ગરુડપુરાણમ્

મધ્યે તૃતીયાં વિન્યસ્ય પશ્ચાદાવાહનાદિકમ્ । આવાહનાદિના પૂર્વં વિશ્વેદેવાન્પ્રપૂજ્યચ ॥ ૨,૮.

મધ્યમાં ત્રીજું મૂકી, પછી આવાહન વગેરે વિધિ કરવી. પહેલાં આવાહનથી વિશ્વદેવોની પૂજા કરવી.

વસુભ્યસ્ત્વામહં વિપ્ર રુદ્રેભ્યસ્ત્વામહં તતઃ । સૂર્યેભ્યસ્ત્વામહં વિપ્ર ભોજયામીતિ તાન્વદેત્ ॥ ૨,૮.

બ્રાહ્મણોને કહેવું: 'વસુઓ માટે તમને અર્પણ કરું છું, રુદ્રો માટે તમને અર્પણ કરું છું, સૂર્યો માટે તમને અર્પણ કરું છું, હવે તમને ભોજન કરાવું છું.'

આવાહનાદિકં શેષં કુર્યાચ્ચ પિતૃશેષવત્ । સામ્યાં ધેનું તતો દદ્યાદ્વસૂદ્દેશં દ્વિજાય તુ ॥ ૨,૮.

બાકી આવાહન વગેરે પિતૃશેષની જેમ કરવું. પછી એક ધેનુ સૌ માટે આપવી અને એક બ્રાહ્મણને વસુઓના નામે આપવી.

આગ્નેય્યાં ચાથ રૌદ્રાય યામ્યાં સૂર્યદ્વિજાય તુ । વિશ્વેભ્યશ્ચાથ દેવેભ્યસ્તિલપાત્રં નિવેદયેત્ ॥ ૨,૮.

અગ્નેય, રૌદ્ર, યામ્ય અને સૂર્ય બ્રાહ્મણને પણ આપવું. અને બધા વિશ્વદેવોને તિલથી ભરેલું પાત્ર અર્પણ કરવું.

સ્વસ્તીત્યેવ તથાક્ષય્યં જલં દત્ત્વાથ તાન્દ્વિજાન્ । વિસર્જયેત્સ્મરન્વિષ્ણું દેવમષ્ટાક્ષરં વિભુમ્ ॥ ૨,૮.

'સ્વસ્તિ' કહીને અક્ષય જળ આપવું, પછી એ બ્રાહ્મણોને વિદાય આપવી અને વિષ્ણુ ભગવાનનું અષ્ટાક્ષર સ્મરણ કરવું.

તતઃ કામં કુલેશાનીં શિવં નારાયણં સ્મરેત્ । ચતુર્દશ્યાં તતો ગચ્છેદ્યથાપ્રાપ્તાં સરિદ્વરામ્ ॥ ૨,૮.

પછી, મનમાં કુળમાતા, શિવજી અને નારાયણજીનું સ્મરણ કરવું. ચૌદસના દિવસે, જે શ્રેષ્ઠ નદી મળે ત્યાં જવું.

વસ્ત્રાણિ લોહખણ્ડાનિ જિતં ત ઇતિ સંજપન્ । દક્ષિણાભિમુખો વહ્નિં જ્વાલયેત્તત્ર ચ સ્વયમ્ ॥ ૨,૮.

કપડાં અને લોખંડના ટુકડાંને 'આ બધું જીતાયું છે' એમ બોલતાં બોલતાં, દક્ષિણ તરફ મોં કરીને, પોતે જ અગ્નિ પ્રગટાવવી.

પઞ્ચાશતા કુશૈર્બ્રાહ્મીં કૃત્વા પ્રતિકૃતિં દહેત્ । હુત્વા શ્માશાનિકં હોમં પૂર્ણાહુત્યન્તમેવ હિ ॥ ૨,૮.

પચાસ કુશના તણાં લઈને, બ્રાહ્મીનું રૂપ બનાવીને તેને દહન કરવું. પછી સ્મશાનનો હોમ કરીને, પૂર્ણાહુતિ આપવી.

નિરગ્રિમથ વા ભૂમિં યમં રુદ્રઞ્ચ સંસ્મરેત્ । હુત્વા પ્રાધાનિકે સ્થાને પશ્ચાદાવાહયેચ્ચ તમ્ ॥ ૨,૮.

અથવા, અગ્નિ વિના, જમીન પર યમરાજ અને રુદ્રનું સ્મરણ કરવું. મુખ્ય સ્થાન પર હવન કરીને, પછી તેમને બોલાવવું.

શ્રપયેચ્ચાપરં વહ્નૌ મુદ્ગમિશ્રં ચરું તતઃ । તિલતણ્ડુલમિશ્રઞ્ચ દ્વિતીયં સપવિત્રકમ્ ॥ ૨,૮.

પછી, અગ્નિમાં મગ સાથે મળેલું એક ચડવું રાંધવું. બીજું ચડવું તિલ અને ચોખા સાથે, પવિત્ર તણાં સાથે રાંધવું.

ઓં પૃથિવ્યૈ નમસ્તુભ્યમિતિ ચૈકં નિવેદયેત્ । ઓં યમાય નમશ્ચેતિ દ્વિતીયં તદનન્તરમ્ ॥ ૨,૮.

'ૐ પૃથ્વીને નમસ્કાર' એમ બોલીને પહેલું ચડવું અર્પણ કરવું. પછી તરત 'ૐ યમરાજને નમસ્કાર' એમ બીજું ચડવું.

ઓં નમશ્ચાથ રુદ્રાય શ્માશાનપતયે નમઃ । તતો દીપ્તે સમિદ્ધેઽગ્નૌ ભૂમૌ પ્રકૃતિદારુણે ॥ ૨,૮.

પછી 'ૐ રુદ્રને, સ્મશાનના સ્વામી ને નમસ્કાર' એમ બોલવું. પછી તેજસ્વી, સારી રીતે પ્રગટેલી અગ્નિમાં, જમીન પર, કુદરતી રીતે અર્પણ કરવું.

સપ્તભ્યો યમસંજ્ઞેભ્યો દદ્યાત્સપ્ત જલાઞ્જલીન્ । યમાય ધર્મરાજાય મૃત્યવે ચાન્તકાય ચ ॥ ૨,૮.

યમ નામ ધરાવતા સાત દેવતાઓને સાત વાર પાણી અંજલિ આપવી. યમ, ધર્મરાજ, મૃત્યુ અને અંતકને પણ અંજલિ આપવી.

વૈવસ્વતાય કાલાય સર્વપ્રાણહરાય ચ । સ્વધાકારનમસ્કારપ્રણવૈઃ સહ સપ્તધા ॥ ૨,૮.

વૈવસ્વત, કાળ અને સર્વ જીવોને હરનારને પણ, 'સ્વધા', નમસ્કાર અને પ્રણવના સાત ઉચ્ચાર સાથે અંજલિ આપવી.

અમુકામુકગૌત્રૈતત્તુભ્યમસ્તુ તિલોદકમ્ । પ્રદદ્યાદ્દશ પિણ્ડાંસ્તુ અર્ઘપુષ્પસમન્વિતાન્ ॥ ૨,૮.

'અમુક અમુક ગૌત્રના માટે આ તિલનું પાણી હોય' એમ બોલીને, દસ પિંડ અર્ઘ્ય અને ફૂલો સાથે અર્પણ કરવું.

ધૂપો દીપો બલિર્ગન્ધઃ સર્વેષામસ્તુ ચાક્ષયઃ । દશ પિણ્ડાંસ્તુ દાન્દત્ત્વા વિષ્ણોઃ સૌમ્યં મુખં સ્મરેત્ ॥ ૨,૮.

ધૂપ, દીવો, ભોજન અને સુગંધ બધાને અક્ષય રહેવું જોઈએ. દસ પિંડ આપી, પછી વિષ્ણુજીનું શાંત અને સૌમ્ય મુખ સ્મરણ કરવું.

કુર્યાચ્ચ માસિકં માસિ સપિણ્ડીકરણં તતઃ । આશૌચાન્તે તતઃ કુર્યાદાત્મનો વા મરસ્ય તુ ॥ ૨,૮.

દરેક મહિને માસિક શ્રાદ્ધ કરવું, પછી સપિંડીકરણ કરવું. અશૌચ પૂર્ણ થાય પછી, પોતાનાં કે મૃત્યુ પામેલા માટે એ કરવું.

કુર્યાદસ્થિરતાં જ્ઞાત્વા શક્ત્યારોગ્યધનાયુષમ્ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં જીવચ્છ્રાદ્ધં મયા ખગ ॥ ૨,૮.

આ જગત અસ્થિર છે એ જાણીને, પોતાની શક્તિ, આરોગ્ય, ધન અને આયુષ્ય પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું. હે ખગ, મેં તને આખું જીવંત શ્રાદ્ધ સમજાવ્યું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૯ ગરુડ ઉવાચ । ઉક્તમાદ્યાં ક્રિયાં યાવન્નૃપોઽપીતિત્વયાનઘ । કસ્યચિત્કેનચિદ્રાજ્ઞા કિમાદ્યા સા કૃતા પુરા ॥ ૨,૯.

ગરુડએ પૂછ્યું: હે પાપરહિત, તમે રાજાને પણ જે પ્રારંભિક વિધી કહી, એ પહેલાં કોની આજ્ઞાથી અને કયા કારણસર કરવામાં આવી હતી?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સુપર્ણ શૃણુ વક્ષ્યામિ યથા રાજ્ઞા ક્રિયા કૃતા । આસીત્કૃતયુગે રાજા વાઙ્ગો વૈ બભ્રુવાહનઃ ॥ ૨,૯.

શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યું: હે સુપર્ણ, સાંભળ, હું કહું છું કે એ વિધિ રાજાએ કેવી રીતે કરી. કૃતયુગમાં બભ્રુવાહનના પુત્ર વંગ નામના રાજા હતા.

પૃથિવ્યાશ્ચતુરન્તાયા ગોપ્તા પક્ષીન્દ્ર ધર્મતઃ । ચતુર્ભાગાં ભુવં કૃત્સ્નાં સ ભુઙ્કે વસુધાધિપઃ ॥ ૨,૯.

હે પક્ષી રાજા, એ રાજા ધર્મથી ચારેય બાજુની પૃથ્વીનું રક્ષણ કરતા. ધરતીના ચાર ભાગોમાં વહેંચાયેલી આખી જમીનનો તેઓ ભોગ લેતા.

ન પાપકૃત્કશ્ચિદાસીત્તસ્મિન્રાજ્યં પ્રશાસતિ । નાસીચ્ચૌરભયં તાર્ક્ષ્ય ન ક્ષુદ્રભયમેવ હિ ॥ ૨,૯.

તેમના રાજમાં કોઈ પાપ કરનાર નહોતો. હે તાર્ક્ષ્ય, ત્યાં ચોરનો પણ ડર નહોતો, ન તો નીચ લોકોનો ભય હતો.

નાસીદ્વ્યાધિભયઞ્ચાપિ તસ્મિઞ્જનપદેશ્વરે । સ્વધર્મે રેમિરે ચાસીત્તેજસા ભાસ્કરોપમઃ ॥ ૨,૯.

એ દેશમાં, જે રાજાએ શાસન કર્યું, ત્યાં રોગનો પણ ડર નહોતો. બધા પોતાના ધર્મમાં આનંદ કરતા અને રાજા સૌર્યમાં સૂર્ય જેવા તેજસ્વી હતા.

અક્ષુબ્ધત્વેર્ઽચલસમઃ સહિષ્ણુત્વે ધરાસમઃ । સ કદાચિન્મહાબાહુઃ પ્રભૂતબલવાહનઃ ॥ ૨,૯.

અચલ પર્વત જેવો સ્થિર, ધરતી જેવી સહનશીલતા ધરાવતો, એ મહાબાહુ, ઘણાં બળ અને ઘોડાં સાથે, ક્યારેક આગળ વધતો હતો.

વનં જગામ ગહનં હયાનાઞ્ચ શતૈર્વૃતઃ । સિંહનાદૈશ્ચ યોધાનાં શઙ્ખદુન્દુભિનિઃ સ્વનૈઃ ॥ ૨,૯.

એ ઘણા ઘોડાંથી ઘેરાયેલો, યોદ્ધાઓના સિંહના દહાડ અને શંખ-ડુંડાળની ધ્વનિ સાથે ઘન જંગલમાં પ્રવેશ્યો.

આસીત્કિલકિલાશબ્દસ્તસ્મિન્ ગચ્છતી પાર્થિવે । તત્રતત્ર ચ વિપ્રેન્દ્રૈઃ સ્તૂયમાનઃ સમન્તતઃ ॥ ૨,૯.

રાજા આગળ વધતો ત્યારે ત્યાં કલકલ અવાજ ઉઠ્યો; અને સર્વત્ર, વિપ્રોએ તેને પ્રશંસા કરી.

નિર્યયૌ પરયા પ્રીત્યા વનં મૃગજિઘાંસયા । સ ગચ્છન્દદૃશે ધીમાન્નન્દનપ્રતિમં વનમ્ ॥ ૨,૯.

એ આનંદપૂર્વક, શિકારની ઇચ્છા સાથે જંગલમાં ગયો; ચાલતા ચાલતા, બુદ્ધિશાળી એ નંદનવન જેવું જંગલ જોયું.

બિલ્વાર્કખદિરાકીર્ણં કપિત્થધ્વજસંયુતમ્ । વિષમૈઃ પર્વતૈશ્ચૈવ સર્વતશ્ચ સમન્વિતમ્ ॥ ૨,૯.

બિલ્વ, અર્ક અને ખદિર વૃક્ષોથી ભરેલું, કપિત્થ અને ધ્વજથી શોભિત, અને ચારેય બાજુ કઠિન પર્વતોથી ઘેરાયેલું હતું.

નિર્જલં નિર્મનુષ્યઞ્ચ બહુયોજનમાયતમ્ । મૃગસિંહૈર્મહાઘોરૈન્યૈશ્ચાપિ વનેચરૈઃ ॥ ૨,૯.

પાણી વગર, માણસ વગર, ઘણા યોજન સુધી ફેલાયેલું; ભયાનક પ્રાણી, સિંહ અને જંગલના રાક્ષસો ત્યાં રહેતા હતા.