીર સાથે ફરતો હતો.

ભક્ષ્યંપેયં માર્ગમાણો ન બધ્નાતિ ધૃતિં ક્વચિત્ । તમપૂર્વં નૃપો દૃષ્ટ્વાકરોદસ્ત્રં શરાસને ॥ ૨,૯.

ખાવા-પીવા માટે શોધતો, ક્યાંય સંતોષ ન મળતો; એ અજાણ્યા પ્રાણીને જોઈ, રાજાએ ધનુષ અને બાણ તૈયાર કર્યા.