ગરુડપુરાણમ્

પુરઃ પત્તનખર્વાટાન્ ખેટાનપિ મૃતઃ ક્ષુધા । એતસ્માત્પાતકાદ્વિપ્ર મૃતઃ પ્રેતત્વમાગતઃ ॥ ૨,૭.

શહેર, ગામ અને નાનાં વાડાંમાં તે ભૂખથી મરી ગયો. હે બ્રાહ્મણ, આ પાપના કારણે હું મરીને પ્રેત બન્યો.

રુદ્ધૌ તુ પિતરૌ યસ્માન્નામ્નાહં રોધકસ્તતઃ । લેખક ઉવાચ । અહં વિપ્ર પુરાભૂવમવન્ત્યાં દ્વિજસત્તમઃ ॥ ૨,૭.

મારા માતાપિતાને કેદ કર્યા તેથી મને નામે 'રોધક' કહે છે. લેખકે કહ્યું: હે ઉત્તમ બ્રાહ્મણ, હું પહેલાં અવંતિમાં બ્રાહ્મણ હતો.

ભદ્રસ્ય રાજ્ઞો દેવાનાં પૂજનેઽધિકૃતો હ્યહમ્ । બહ્વ્યસ્તુ પ્રતિમાસ્તત્ર બભૂવુર્બહુનામિકાઃ ॥ ૨,૭.

મારે ધર્મી રાજાના આદેશે દેવતાઓની પૂજા કરવાની જવાબદારી હતી. ત્યાં અનેક દેવમૂર્તિઓ હતી, જુદા-જુદા નામવાળી.

હેમ્નસ્તદઙ્ગેષુ બહુ રત્નજાતં બભૂવ હ । તાસાં મે કુર્વતઃ પૂજાં પાપા મતિરજાયત ॥ ૨,૭.

એ મૂર્તિઓ પર ઘણું સોનું અને અનેક પ્રકારના રત્નો લાગેલા હતા. હું તેમની પૂજા કરતો હતો ત્યારે મારા મનમાં પાપી વિચાર આવ્યો.

અખિલં તીક્ષ્ણલોહેન તાસામઙ્ગં વિશીર્ય ચ । ઉલ્લેખનઞ્ચ રત્નાનાં નેત્રાદિભ્યઃ કૃતં મયા ॥ ૨,૭.

પછી મેં તીખા લોખંડથી એ મૂર્તિઓના અંગો તોડી નાખ્યા અને આંખો સહિતના ભાગોમાંથી રત્નો કાઢી લીધા.

તથાકૃતાન્યથાઙ્ગાનિ પ્રતિમાનાં નિરીક્ષ્ય ચ । નેત્રાણિ ચ વિરત્નાનિ નૃપશ્ચુક્રોધ વહ્નિવત્ ॥ ૨,૭.

આ રીતે મૂર્તિઓના અંગો બગાડી દીધા પછી, રાજાએ જ્યારે તેમની રત્નવિહિન આંખો અને બદલાયેલાં રૂપ જોયાં, ત્યારે તે અગ્નિ જેવો ક્રોધિત થયો.

પ્રતિજજ્ઞે નૃપઃ પશ્ચાદેષ બ્રાહ્મણપુઙ્ગવઃ । આભ્યો રત્નં સુવર્ણઞ્ચ હૃતં યેન ભવિષ્યતિ ॥ ૨,૭.

પછી રાજાએ પ્રતિજ્ઞા લીધી: 'જે કોઈએ આ મૂર્તિઓમાંથી રત્ન અને સોનું ચોર્યું છે—એ બ્રાહ્મણ—'

જ્ઞાતશ્ચ સ હિ મે વધ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ । અહં તત્સકલં જ્ઞાત્વા રાત્રાવસિધરો ગૃહમ્ ॥ ૨,૭.

'જ્યારે તે પકડાશે, ત્યારે તેને ચોક્કસ મૃત્યુદંડ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.' આ બધું જાણીને, હું રાત્રે ઘરમાં તલવાર સાથે રહ્યો.

રાજ્ઞઃ પ્રવિશ્ય રાજાનં પશુમારમમારયમ્ । ગૃહીત્વાથ મણીન્ સ્વર્ણં નિશીથેઽહં ગતોઽન્યતઃ ॥ ૨,૭.

પછી રાજમહેલમાં જઈને, મેં રાજાના યજ્ઞપશુને મારી નાખ્યો અને પછી રત્નો અને સોનું લઈને મધ્યરાત્રે બીજે જતો રહ્યો.

વ્યાઘ્રેણ મહાતારણ્યે નખટઙ્કૈર્વિટઙ્કિતઃ । લેખનાત્પ્રતિમાયા યન્મયા લોહેન કર્તિતમ્ ॥ ૨,૭.

મોટા જંગલમાં વાઘના નખોથી મારું શરીર ઘાયલ થયું હતું. ત્યાં મેં લોખંડથી જે પ્રતિમા માટે રેખાંકન કરાયું હતું, તે હું ઉકેર્યું હતું.

એતસ્માત્પાતકાત્પ્રેતો લેખકો નામતોઽસ્મ્યહમ્ । આસીન્નરકભોગાન્તે નઃ પ્રેતત્વમિદં દ્વિજ ॥ ૨,૭.

આ પાપના કારણે હું મૃતકોમાં 'લેખક' નામે ઓળખાવું છું. નરકમાં ભોગ ભોગવીને અંતે મને આ પ્રેતદશા મળી છે, દ્વિજ.

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । સંજ્ઞાસ્તાદૃશ્ય આખ્યાતા યથૈતા ભવતા દશાઃ । વદન્ત્વાચારમાત્રં મે પ્રેતા આહારમપ્યુત ॥ ૨,૭.

બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: તમે જે નામો અને સ્થિતિઓ વર્ણવી, એ બધું તમારો વર્તન બતાવે છે. હે પ્રેતો, મને તમારો આહાર પણ કહો.

પ્રેતા ઊચુઃ । વેદમાર્ગાનુસરણં લજ્જા ધર્મો દમઃ ક્ષમા । ધૃતિર્જ્ઞાનં નૈવ યત્ર વયં તત્ર વસામહે ॥ ૨,૭.

પ્રેતોએ કહ્યું: જ્યાં વેદમાર્ગનું પાલન નથી, લાજ નથી, ધર્મ નથી, દમ નથી, ક્ષમા નથી, ધીરજ કે જ્ઞાન નથી, ત્યાં અમે વસીએ છીએ.

તસ્ય પીડાં વપં કુર્મો નૈવ શ્રાદ્ધં ન તર્પણમ્ । યસ્ય ગેહે તદઙ્ગાત્તુ માંસઞ્ચ રુધિરં ક્રમાત્ ॥ ૨,૭.

અમે એના શરીરને પીડાવીએ છીએ, અને એના ઘરે શ્રાદ્ધ કે તર્પણ થતું નથી. એના અંગોમાંથી ધીમે ધીમે માંસ અને લોહી નીકળી આવે છે.

જક્ષામશ્ચ પિબામશ્ચ ઉક્ત આચાર એષ નઃ । શૃણુ ચાહારમસ્માકં સર્વલોકવિગર્હિતમ્ ॥ ૨,૭.

અમે આવું જ ખાઈએ અને પીએ છીએ; આ જ અમારો આચાર છે. હવે અમારા એવા આહારમાં સાંભળો, જેને બધા લોકોએ તિરસ્કૃત કર્યો છે.

દૃષ્ટસ્ત્વયા ચ કિઞ્ચિદ્વૈ બ્રૂમોજ્ઞાતં ત્વયાનઘ । વમનં વિડૂ દૂષિકા ચ શ્લેષ્મા મૂત્રાશ્રુણી તથા ॥ ૨,૭.

તમે થોડું ઘણું જોયું છે, અને અમે પણ તમને જાણીતું કહીએ છીએ, હે નિર્દોષ: ઉલટી, વિસર્જન, ગંદકી, કફ, મૂત્ર અને અશ્રુ—આ બધું.

એતદ્ભક્ષ્યઞ્ચ પાનઞ્ચ મા પૃચ્છાતઃ પરં દ્વિજ । લજ્જા નો જાયતે સ્વામિન્નાહારં વદતાં સ્વકમ્ ॥ ૨,૭.

આ જ અમારો ખોરાક અને પાન છે; તેથી વધુ પૂછશો નહીં, હે દ્વિજ. સ્વામી, પોતાનો આહાર કહેતાં અમને શરમ આવે છે.

અજ્ઞાનાસ્તામસા મન્દા કાન્દિશીકા વયં વિભો । અકસ્માજ્જન્મનાં વિપ્ર સ્મૃતિઃ પ્રાપ્તા તુ પૌર્વિકી ॥ ૨,૭.

અમે અજ્ઞાન, આળસુ અને તામસી સ્વભાવના છીએ, હે પ્રભુ. અચાનક, હે બ્રાહ્મણ, અમને પછલા જન્મોની સ્મૃતિ આવી છે.

વિનીતત્વાવિનીતત્વે જાનીમો નૈવ નઃ પ્રભો । શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । એવં વદત્સુ પ્રેતેષુ તથા શ્રુતવતિ દ્વિજે ॥ ૨,૭.

વિનય અને અવિનય શું છે, એ અમને ખબર નથી, હે પ્રભુ. શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પ્રેતો આવું બોલતા હતા અને દ્વિજ સાંભળતા હતા.

અદર્શયમહં રૂપં તદા તાર્ક્ષ્યેદમેવ વૈ । સ તુ દૃષ્ટ્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠો હૃદ્ગતં પુરુષં પુરઃ ॥ ૨,૭.

ત્યારે મેં તાર્ખ્ષ્યને એ રૂપ દર્શાવ્યું; અને એ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠે પોતાના હૃદયમાં રહેલા પુરુષને સામે જોયો.

સ્તોત્રૈસ્તુષ્ટાવ પક્ષીશ દણ્ડવત્પ્રણનામ મામ્ । તેઽપિ તેપુસ્તતઃ પ્રેતા આશ્ચર્યોત્ફુલ્લચક્ષુષઃ ॥ ૨,૭.

પંખીઓના સ્વામીયે સ્તોત્રોથી મારી સ્તુતિ કરી અને ભક્તિપૂર્વક મને નમસ્કાર કર્યો; પ્રેતો પણ આશ્ચર્યથી આંખો ફાડીને જોઈ રહ્યા.

પ્રણયેન સ્ખલદ્વાચઃ ખગ નોચુઃ કિમપ્યુત । રજસા ગોરચિત્તાનાં તમસા મૂઢચેતસામ્ । કૃપયા યઃ સમુદ્ધારં કુરુષે વૈ નમોઽસ્ત તે ॥ ૨,૭.

પ્રેમથી અને અડખમ વાણીથી પંખીઓએ કંઈ બોલ્યું નહીં; જેમના મન રજ અને તમસથી ઘેરાયેલા છે, તેમને તમે દયા કરીને ઉદ્ધરતા હો—તમને વંદન છે.

એવં દ્વિજાતૌ બ્રુવતિ પ્રભૂ તપ્રભૈશ્ચ મુખ્યાંબરચારિયુક્તૈઃ । તદા મદિચ્છાપ્રભવૈર્વિમાનૈઃ ષડ્ભિઃ સમન્તાદ્રુરુચે ગિરિઃ સઃ ॥ ૨,૭.

જ્યારે દ્વિજ આવું બોલતા હતા, ત્યારે મહાન દેવોના મુખ્ય સહયોગીઓ સાથે છ વિમાન મારા ઈચ્છાથી એ પર્વતને ચારે બાજુ પ્રકાશિત કરતા હતા.

ઇત્થં વિમાનેન મદીયલોકં ગતો દ્વિજરસોઽપ્યથ પઞ્ચમિસ્તૈઃ । પ્રેતા યયુઃ સ્વર્ગમગણ્યપુણ્યં સત્સઙ્ગસંસર્ગવશાત્સુપર્ણમ્ ॥ ૨,૭.

આ રીતે, દ્વિજ અને પાંચ અન્ય લોકો વિમાનમાં બેઠા અને મારા લોકમાં ગયા; અને સજ્જનોના સંગથી પ્રેતોએ પણ સ્વર્ગ અને અનંત પુણ્ય પ્રાપ્ત કર્યું, હે સુપર્ણ.

પ્રેતાઃ સંગવશેન નાકમવન્સન્તપ્તકો બ્રાહ્મણો વિષ્વક્સન ઇતિ પ્રસિદ્ધવિભવો નામ્ના ગણે મેઽભવત્ । એતત્તે સકલં મયા નિગાદિતં યશ્ચૈતદુત્કીર્તયેદ્યશ્ચેદં શૃણુયાન્ન સોઽપિ પુરુષઃ પ્રેતત્વમાપ્નોતિ હિ ॥ ૨,૭.

સજ્જનોના સંગથી પ્રેતોએ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું; અને બ્રાહ્મણ, જે 'વિશ્વક્ષેન' તરીકે પ્રસિદ્ધ અને ધનવાન હતા, મારા ગણે સામેલ થયા. આ બધું મેં તમને કહ્યું; જે આનું પઠન કરે કે સાંભળે, તે કદી પ્રેતદશા પામતો નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૮ ગરુડ ઉવાચ । સ્વામિન્કસ્યાધિકારોઽત્ર સર્વ એવૌર્ધ્વદેહિકે । ક્રિયાઃ કતિવિધાઃ પ્રોક્તા વદૈતત્સર્વમેવ મે ॥ ૨,૮.

ગરુડે પૂછ્યું: સ્વામી, અહીં સર્વ ઉર્ધ્વદેહિક કાર્યોમાં કોને અધિકાર છે? કેટલાં પ્રકારની ક્રિયાઓ કહેવામાં આવી છે? એ બધું મને કહો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । પુત્રઃ પૌત્રઃ પ્રપૌત્રો વા તદ્ભ્રાતા ભ્રાતૃસન્તતિઃ । સપિણ્ડસન્તતિર્વાપિ ક્રિયાર્હાઃ ખગ જ્ઞાતયઃ ॥ ૨,૮.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પુત્ર, પૌત્ર, પ્રપૌત્ર, ભાઈ, ભાઈના સંતાન અથવા એક જ કુળના સંબંધીઓ, હે ખગ, એ બધા ક્રિયા કરવા યોગ્ય છે.

તેષામભાવે સર્વેષાં સમાનોદકસન્તતિઃ । કુલદ્વયેઽપિ ચોચ્છિન્ને સ્ત્રીભિઃ કાર્યાઃ ક્રિયાઃ ખગ ॥ ૨,૮.

જો કોઈ પણ હાજર ન હોય, તો બધાને માટે એકસરખું જળતર્પણ કરવું જોઈએ. અને જ્યારે બંને કુળો નાશ પામ્યા હોય, ત્યારે સ્ત્રીઓએ એ વિધિઓ કરવી જોઈએ, ખગ.

ઇચ્છયોચ્છિન્નબન્ધશ્ચ કારયેદવનીપતિઃ । પૂર્વાઃ ક્રિયા મધ્યમાશ્ચ તથા ચૈવોત્તરાઃ ક્રિયાઃ ॥ ૨,૮.

જો સંબંધ ઇચ્છાથી તૂટી ગયો હોય, તો રાજાએ પહેલાંની, મધ્યની અને પછીની વિધિઓ કરાવવી જોઈએ.