ગરુડપુરાણમ્

તત્સર્વં સ્વગૃહે મુક્ત્વા તસ્ય પત્ન્યૈ ન્યવેદયમ્ । દસ્યુભિર્મે હતો ભ્રાતા ધનમાચ્છિદ્ય વૈ પથિ ॥ ૨,૭.

ઘરે બધું મૂકી, મેં એની પત્નીને કહ્યું: 'મારો ભાઈ રસ્તામાં લૂંટારુઓએ મારી નાખ્યો અને એનું ધન લઈ ગયા.'

પ્રજાવતિ પ્રદ્રુતોઽહં મા રોદીત્યેવમબ્રવમ્ । શોકાર્તા સાપિ તત્કાલં મમત્વં ગૃહબન્ધુષુ ॥ ૨,૭.

પ્રજાપતિએ મને પકડ્યો ત્યારે મેં કહ્યું, 'રડશો નહીં.' એ સમયે, દુઃખથી વ્યાકુળ થયેલી એ સ્ત્રીએ ઘર અને સગાં-સંબંધી પ્રત્યેનું મમત્વ ત્યજી દીધું.

ત્યક્ત્વા ચાતિ પ્રિયાન્પ્રાણાઞ્જુહાવાગ્નૌ યથાવિધિ । તતો નિષ્કણ્ટકં તદ્ધિ વીક્ષ્ય હૃષ્ટો ગતો ગૃહમ્ ॥ ૨,૭.

પછી તેણે પોતાનો પ્રાણ પણ પ્રિય વસ્તુઓ છોડીને, યોગ્ય રીતથી અગ્નિમાં આહુતિ આપી દીધી. એ સ્થળ હવે નિર્વિઘ્ન જોઈને હું આનંદપૂર્વક ઘરે પાછો ફર્યો.

અભુઞ્જં સર્વમાગત્ય યાવજ્જીવં તુ તદ્ધનમ્ । મિત્રં પૂરે હિ નિઃક્ષિપ્ય યદહં શીઘ્રમાગતઃ ॥ ૨,૭.

હવે પાછો આવીને, મેં આખું જીવન એ ધનનો આનંદ માણ્યો, કારણ કે શહેરમાં મિત્ર પાસે જે કંઈ હતું તે રાખી દીધું હતું, કેમ કે હું ઝડપથી પાછો આવ્યો હતો.

એતસ્માત્કારણાત્પ્રેતઃ શીઘ્રગોઽહં તુ નામતઃ । રોધક ઉવાચ । અહન્તુ શૂદ્રજાતીયઃ પુરાભૂવં મુનીશ્વર ॥ ૨,૭.

આ કારણથી મને 'ઝડપથી જતો પ્રેત' કહેવાય છે. રોકનાર બોલ્યો: હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું પહેલાં શૂદ્ર જાતિમાં જન્મેલો હતો.

રાજપ્રસાદાપ્તમહાશતગ્રામાધિકારવાન્ । વૃદ્ધૌ મે પિતરાવાસ્તાં લઘુરેકઃ સહોદરઃ ॥ ૨,૭.

રાજાની કૃપાથી મને સો જેટલાં મોટા ગામોનું અધિકાર મળ્યું. વૃદ્ધાવસ્થામાં મારા માતાપિતા જીવતા હતા અને એક નાનો ભાઈ હતો.

શીઘ્રં સ ચ મયા ભ્રાતા લુબ્ધેનૈકઃ પૃથક્કૃતઃ । આપ્તવાન્પરમં દુઃખં સોન્નવસ્ત્રવિવર્જિતઃ ॥ ૨,૭.

લોભના કારણે મેં મારા એ ભાઈને અલગ કરી દીધો, જેથી તે ઝડપથી ભારે દુઃખમાં પડી ગયો અને ખોરાક-કપડાં વગર રહ્યો.

અદત્તાં પિતરૌ ચ્છન્નં કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિત્તુ તસ્ય ચ । તસ્મૈ પિતૃભ્યાં યદ્દત્તમાપ્તેભ્યસ્તન્મયા શ્રુતમ્ ॥ ૨,૭.

મારા માતાપિતાએ છુપાઈને તેને થોડુંક આપ્યું હતું, અને વિશ્વાસુ લોકોથી મને ખબર પડી કે માતાપિતાએ તેને શું આપ્યું હતું.

તત્સર્વં તત્ત્વતો જ્ઞાત્વા પિત્રો રોધમકારયમ્ । શૂન્યમન્દિર એકસ્મિન્બદ્ધ્વા તુ નિગડૈર્દૃઢૈઃ ॥ ૨,૭.

આ બધું સાચું જાણીને, મેં મારા માતાપિતાને એક ખાલી ઘરમાં મજબૂત સાંકળથી બાંધીને કેદ કરી દીધા.

તતસ્તૌ જહતુઃ પ્રાણાન્દુઃખિતૌ વિષપાનતઃ । સોસૌ બાલોઽપિ બભ્રામ પિતૃભ્યાં રહિતો દ્વિજ ॥ ૨,૭.

પછી તેઓ દુઃખી થઈને ઝેર પીધા અને પ્રાણ ત્યજી દીધા. એ બાળક પણ માતાપિતા વગર ભટકતો રહ્યો, હે દ્વિજ.

પુરઃ પત્તનખર્વાટાન્ ખેટાનપિ મૃતઃ ક્ષુધા । એતસ્માત્પાતકાદ્વિપ્ર મૃતઃ પ્રેતત્વમાગતઃ ॥ ૨,૭.

શહેર, ગામ અને નાનાં વાડાંમાં તે ભૂખથી મરી ગયો. હે બ્રાહ્મણ, આ પાપના કારણે હું મરીને પ્રેત બન્યો.

રુદ્ધૌ તુ પિતરૌ યસ્માન્નામ્નાહં રોધકસ્તતઃ । લેખક ઉવાચ । અહં વિપ્ર પુરાભૂવમવન્ત્યાં દ્વિજસત્તમઃ ॥ ૨,૭.

મારા માતાપિતાને કેદ કર્યા તેથી મને નામે 'રોધક' કહે છે. લેખકે કહ્યું: હે ઉત્તમ બ્રાહ્મણ, હું પહેલાં અવંતિમાં બ્રાહ્મણ હતો.

ભદ્રસ્ય રાજ્ઞો દેવાનાં પૂજનેઽધિકૃતો હ્યહમ્ । બહ્વ્યસ્તુ પ્રતિમાસ્તત્ર બભૂવુર્બહુનામિકાઃ ॥ ૨,૭.

મારે ધર્મી રાજાના આદેશે દેવતાઓની પૂજા કરવાની જવાબદારી હતી. ત્યાં અનેક દેવમૂર્તિઓ હતી, જુદા-જુદા નામવાળી.

હેમ્નસ્તદઙ્ગેષુ બહુ રત્નજાતં બભૂવ હ । તાસાં મે કુર્વતઃ પૂજાં પાપા મતિરજાયત ॥ ૨,૭.

એ મૂર્તિઓ પર ઘણું સોનું અને અનેક પ્રકારના રત્નો લાગેલા હતા. હું તેમની પૂજા કરતો હતો ત્યારે મારા મનમાં પાપી વિચાર આવ્યો.

અખિલં તીક્ષ્ણલોહેન તાસામઙ્ગં વિશીર્ય ચ । ઉલ્લેખનઞ્ચ રત્નાનાં નેત્રાદિભ્યઃ કૃતં મયા ॥ ૨,૭.

પછી મેં તીખા લોખંડથી એ મૂર્તિઓના અંગો તોડી નાખ્યા અને આંખો સહિતના ભાગોમાંથી રત્નો કાઢી લીધા.

તથાકૃતાન્યથાઙ્ગાનિ પ્રતિમાનાં નિરીક્ષ્ય ચ । નેત્રાણિ ચ વિરત્નાનિ નૃપશ્ચુક્રોધ વહ્નિવત્ ॥ ૨,૭.

આ રીતે મૂર્તિઓના અંગો બગાડી દીધા પછી, રાજાએ જ્યારે તેમની રત્નવિહિન આંખો અને બદલાયેલાં રૂપ જોયાં, ત્યારે તે અગ્નિ જેવો ક્રોધિત થયો.

પ્રતિજજ્ઞે નૃપઃ પશ્ચાદેષ બ્રાહ્મણપુઙ્ગવઃ । આભ્યો રત્નં સુવર્ણઞ્ચ હૃતં યેન ભવિષ્યતિ ॥ ૨,૭.

પછી રાજાએ પ્રતિજ્ઞા લીધી: 'જે કોઈએ આ મૂર્તિઓમાંથી રત્ન અને સોનું ચોર્યું છે—એ બ્રાહ્મણ—'

જ્ઞાતશ્ચ સ હિ મે વધ્યો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ । અહં તત્સકલં જ્ઞાત્વા રાત્રાવસિધરો ગૃહમ્ ॥ ૨,૭.

'જ્યારે તે પકડાશે, ત્યારે તેને ચોક્કસ મૃત્યુદંડ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.' આ બધું જાણીને, હું રાત્રે ઘરમાં તલવાર સાથે રહ્યો.

રાજ્ઞઃ પ્રવિશ્ય રાજાનં પશુમારમમારયમ્ । ગૃહીત્વાથ મણીન્ સ્વર્ણં નિશીથેઽહં ગતોઽન્યતઃ ॥ ૨,૭.

પછી રાજમહેલમાં જઈને, મેં રાજાના યજ્ઞપશુને મારી નાખ્યો અને પછી રત્નો અને સોનું લઈને મધ્યરાત્રે બીજે જતો રહ્યો.

વ્યાઘ્રેણ મહાતારણ્યે નખટઙ્કૈર્વિટઙ્કિતઃ । લેખનાત્પ્રતિમાયા યન્મયા લોહેન કર્તિતમ્ ॥ ૨,૭.

મોટા જંગલમાં વાઘના નખોથી મારું શરીર ઘાયલ થયું હતું. ત્યાં મેં લોખંડથી જે પ્રતિમા માટે રેખાંકન કરાયું હતું, તે હું ઉકેર્યું હતું.

એતસ્માત્પાતકાત્પ્રેતો લેખકો નામતોઽસ્મ્યહમ્ । આસીન્નરકભોગાન્તે નઃ પ્રેતત્વમિદં દ્વિજ ॥ ૨,૭.

આ પાપના કારણે હું મૃતકોમાં 'લેખક' નામે ઓળખાવું છું. નરકમાં ભોગ ભોગવીને અંતે મને આ પ્રેતદશા મળી છે, દ્વિજ.

બ્રાહ્મણ ઉવાચ । સંજ્ઞાસ્તાદૃશ્ય આખ્યાતા યથૈતા ભવતા દશાઃ । વદન્ત્વાચારમાત્રં મે પ્રેતા આહારમપ્યુત ॥ ૨,૭.

બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: તમે જે નામો અને સ્થિતિઓ વર્ણવી, એ બધું તમારો વર્તન બતાવે છે. હે પ્રેતો, મને તમારો આહાર પણ કહો.

પ્રેતા ઊચુઃ । વેદમાર્ગાનુસરણં લજ્જા ધર્મો દમઃ ક્ષમા । ધૃતિર્જ્ઞાનં નૈવ યત્ર વયં તત્ર વસામહે ॥ ૨,૭.

પ્રેતોએ કહ્યું: જ્યાં વેદમાર્ગનું પાલન નથી, લાજ નથી, ધર્મ નથી, દમ નથી, ક્ષમા નથી, ધીરજ કે જ્ઞાન નથી, ત્યાં અમે વસીએ છીએ.

તસ્ય પીડાં વપં કુર્મો નૈવ શ્રાદ્ધં ન તર્પણમ્ । યસ્ય ગેહે તદઙ્ગાત્તુ માંસઞ્ચ રુધિરં ક્રમાત્ ॥ ૨,૭.

અમે એના શરીરને પીડાવીએ છીએ, અને એના ઘરે શ્રાદ્ધ કે તર્પણ થતું નથી. એના અંગોમાંથી ધીમે ધીમે માંસ અને લોહી નીકળી આવે છે.

જક્ષામશ્ચ પિબામશ્ચ ઉક્ત આચાર એષ નઃ । શૃણુ ચાહારમસ્માકં સર્વલોકવિગર્હિતમ્ ॥ ૨,૭.

અમે આવું જ ખાઈએ અને પીએ છીએ; આ જ અમારો આચાર છે. હવે અમારા એવા આહારમાં સાંભળો, જેને બધા લોકોએ તિરસ્કૃત કર્યો છે.

દૃષ્ટસ્ત્વયા ચ કિઞ્ચિદ્વૈ બ્રૂમોજ્ઞાતં ત્વયાનઘ । વમનં વિડૂ દૂષિકા ચ શ્લેષ્મા મૂત્રાશ્રુણી તથા ॥ ૨,૭.

તમે થોડું ઘણું જોયું છે, અને અમે પણ તમને જાણીતું કહીએ છીએ, હે નિર્દોષ: ઉલટી, વિસર્જન, ગંદકી, કફ, મૂત્ર અને અશ્રુ—આ બધું.

એતદ્ભક્ષ્યઞ્ચ પાનઞ્ચ મા પૃચ્છાતઃ પરં દ્વિજ । લજ્જા નો જાયતે સ્વામિન્નાહારં વદતાં સ્વકમ્ ॥ ૨,૭.

આ જ અમારો ખોરાક અને પાન છે; તેથી વધુ પૂછશો નહીં, હે દ્વિજ. સ્વામી, પોતાનો આહાર કહેતાં અમને શરમ આવે છે.

અજ્ઞાનાસ્તામસા મન્દા કાન્દિશીકા વયં વિભો । અકસ્માજ્જન્મનાં વિપ્ર સ્મૃતિઃ પ્રાપ્તા તુ પૌર્વિકી ॥ ૨,૭.

અમે અજ્ઞાન, આળસુ અને તામસી સ્વભાવના છીએ, હે પ્રભુ. અચાનક, હે બ્રાહ્મણ, અમને પછલા જન્મોની સ્મૃતિ આવી છે.

વિનીતત્વાવિનીતત્વે જાનીમો નૈવ નઃ પ્રભો । શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । એવં વદત્સુ પ્રેતેષુ તથા શ્રુતવતિ દ્વિજે ॥ ૨,૭.

વિનય અને અવિનય શું છે, એ અમને ખબર નથી, હે પ્રભુ. શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પ્રેતો આવું બોલતા હતા અને દ્વિજ સાંભળતા હતા.