ગરુડપુરાણમ્

તેષાં પ્રહારાન્વિફલાન્કૃત્વા સંપ્રતિ તાનથ । જીવં ન તુ શવં તેષાં જહ્રે પ્રાણમિવાન્તકઃ ॥ ૨,૭.

તેમના બધા પ્રહાર નિષ્ફળ ગયા, તો તેણે મૃત્યુદેવ જેવો બની, જીવતા એકને પકડી લીધો, પણ લાશને નહીં.

હૃતમાત્રે શવે તે તુ પારિયાત્રે ગિરૌ દ્વિજમ્ । મુક્ત્વાધાવન્ પ્રમુદિતા એકં પ્રેતં સુદારુણાઃ ॥ ૨,૭.

જેમજ લાશ લઈ જવામાં આવી, એ ભયાનક પ્રેતોએ આનંદથી દ્વિજને પારિયાત્ર પર્વત પર છોડી દીધો અને એ એક પ્રેત પાછળ દોડી ગયા.

સ વાયુગમનઃ પ્રેતઃ પ્રાપ્તસ્તૈઃ ક્ષણમાત્રતઃ । અદૃશ્યતાં યયૌ તેઽથ હતાશા વિપ્રમાગમન્ ॥ ૨,૭.

પવન જેવી ઝડપથી ચાલતો એ પ્રેત ક્ષણમાં જ તેમના હાથમાં આવી ગયો; પછી તે અદૃશ્ય થઈ ગયો અને તેઓ નિરાશ થઈને બ્રાહ્મણ પાસે પાછા આવ્યા.

પ્રારબ્ધમાત્રે વિપ્રસ્ય પાટને તત્ર પર્વતે । મમ સ્થાનસ્ય વિપ્રસ્ય મહિમ્નેવ ચ તત્ક્ષણે ॥ ૨,૭.

પર્વત પર બ્રાહ્મણે પાઠ શરૂ કર્યો, એ જ ક્ષણે, મારા સ્થાનની મહિમા અને બ્રાહ્મણની મહાનતાથી—

સદ્યઃ સ્મૃતિઃ સમુત્પન્ના તેષાં પૂર્વસ્ય જન્મનઃ । વિપ્રં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દ્વિજર્ષભમથાબ્રુવન્ ॥ ૨,૭.

તેઓને તત્કાળ પોતાના પૂર્વજન્મની યાદ આવી ગઈ; બ્રાહ્મણની પરિક્રમા કરીને, તેમણે શ્રેષ્ઠ દ્વિજને કહ્યું—

અદ્ય નઃ ક્ષન્તુમર્હોઽસીત્યુક્ત્વા તે સુરદામ્ભિકાઃ । ગિરેરિવ પરાવર્તં સમુદ્રસ્યેવ શોષણમ્ ॥ ૨,૭.

'આજે તમે અમને માફ કરો,' એમ કહી, તેઓ પર્વત પાછો વળે અથવા સમુદ્ર સુકાઈ જાય એમ, વળતા થયા—

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વાપૃચ્છત્કે યૂયમિત્યથ । કિં માયા કિમુ વા સ્વપ્ન ઉતાહો ચિત્તવિભ્રમઃ ॥ ૨,૭.

તેમના વચન સાંભળી, તેણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? આ કોઈ માયા છે કે સ્વપ્ન કે મનનો ભ્રમ છે?'

પ્રેતા ઊચુઃ । અવેહિ તત્ત્વમેવૈતત્પ્રેતા વૈ કર્મજા વયમ્ । બ્રાહ્મણ ઉવાચ । કિંનામાનઃ કિમાચારાઃ કથઞ્ચેમાં દશાં ગતાઃ ॥ ૨,૭.

પ્રેતોએ કહ્યું: 'સાચું જાણો, અમે કર્મથી જન્મેલા પ્રેત છીએ.' બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'તમારા નામ શું છે, શું વર્તન હતું અને તમે આ હાલતમાં કેમ આવ્યા?'

અવિનીતાઃ કથં પૂર્વં વિનીતાઃ સામ્પ્રતં કથમ્ । પ્રેતા ઊચુઃ । શૃણુ વિપ્રેન્દ્ર વક્ષ્યામઃ પ્રશ્નાનામનુપૂર્વશઃ ॥ ૨,૭.

'પહેલા તમે અવિનીત કેમ હતા અને હવે કેવી રીતે વિનીત થયા?' પ્રેતોએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, સાંભળો, અમે તમારા પ્રશ્નોના ક્રમવાર ઉત્તર આપશું.'

ઉત્તરાણિ મહાયોગિંસ્ત્વદ્દર્શનગતાંહસઃ । અહં પર્યુષિતો નામ્ના એષ સૂચીમુખઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨,૭.

'હે મહાયોગી, તમારી દૃષ્ટિથી અમારા પાપો દૂર થઈ ગયા. મારું નામ પર્યુષિત છે; આનું નામ સૂચીમુખ છે.'

તૃતીયઃ શીઘ્રગસ્તુર્યો રોધકો લેખકઃ પરઃ । બ્રાહ્મણ ઉવાચ । પ્રેતાનાં કર્મજાતાનાં કુતો નામ નિરર્થકમ્ ॥ ૨,૭.

'ત્રીજું નામ છે શીઘ્રગ, ચોથું છે રોકક અને પાંચમું છે લેખક.' બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'કર્મથી જન્મેલા પ્રેતોના નામ વ્યર્થ કેમ હોય?'

નિરુક્તિમેષાં નામ્નાં વૈ પ્રેતા વદત મા ચિરમ્ । શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । એવમુક્તાસ્તુ વિપ્રેણ પૃથગુત્તરમબ્રુવન્ ॥ ૨,૭.

'આ નામોના અર્થ કહો, વિલંબ ન કરો.' શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: 'બ્રાહ્મણના આ પ્રશ્ને, તેમણે અલગ-અલગ ઉત્તર આપ્યા.'

પર્યુષિત ઉવાચ । કદાચિચ્છ્રાદ્ધકાલે વૈ મયા વિપ્રો નિમન્ત્રિતઃ ॥ ૨,૭.

પર્યુષિતે કહ્યું: 'એક વખત શ્રાદ્ધ સમયે મેં એક બ્રાહ્મણને બોલાવ્યો હતો...'

સ ચ કૃત્વા વિલમ્બેન વૃદ્ધો મદ્ગૃહમાગતઃ । અકૃતશ્રાદ્ધકર્માહં તં પાકં ભુક્તવાન્ ક્ષુધા ॥ ૨,૭.

તે વૃદ્ધ થાઈને મોડું કરીને મારા ઘરમાં આવ્યો હતો. હું શ્રાદ્ધકર્મ કર્યા વગર, ભૂખ્યા હોવાથી એ ભોજન ખાઈ લીધું.

અદદામન્નમાકૃષ્ય વિપ્રે પર્યુષિતં કિયત્ । તસ્માત્પાપાન્મૃતઃ પાપો યોનિં વૈ કુત્સિતાં ગતઃ ॥ ૨,૭.

પછી મેં બ્રાહ્મણને થોડું બચેલું જમવાનું ખેંચીને આપ્યું. એ પાપના કારણે, પાપી થઈ મરી ગયો અને નીચી યોનિમાં જન્મ લીધો.

યતઃ પર્યુષિતં દત્તં તતઃ પર્યુષિતઃ સ્મૃતઃ । સૂચીમુખ ઉવાચ । કદાચિદ્બ્રાહ્મણી કાચિત્તીર્થં ભદ્રવટં યયૌ ॥ ૨,૭.

કારણ કે જે અપાયું એ બાસી હતું, તેથી તેને 'બાસી' કહેવાય છે. સૂચીમુખે કહ્યું: એક વખત એક બ્રાહ્મણ સ્ત્રી ભદ્રવટ તીર્થે ગઈ હતી.

પઞ્ચવર્ષસુતા વૃદ્ધા પુત્રમાત્રૈકજીવિતા । અહં ક્ષત્ત્રિયદાયાદસ્તસ્યા રોધમકારિષમ્ ॥ ૨,૭.

એ વૃદ્ધ સ્ત્રીની પાંચ વર્ષનો એક જ પુત્ર હતો અને એનો જીવ માત્ર પુત્ર પર આધારિત હતો. હું ક્ષત્રિય વંશનો હતો અને મેં એને રડાવ્યું.

વને તુ વિજને તત્ર પાપાધ્વગગતિં ગતઃ । તસ્યાઃ સવસ્ત્રં પાથેયં તત્સૂનોર્વસનાનિ ચ ॥ ૨,૭.

એ એકાંત વનમાં, પાપના માર્ગે ચાલીને, મેં એની વસ્ત્રો, ખોરાક અને પુત્રના કપડાં પણ લઈ લીધાં.

ગૃહીતાનિ મયા વિપ્ર શિરસ્યાપીડ્ય મુષ્ટિના । તૃષાર્તસ્તત્ક્ષણં બાલઃ પાત્રસંસ્થં જલં પિબન્ ॥ ૨,૭.

હું એ બધું લઈ લેતાં, બ્રાહ્મણ, મેં એને મુંઠીથી માથા પર માર્યું. એ સમયે એની તરસેલી દીકરી વાસણમાં પાણી પી રહી હતી.

તાવન્માત્રોદકે દેશે મયા હુઙ્કૃત્ય વારિતઃ । મયાથ સકલં પીતં જલં પાત્રાત્તૃષાવતા ॥ ૨,૭.

એ જ સમયે, જ્યારે બાળક પાણી પાસે હતો, મેં ચીસ પાડી અને એને હાંકી દીધો. પછી હું તરસથી બધું પાણી વાસણમાંથી પી ગઈ.

બાલોઽપિ ભયસન્ત્રસ્તઃ પિપાસુર્વ્યસુરાપતત્ । પુત્રશોકાન્મૃતા માતા કૂપે પ્રાસ્ય નિજં વપુઃ ॥ ૨,૭.

બાળક ડરથી અને તરસથી તડપી પડ્યો અને મરી ગયો. પુત્રના શોકમાં માતાએ પોતે કૂવામાં પડીને જીવ આપ્યો.

એતસ્માત્પાતકાદ્વિપ્ર પ્રેતત્વં પ્રાપ્તવાનહમ્ । સૂચ્યગ્રપ્રાયવિવરમુખઃ પર્વતદેહવાન્ ॥ ૨,૭.

આ પાપના કારણે, બ્રાહ્મણ, હું પ્રેત બની ગયો, મારી દેહ પહાડ જેટલી અને મોં સૂઈની નોક જેટલું નાનું થયું.

યદ્યપિ પ્રાપ્નુયાં ભક્ષ્યં ભક્ષિતુન્તુ ન શક્યતે । મયા ક્ષુધાનલેનાપિ જ્વલતાસ્યં નિકોચિતમ્ ॥ ૨,૭.

ભલે મને ખાવાનું મળે, તો પણ હું ખાઈ શકતો નથી; ભૂખની આગથી મોં સળગે છે, પણ મોં બંધ જ રહે છે.

અત આસ્યે તુ વિવરં સૂચ્યગ્રેણ સમં મમ । એતસ્માત્કારણાદ્વિપ્ર નામ્ના સૂચીમુખોઽસ્મ્યહમ્ ॥ ૨,૭.

મારું મોં સૂઈની નોક જેટલું સાંકડી છે. એ કારણે, બ્રાહ્મણ, મને 'સૂચીમુખ' નામથી ઓળખવામાં આવે છે.

શીઘ્રગ ઉવાચ । પુરાહં વૈશ્યજાતીયઃ સાકં સખ્યા ચ કેનચિત્ । વાણિજ્યં કર્તુમગમં દેશમન્યં મહાધનઃ ॥ ૨,૭.

શીઘ્રગાએ કહ્યું: અગાઉ હું વૈશ્ય જાતિમાં જન્મેલો હતો. એક મિત્ર સાથે, ઘણું ધન લઈને, વેપાર કરવા બીજા દેશમાં ગયો હતો.

મિત્રં ચ મે બહુધનં તસ્ય લોભો મહાંસ્તતઃ । જાતોઽપ્યદૃષ્ટવૈમુખ્યાન્મે નષ્ટં મૂલમપ્યુત ॥ ૨,૭.

મારો મિત્ર પણ બહુ ધનવાન હતો, પણ પછી મારા મનમાં મોટો લોભ આવ્યો. દુર્ભાગ્યથી મારું મૂડી પણ ગુમાવી બેઠો.

તતસ્તસ્માત્તુ નિષ્ક્રાન્તાવાવાં નાવાથ નિમ્નગામ્ । માર્ગગાં તર્તુમારબ્ધૌ લોહિતાયતિ ભાસ્કરે ॥ ૨,૭.

પછી અમે બંને ત્યાંથી નીકળી, નદીમાં નાવમાં બેઠા. સૂર્ય લાલ થયો ત્યારે, અમે નદી પાર કરવા લાગ્યા.

સખા સ ચ મદુત્સઙ્ગે સુષ્વાપાધ્વક્લમાકુલઃ । અભૂત્તદાતિ પાપસ્ય ક્રૂરા મતિરતીવ મે ॥ ૨,૭.

મારો મિત્ર મુસાફરીથી થાકી ગયો હતો અને મારા ગોડમાં સૂઈ ગયો. એ સમયે મારા મનમાં પાપથી બહુ ક્રૂરતા આવી.

તમુત્સઙ્ગગતં સૂરે નષ્ટે પૂરેઽક્ષિપં તદા । તત્કૃત્યં કુર્વતો નાવિ લોકૈસ્તુ જ્ઞાતમેવ ન ॥ ૨,૭.

જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો અને અંધારું થયું, ત્યારે મેં મારા ગોડમાં સૂતા મિત્રને પાણીમાં ફેંકી દીધો. એ કામ કરતાં નાવમાં કોઈએ જાણ્યું પણ નહીં.