ગરુડપુરાણમ્

રણત્કોટિમહાદંષ્ટ્રાનસ્થિગ્રન્થ્યવઘટ્ટિતાન્ । તાન્દૃષ્ટ્વા ત્રસ્તહૃદયો ગતિમાકુઞ્ચ્ય સંસ્થિતઃ ॥ ૨,૭.

ઘંટ જેવી ગર્જના કરતી મોટી દાંત અને હાડકાંથી ગૂંચવાયેલા શરીરવાળા, તેમને જોઈને તેનું હૃદય ડરી ગયું અને તે એકદમ થંભી ગયો.

તે વિલોક્યાગતં વિપ્રમટવીં જનવર્જિતામ્ । અહં પૂર્વમહં પૂર્વં યામીત્યાક્ત્વા પ્રદુદ્રુવુઃ ॥ ૨,૭.

એ પ્રેતોએ જ્યારે બ્રાહ્મણને એ સુનસાન જંગલમાં આવતો જોયો, ત્યારે બધાએ 'હું પહેલા જઈશ! હું પહેલા જઈશ!' એમ બોલી દોડી ગયા.

તેષુ દ્વૌદ્વાવગૃહ્ણીતામસ્ય હસ્તાવથાપરે । દ્વૌદ્વૌ પાદાવગૃહ્ણીતાં મૂર્ધાનં પઞ્ચમોઽગ્રહીત્ ॥ ૨,૭.

એમાંથી બે જણએ તેના હાથ પકડી લીધા, બે જણએ પગ પકડી લીધા અને પાંચમાએ માથું પકડી લીધું.

સ્વજાત્યુચિતવાક્યેન સ્ફુટવર્ણવતાબ્રુવન્ । અહં જક્ષામ્યહં ભક્ષામીતિ કર્ષણતત્પરાઃ ॥ ૨,૭.

પોતપોતાની ભાષામાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં તેઓ બોલ્યા, 'હું ખાઈશ! હું ભક્ષીશ!' અને ખેંચવા લાગ્યા.

સહસૈવ સહૈવામું ગૃહીત્વા વ્યગમન્વિયત્ । કિયત્સ્થિતં વટૌ માંસં ક્રિયન્નેતિ ન્યભાલયન્ ॥ ૨,૭.

બધાએ એકસાથે તેને પકડીને આકાશમાં ઉડી ગયા અને વટવૃક્ષ પર હજુ માંસ બાકી છે કે નહીં એ જોઈ રહ્યા હતા.

તેઽપશ્યન્નિજદંષ્ટ્રાયઃ પાટિતાન્ત્રમિમં શવમ્ । અવતીર્ય તતો વ્યોમ્નો ગૃહીત્વા ચરણૈઃ શવમ્ ॥ ૨,૭.

તેમણે જોયું કે તેમના પોતાના દાંતથી એ મૃતદેહની આંતરડીઓ ફાટી ગઈ છે; પછી તેઓ આકાશમાંથી નીચે ઉતરીને પગથી એ મૃતદેહ પકડી લીધો.

સ્વખણ્ડિતશરીરન્તુ પુનર્વ્યોમૈવ ચક્રમુઃ । સ નીયમાનમાત્માનં વિલોક્ય વિયતિ દ્વિજઃ ॥ ૨,૭.

પોતાના જ શરીર ફાટેલા હોવા છતાં, તેઓ ફરી આકાશમાં ઉડી ગયા; પોતાને એમ લઈ જતાં જોઈને એ દ્વિજ મૂંઝાઈ ગયો.

જગામ મનસા માં સ શરણં ભયવિહ્વલઃ । નમશ્ચક્રે ચક્રધરં ચેતસા ચિન્મયં સમમ્ ॥ ૨,૭.

ભયથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે મનથી મારી પાસે આશરો લીધો; અને ચિંતામાં ચક્રધારી, ચૈતન્ય સ્વરૂપને વંદન કર્યું.

વક્રં નક્રં ચક્રપાતેન દૂરે કૃત્વા હૃત્વા તસ્ય દુઃખં મુકુન્દઃ । માતઙ્ગં યોઽમૂમુચન્નક્રવક્ત્રાત્પાશં સોઽસૌ કર્મણાં મે લુનાતુ ॥ ૨,૭.

મુકુંદ, જેમણે પોતાના ચક્રથી વાંકા મગરને દૂર કરી તેનું દુઃખ દૂર કર્યું, અને જે મગરના મોઢામાંથી હાથીને મુક્ત કર્યો—એ મારા કર્મના બંધન કાપે.

રુદ્ધાઞ્શુદ્ધાન્ ભૂપતીન્માગધેન ભીમેનૈનં ઘાતયિત્વા મુરારિઃ । નિર્બદ્ધાન્યો ભર્ગયજ્ઞાય મુક્તશ્ચક્રો મેઽસૌ કર્મપાશં લુનાતુ ॥ ૨,૭.

મુરારી, જેમણે રાજાઓને બાંધનાર અને શુદ્ધ કરનાર માગધ ભીમને મારી નાખ્યો અને ભર્ગના યજ્ઞ માટે ઘોડો છોડાવ્યો—એ ચક્ર મારા કર્મના બંધન કાપે.

મનસૈવૈહ મામસ્તૌત્સ્તૂયમાનોઽહમુત્થિતઃ । અગચ્છં સહસા તત્ર યત્ર પ્રેતૈઃ સ નીયતે ॥ ૨,૭.

જ્યારે તેણે મનથી મારી સ્તુતિ કરી, ત્યારે હું પ્રસન્ન થઈ ઊભો થયો અને ઝડપથી ત્યાં ગયો, જ્યાં પ્રેતો તેને લઈ જઈ રહ્યા હતા.

દૃષ્ટ્વા તૈર્નીયમાનન્તુ કૌતુકં મેઽભવત્ખગ । પપ્રચ્છ ન કિયન્તં વૈ કાલં તાન્પૃષ્ઠતોઽન્વગામ્ ॥ ૨,૭.

તેમને એ બ્રાહ્મણને લઈ જતાં જોઈને મને આશ્ચર્ય થયું, હે ખગ, અને હું પાછળથી જઈને પૂછ્યું કે, 'તમે તેને કેટલો સમય લઈ જશો?'

મમ સન્નિધિમાત્રેણ દ્વિજાતિં તઞ્ચ સર્પહન્ । તત્કાલં શિવિકાસુપ્તભૂપાલસુખમાવિશત્ ॥ ૨,૭.

મારા માત્ર હાજરીથી, હે સર્પહંતાર, એ દ્વિજ એ ક્ષણે શિવિકામાં સુતા રાજાની જેમ સુખમાં આવી ગયો.

મણિભદ્રસ્તતો મેરું ગચ્છન્દૃષ્ટો મયા પથિ । નિકોચ્યાક્ષિ સ્વપાર્શ્વં સ નીતો વૈ યક્ષરાણ્મયા ॥ ૨,૭.

પછી, હું રસ્તે જઈ રહ્યો હતો ત્યારે મેં મણિભદ્રને મેરુ પર જતા જોયા; મેં તેને બોલાવીને મારી બાજુ લાવ્યો અને યક્ષરાજને હું લઈ ગયો.

તમવોચં મહાયક્ષં ત્વં હિ પ્રતિભટો ભવ । પ્રેતાન્નાશય તદ્ભૂયઃ શવઞ્ચ હર તદ્ગતમ્ ॥ ૨,૭.

મેં એ મહાયક્ષને કહ્યું, 'હવે તું રક્ષક બનીને પ્રેતોને દૂર કર અને જે મૃતદેહ ત્યાં ગયો છે, તેને પણ હટાવી દે.'

ઇત્યુક્તઃ સ મહાઘોરં કૃત્વા રોષં સુદુઃસહમ્ । જગ્રાહ પ્રેતરૂપં તત્પ્રેતાનામપિ દુઃખદમ્ ॥ ૨,૭.

આવી રીતે કહેતાં, તે અત્યંત ભયાનક અને સહન ન કરી શકાય એવો ગુસ્સો ભરાઈ ગયો અને તેણે એવો પ્રેત રૂપ ધારણ કર્યો કે જે બીજાં પ્રેતોને પણ દુઃખ આપે.

સ વિવૃત્ય સ્વકૌ બાહૂ સૃક્કિણી પરિલેલિહન્ । ભેદયન્નુરુવાતેન પ્રેતાંસ્તાન્સંમુખો યયૌ ॥ ૨,૭.

તેણે પોતાના બંને હાથ ફેલાવી દીધા, હોઠ ચાટતો, અને જોરદાર પવન જેવી તાકાતથી પ્રેતોને ફાડી નાખતો, સીધો તેમની સામે આગળ વધ્યો.

બાહુભ્યાં દ્વૌ દ્વૌ ચ પદ્ભ્યાં મૂર્ધ્નૈકં ચ સમાહરત્ । પ્રેતાનથાપિ સહસા જઘાન દૃઢમુષ્ટિના ॥ ૨,૭.

તેણે હાથથી બે-બે, પગથી બે અને માથાથી એક પ્રેતને પકડી લીધા; પછી અચાનક મજબૂત મુઠ્ઠીથી પ્રેતોને માર માર્યો.

તે વિવર્ણમુખાઃ સર્વે તં દ્વિજઞ્ચ શવં તથા । એકૈકં હસ્તપાદૈશ્ચ ગૃહીત્વા યુદ્ધમારભન્ ॥ ૨,૭.

બધાંના ચહેરા વાદળી પડી ગયા, અને તેઓ લાશ તથા દ્વિજ સાથે, દરેકે પોતાના હાથ-પગથી તેને પકડીને લડાઈ શરૂ કરી.

તે નખૈસ્તલઘાતૈશ્ચ પાદઘાતૈસ્તથૈવ ચ । દંષ્ટ્રાઘાતૈશ્ચ સર્વે તમેકં પ્રેતં વ્યદારયન્ ॥ ૨,૭.

તેઓએ નખ, થપ્પડ, લાત અને દાંતથી કટકટાવીને એ એક પ્રેતને ફાડી નાખ્યો.

તેષાં પ્રહારાન્વિફલાન્કૃત્વા સંપ્રતિ તાનથ । જીવં ન તુ શવં તેષાં જહ્રે પ્રાણમિવાન્તકઃ ॥ ૨,૭.

તેમના બધા પ્રહાર નિષ્ફળ ગયા, તો તેણે મૃત્યુદેવ જેવો બની, જીવતા એકને પકડી લીધો, પણ લાશને નહીં.

હૃતમાત્રે શવે તે તુ પારિયાત્રે ગિરૌ દ્વિજમ્ । મુક્ત્વાધાવન્ પ્રમુદિતા એકં પ્રેતં સુદારુણાઃ ॥ ૨,૭.

જેમજ લાશ લઈ જવામાં આવી, એ ભયાનક પ્રેતોએ આનંદથી દ્વિજને પારિયાત્ર પર્વત પર છોડી દીધો અને એ એક પ્રેત પાછળ દોડી ગયા.

સ વાયુગમનઃ પ્રેતઃ પ્રાપ્તસ્તૈઃ ક્ષણમાત્રતઃ । અદૃશ્યતાં યયૌ તેઽથ હતાશા વિપ્રમાગમન્ ॥ ૨,૭.

પવન જેવી ઝડપથી ચાલતો એ પ્રેત ક્ષણમાં જ તેમના હાથમાં આવી ગયો; પછી તે અદૃશ્ય થઈ ગયો અને તેઓ નિરાશ થઈને બ્રાહ્મણ પાસે પાછા આવ્યા.

પ્રારબ્ધમાત્રે વિપ્રસ્ય પાટને તત્ર પર્વતે । મમ સ્થાનસ્ય વિપ્રસ્ય મહિમ્નેવ ચ તત્ક્ષણે ॥ ૨,૭.

પર્વત પર બ્રાહ્મણે પાઠ શરૂ કર્યો, એ જ ક્ષણે, મારા સ્થાનની મહિમા અને બ્રાહ્મણની મહાનતાથી—

સદ્યઃ સ્મૃતિઃ સમુત્પન્ના તેષાં પૂર્વસ્ય જન્મનઃ । વિપ્રં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દ્વિજર્ષભમથાબ્રુવન્ ॥ ૨,૭.

તેઓને તત્કાળ પોતાના પૂર્વજન્મની યાદ આવી ગઈ; બ્રાહ્મણની પરિક્રમા કરીને, તેમણે શ્રેષ્ઠ દ્વિજને કહ્યું—

અદ્ય નઃ ક્ષન્તુમર્હોઽસીત્યુક્ત્વા તે સુરદામ્ભિકાઃ । ગિરેરિવ પરાવર્તં સમુદ્રસ્યેવ શોષણમ્ ॥ ૨,૭.

'આજે તમે અમને માફ કરો,' એમ કહી, તેઓ પર્વત પાછો વળે અથવા સમુદ્ર સુકાઈ જાય એમ, વળતા થયા—

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વાપૃચ્છત્કે યૂયમિત્યથ । કિં માયા કિમુ વા સ્વપ્ન ઉતાહો ચિત્તવિભ્રમઃ ॥ ૨,૭.

તેમના વચન સાંભળી, તેણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? આ કોઈ માયા છે કે સ્વપ્ન કે મનનો ભ્રમ છે?'

પ્રેતા ઊચુઃ । અવેહિ તત્ત્વમેવૈતત્પ્રેતા વૈ કર્મજા વયમ્ । બ્રાહ્મણ ઉવાચ । કિંનામાનઃ કિમાચારાઃ કથઞ્ચેમાં દશાં ગતાઃ ॥ ૨,૭.

પ્રેતોએ કહ્યું: 'સાચું જાણો, અમે કર્મથી જન્મેલા પ્રેત છીએ.' બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'તમારા નામ શું છે, શું વર્તન હતું અને તમે આ હાલતમાં કેમ આવ્યા?'

અવિનીતાઃ કથં પૂર્વં વિનીતાઃ સામ્પ્રતં કથમ્ । પ્રેતા ઊચુઃ । શૃણુ વિપ્રેન્દ્ર વક્ષ્યામઃ પ્રશ્નાનામનુપૂર્વશઃ ॥ ૨,૭.

'પહેલા તમે અવિનીત કેમ હતા અને હવે કેવી રીતે વિનીત થયા?' પ્રેતોએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, સાંભળો, અમે તમારા પ્રશ્નોના ક્રમવાર ઉત્તર આપશું.'