ગરુડપુરાણમ્

તૃતીયઃ શીઘ્રગસ્તુર્યો રોધકો લેખકઃ પરઃ । બ્રાહ્મણ ઉવાચ । પ્રેતાનાં કર્મજાતાનાં કુતો નામ નિરર્થકમ્ ॥ ૨,૭.

'ત્રીજું નામ છે શીઘ્રગ, ચોથું છે રોકક અને પાંચમું છે લેખક.' બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'કર્મથી જન્મેલા પ્રેતોના નામ વ્યર્થ કેમ હોય?'

નિરુક્તિમેષાં નામ્નાં વૈ પ્રેતા વદત મા ચિરમ્ । શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । એવમુક્તાસ્તુ વિપ્રેણ પૃથગુત્તરમબ્રુવન્ ॥ ૨,૭.

'આ નામોના અર્થ કહો, વિલંબ ન કરો.' શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: 'બ્રાહ્મણના આ પ્રશ્ને, તેમણે અલગ-અલગ ઉત્તર આપ્યા.'

પર્યુષિત ઉવાચ । કદાચિચ્છ્રાદ્ધકાલે વૈ મયા વિપ્રો નિમન્ત્રિતઃ ॥ ૨,૭.

પર્યુષિતે કહ્યું: 'એક વખત શ્રાદ્ધ સમયે મેં એક બ્રાહ્મણને બોલાવ્યો હતો...'

સ ચ કૃત્વા વિલમ્બેન વૃદ્ધો મદ્ગૃહમાગતઃ । અકૃતશ્રાદ્ધકર્માહં તં પાકં ભુક્તવાન્ ક્ષુધા ॥ ૨,૭.

તે વૃદ્ધ થાઈને મોડું કરીને મારા ઘરમાં આવ્યો હતો. હું શ્રાદ્ધકર્મ કર્યા વગર, ભૂખ્યા હોવાથી એ ભોજન ખાઈ લીધું.

અદદામન્નમાકૃષ્ય વિપ્રે પર્યુષિતં કિયત્ । તસ્માત્પાપાન્મૃતઃ પાપો યોનિં વૈ કુત્સિતાં ગતઃ ॥ ૨,૭.

પછી મેં બ્રાહ્મણને થોડું બચેલું જમવાનું ખેંચીને આપ્યું. એ પાપના કારણે, પાપી થઈ મરી ગયો અને નીચી યોનિમાં જન્મ લીધો.

યતઃ પર્યુષિતં દત્તં તતઃ પર્યુષિતઃ સ્મૃતઃ । સૂચીમુખ ઉવાચ । કદાચિદ્બ્રાહ્મણી કાચિત્તીર્થં ભદ્રવટં યયૌ ॥ ૨,૭.

કારણ કે જે અપાયું એ બાસી હતું, તેથી તેને 'બાસી' કહેવાય છે. સૂચીમુખે કહ્યું: એક વખત એક બ્રાહ્મણ સ્ત્રી ભદ્રવટ તીર્થે ગઈ હતી.

પઞ્ચવર્ષસુતા વૃદ્ધા પુત્રમાત્રૈકજીવિતા । અહં ક્ષત્ત્રિયદાયાદસ્તસ્યા રોધમકારિષમ્ ॥ ૨,૭.

એ વૃદ્ધ સ્ત્રીની પાંચ વર્ષનો એક જ પુત્ર હતો અને એનો જીવ માત્ર પુત્ર પર આધારિત હતો. હું ક્ષત્રિય વંશનો હતો અને મેં એને રડાવ્યું.

વને તુ વિજને તત્ર પાપાધ્વગગતિં ગતઃ । તસ્યાઃ સવસ્ત્રં પાથેયં તત્સૂનોર્વસનાનિ ચ ॥ ૨,૭.

એ એકાંત વનમાં, પાપના માર્ગે ચાલીને, મેં એની વસ્ત્રો, ખોરાક અને પુત્રના કપડાં પણ લઈ લીધાં.

ગૃહીતાનિ મયા વિપ્ર શિરસ્યાપીડ્ય મુષ્ટિના । તૃષાર્તસ્તત્ક્ષણં બાલઃ પાત્રસંસ્થં જલં પિબન્ ॥ ૨,૭.

હું એ બધું લઈ લેતાં, બ્રાહ્મણ, મેં એને મુંઠીથી માથા પર માર્યું. એ સમયે એની તરસેલી દીકરી વાસણમાં પાણી પી રહી હતી.

તાવન્માત્રોદકે દેશે મયા હુઙ્કૃત્ય વારિતઃ । મયાથ સકલં પીતં જલં પાત્રાત્તૃષાવતા ॥ ૨,૭.

એ જ સમયે, જ્યારે બાળક પાણી પાસે હતો, મેં ચીસ પાડી અને એને હાંકી દીધો. પછી હું તરસથી બધું પાણી વાસણમાંથી પી ગઈ.

બાલોઽપિ ભયસન્ત્રસ્તઃ પિપાસુર્વ્યસુરાપતત્ । પુત્રશોકાન્મૃતા માતા કૂપે પ્રાસ્ય નિજં વપુઃ ॥ ૨,૭.

બાળક ડરથી અને તરસથી તડપી પડ્યો અને મરી ગયો. પુત્રના શોકમાં માતાએ પોતે કૂવામાં પડીને જીવ આપ્યો.

એતસ્માત્પાતકાદ્વિપ્ર પ્રેતત્વં પ્રાપ્તવાનહમ્ । સૂચ્યગ્રપ્રાયવિવરમુખઃ પર્વતદેહવાન્ ॥ ૨,૭.

આ પાપના કારણે, બ્રાહ્મણ, હું પ્રેત બની ગયો, મારી દેહ પહાડ જેટલી અને મોં સૂઈની નોક જેટલું નાનું થયું.

યદ્યપિ પ્રાપ્નુયાં ભક્ષ્યં ભક્ષિતુન્તુ ન શક્યતે । મયા ક્ષુધાનલેનાપિ જ્વલતાસ્યં નિકોચિતમ્ ॥ ૨,૭.

ભલે મને ખાવાનું મળે, તો પણ હું ખાઈ શકતો નથી; ભૂખની આગથી મોં સળગે છે, પણ મોં બંધ જ રહે છે.

અત આસ્યે તુ વિવરં સૂચ્યગ્રેણ સમં મમ । એતસ્માત્કારણાદ્વિપ્ર નામ્ના સૂચીમુખોઽસ્મ્યહમ્ ॥ ૨,૭.

મારું મોં સૂઈની નોક જેટલું સાંકડી છે. એ કારણે, બ્રાહ્મણ, મને 'સૂચીમુખ' નામથી ઓળખવામાં આવે છે.

શીઘ્રગ ઉવાચ । પુરાહં વૈશ્યજાતીયઃ સાકં સખ્યા ચ કેનચિત્ । વાણિજ્યં કર્તુમગમં દેશમન્યં મહાધનઃ ॥ ૨,૭.

શીઘ્રગાએ કહ્યું: અગાઉ હું વૈશ્ય જાતિમાં જન્મેલો હતો. એક મિત્ર સાથે, ઘણું ધન લઈને, વેપાર કરવા બીજા દેશમાં ગયો હતો.

મિત્રં ચ મે બહુધનં તસ્ય લોભો મહાંસ્તતઃ । જાતોઽપ્યદૃષ્ટવૈમુખ્યાન્મે નષ્ટં મૂલમપ્યુત ॥ ૨,૭.

મારો મિત્ર પણ બહુ ધનવાન હતો, પણ પછી મારા મનમાં મોટો લોભ આવ્યો. દુર્ભાગ્યથી મારું મૂડી પણ ગુમાવી બેઠો.

તતસ્તસ્માત્તુ નિષ્ક્રાન્તાવાવાં નાવાથ નિમ્નગામ્ । માર્ગગાં તર્તુમારબ્ધૌ લોહિતાયતિ ભાસ્કરે ॥ ૨,૭.

પછી અમે બંને ત્યાંથી નીકળી, નદીમાં નાવમાં બેઠા. સૂર્ય લાલ થયો ત્યારે, અમે નદી પાર કરવા લાગ્યા.

સખા સ ચ મદુત્સઙ્ગે સુષ્વાપાધ્વક્લમાકુલઃ । અભૂત્તદાતિ પાપસ્ય ક્રૂરા મતિરતીવ મે ॥ ૨,૭.

મારો મિત્ર મુસાફરીથી થાકી ગયો હતો અને મારા ગોડમાં સૂઈ ગયો. એ સમયે મારા મનમાં પાપથી બહુ ક્રૂરતા આવી.

તમુત્સઙ્ગગતં સૂરે નષ્ટે પૂરેઽક્ષિપં તદા । તત્કૃત્યં કુર્વતો નાવિ લોકૈસ્તુ જ્ઞાતમેવ ન ॥ ૨,૭.

જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો અને અંધારું થયું, ત્યારે મેં મારા ગોડમાં સૂતા મિત્રને પાણીમાં ફેંકી દીધો. એ કામ કરતાં નાવમાં કોઈએ જાણ્યું પણ નહીં.

તસ્ય યદ્વસ્તુ તત્સર્વં મણિમુક્તાદિકાઞ્ચનમ્ । આદાય શીઘ્રગસ્તસ્માદ્દેશાત્સ્વગૃહમાગતઃ ॥ ૨,૭.

એના બધા દાગીના, મુક્તા, સોનાં વગેરે લઈ, હું શીઘ્રગા એ સ્થળેથી મારા ઘરે પાછો આવ્યો.

તત્સર્વં સ્વગૃહે મુક્ત્વા તસ્ય પત્ન્યૈ ન્યવેદયમ્ । દસ્યુભિર્મે હતો ભ્રાતા ધનમાચ્છિદ્ય વૈ પથિ ॥ ૨,૭.

ઘરે બધું મૂકી, મેં એની પત્નીને કહ્યું: 'મારો ભાઈ રસ્તામાં લૂંટારુઓએ મારી નાખ્યો અને એનું ધન લઈ ગયા.'

પ્રજાવતિ પ્રદ્રુતોઽહં મા રોદીત્યેવમબ્રવમ્ । શોકાર્તા સાપિ તત્કાલં મમત્વં ગૃહબન્ધુષુ ॥ ૨,૭.

પ્રજાપતિએ મને પકડ્યો ત્યારે મેં કહ્યું, 'રડશો નહીં.' એ સમયે, દુઃખથી વ્યાકુળ થયેલી એ સ્ત્રીએ ઘર અને સગાં-સંબંધી પ્રત્યેનું મમત્વ ત્યજી દીધું.

ત્યક્ત્વા ચાતિ પ્રિયાન્પ્રાણાઞ્જુહાવાગ્નૌ યથાવિધિ । તતો નિષ્કણ્ટકં તદ્ધિ વીક્ષ્ય હૃષ્ટો ગતો ગૃહમ્ ॥ ૨,૭.

પછી તેણે પોતાનો પ્રાણ પણ પ્રિય વસ્તુઓ છોડીને, યોગ્ય રીતથી અગ્નિમાં આહુતિ આપી દીધી. એ સ્થળ હવે નિર્વિઘ્ન જોઈને હું આનંદપૂર્વક ઘરે પાછો ફર્યો.

અભુઞ્જં સર્વમાગત્ય યાવજ્જીવં તુ તદ્ધનમ્ । મિત્રં પૂરે હિ નિઃક્ષિપ્ય યદહં શીઘ્રમાગતઃ ॥ ૨,૭.

હવે પાછો આવીને, મેં આખું જીવન એ ધનનો આનંદ માણ્યો, કારણ કે શહેરમાં મિત્ર પાસે જે કંઈ હતું તે રાખી દીધું હતું, કેમ કે હું ઝડપથી પાછો આવ્યો હતો.

એતસ્માત્કારણાત્પ્રેતઃ શીઘ્રગોઽહં તુ નામતઃ । રોધક ઉવાચ । અહન્તુ શૂદ્રજાતીયઃ પુરાભૂવં મુનીશ્વર ॥ ૨,૭.

આ કારણથી મને 'ઝડપથી જતો પ્રેત' કહેવાય છે. રોકનાર બોલ્યો: હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું પહેલાં શૂદ્ર જાતિમાં જન્મેલો હતો.

રાજપ્રસાદાપ્તમહાશતગ્રામાધિકારવાન્ । વૃદ્ધૌ મે પિતરાવાસ્તાં લઘુરેકઃ સહોદરઃ ॥ ૨,૭.

રાજાની કૃપાથી મને સો જેટલાં મોટા ગામોનું અધિકાર મળ્યું. વૃદ્ધાવસ્થામાં મારા માતાપિતા જીવતા હતા અને એક નાનો ભાઈ હતો.

શીઘ્રં સ ચ મયા ભ્રાતા લુબ્ધેનૈકઃ પૃથક્કૃતઃ । આપ્તવાન્પરમં દુઃખં સોન્નવસ્ત્રવિવર્જિતઃ ॥ ૨,૭.

લોભના કારણે મેં મારા એ ભાઈને અલગ કરી દીધો, જેથી તે ઝડપથી ભારે દુઃખમાં પડી ગયો અને ખોરાક-કપડાં વગર રહ્યો.

અદત્તાં પિતરૌ ચ્છન્નં કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિત્તુ તસ્ય ચ । તસ્મૈ પિતૃભ્યાં યદ્દત્તમાપ્તેભ્યસ્તન્મયા શ્રુતમ્ ॥ ૨,૭.

મારા માતાપિતાએ છુપાઈને તેને થોડુંક આપ્યું હતું, અને વિશ્વાસુ લોકોથી મને ખબર પડી કે માતાપિતાએ તેને શું આપ્યું હતું.

તત્સર્વં તત્ત્વતો જ્ઞાત્વા પિત્રો રોધમકારયમ્ । શૂન્યમન્દિર એકસ્મિન્બદ્ધ્વા તુ નિગડૈર્દૃઢૈઃ ॥ ૨,૭.

આ બધું સાચું જાણીને, મેં મારા માતાપિતાને એક ખાલી ઘરમાં મજબૂત સાંકળથી બાંધીને કેદ કરી દીધા.