ગરુડપુરાણમ્

ધર્મઃ સ્વલ્પોઽપિ નૃપતે યદિ સમ્યગુપાસિતઃ । દ્વિજદેવપ્રસાદેન સ યાતિ બહુવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૬.

રાજા, જો થોડું પણ ધર્મ સાચી રીતે પાળવામાં આવે, તો બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓની કૃપાથી એ ઘણું વિસ્તરે છે.

ઇત્યુક્ત્વા યમુનાભ્રાતા ક્ષણાદન્તર્ધિમાયયૌ । વીરબાહુર્દિવં ગત્વા દેવૈઃ સહ મુમોદ હ ॥ ૨,૬.

આ રીતે કહીને યમુનાના ભાઈ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા; વીરબાહુ સ્વર્ગમાં જઈને દેવતાઓ સાથે આનંદ કરવા લાગ્યા.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । મયા તે કથિતં પક્ષિન્ વૃષયજ્ઞઃ સુવિસ્તરઃ । પ્રાણિનાં કર્મનિર્હારં શ્રુત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૨,૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પંખી, મેં તને વાછરડાના યજ્ઞની વિગતવાર વાત કહી; જીવના કર્મો કેવી રીતે નાશ પામે છે એ સાંભળવાથી પાપો દૂર થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૭ ગરુડ ઉવાચ । શ્રુતં મે મહાદાખ્યાનં વૃષોત્સર્ગફલં હરે । પુનરન્યાં કથાં બ્રૂહિ યત્ર તે મહિમાદ્ભુતઃ ॥ ૨,૭.

ગરુડએ કહ્યું: હરી, મેં વાછરડાને છોડવાના ફળની મહાન કથા સાંભળી; હવે તું બીજી એવી વાત કહેજે જેમાં તારી અદ્ભુત મહિમા દેખાય છે.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । અહં તે કથયામ્યદ્ય સંવાદં પરમાદ્ભુતમ્ । સન્તપ્તકસ્ય ચ પ્રેતૈસ્તદ્રૂપજ્ઞાપનાય વૈ ॥ ૨,૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હવે હું તને એક અતિ અદ્ભુત સંવાદ કહું છું, અને સંતપ્તકને જે પ્રેતાત્માઓએ પોતાનું રૂપ બતાવ્યું તેની પણ વાત કહું છું.

વિપ્રઃ સન્તપ્તકઃ કશ્ચિત્તપસાદગ્ધકિલ્બિષઃ । સંસારાસારતાં જ્ઞાત્વારણ્યષ્વેવ ચચાર હ ॥ ૨,૭.

કોઈ બ્રાહ્મણ સંતપ્તક નામે હતા, જેઓ તપથી પાપરહિત થયા હતા; સંસારની વ્યર્થતા સમજીને તેઓ જંગલોમાં ફરતા હતા.

વૈખાનસમુનિવ્રાતૈઃ પ્રાણિપાતકૃતેક્ષણઃ । સ કદાચિત્તીર્થયાત્રામુદ્દિશ્ય સ્માટતિદ્વિજઃ ॥ ૨,૭.

વૈખાનસ મુનિઓની રીત પ્રમાણે વર્તતા અને સર્વ જીવના કલ્યાણમાં લાગેલા એ ઉત્તમ બ્રાહ્મણે ક્યારેક તીર્થયાત્રા માટે નીકળ્યા.

પ્રત્યાકૃષ્ટેન્દ્રિયત્વાચ્ચ બહિર્વૃત્તિનિરોધકઃ । સંસ્કારમાત્રગમનો માર્ગભ્રષ્ટો બભૂવ હ ॥ ૨,૭.

ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખીને અને બહારના કાર્યો રોકી, માત્ર સંસ્કાર માટે જ જતા, પણ રસ્તો ભૂલી ગયા.

ચલન્નેવં સ્નાનકાલે મધ્યાહ્નેઽથાભિલાષુકઃ । જલસ્યોન્મીલ્ય નયને દિશઃ સર્વા ન્યભીલયત્ ॥ ૨,૭.

સ્નાનના સમયે, મધ્યાહ્ને, ઇચ્છાથી ભરેલા, પાણીમાં આંખો ખોલીને ચારેય દિશાઓમાં જોયું.

સ દદર્શ તદા ગુલ્મૈર્વોરુદ્વૃક્ષશતૈશ્ચિતમ્ । ત્વક્સારૈઃ શાખિશાખાભિઃ સંકુલં ગહનંવનમ્ ॥ ૨,૭.

ત્યારે તેમણે જોયું કે ગાઢ જંગલ છે, જેમાં ઝાડીઓ અને મોટી મોટી ઝાડોની શતાબ્દીઓ છે, શાખાઓ અને ડાળીઓથી ભરેલું, રસ ટપકતું.

તત્ર તાલાસ્તમાલાશ્ચ પ્રિયાલાઃ પનસાસ્તથા । શ્રીપર્ણો શાલશાખોટસ્યન્દનાસ્તિન્દુકાસ્તથા ॥ ૨,૭.

ત્યાં તાળ, તમાલ, પ્રિયાળ, પનસ, શ્રીપર્ણ, સાળ, ખડિર, સ્યંદન અને તિંડુક જેવા ઝાડો હતાં.

સર્જાર્જુનામ્રાતકાશ્ચ શ્લેષ્મા તકભિભીતકૌ । પિચુમર્દશ્ચિઞ્ચિણી ચ કર્કન્ધૂકર્ણિકારકાઃ ॥ ૨,૭.

ત્યાં સરજ, અર્જુન, અમ્રાતક, શ્લેષ્માતક, ભીતક, પિચુમર્દ, ચિંચીણી, કરકંદૂ અને કર્ણિકારના ઝાડો પણ હતાં.

એતે ચાન્યે ચ બહવો વૃક્ષાસ્તેષુ ન દૃશ્યતે । પક્ષિણામપિ વૈ પન્થા મનુષ્યસ્ય કુતઃ પુનઃ ॥ ૨,૭.

આ ઉપરાંત પણ અનેક ઝાડો હતાં; ત્યાં પંખીઓ માટે પણ રસ્તો દેખાતો નહોતો, તો મનુષ્યો માટે તો પ્રશ્ન જ નથી.

તસ્મિન્ વને મહાઘોરે સિંહવ્યાઘ્રસમાકુલે । તરક્ષુગવયૈરૃક્ષૈર્મહિષૈશ્ચ નિષેવિતે ॥ ૨,૭.

એ ભયાનક જંગલમાં સિંહો, વાઘો, તદુપરાંત તરક્ષુ, જંગલી ગાય, રીંછ અને મહિષો રહેતા હતા.

કુઞ્જ રૈરુરુભિર્નાગૈર્મર્કટૈશ્ચ તથામૃગૈઃ । શ્વાપદૈશ્ચ તથા ચાન્યૈઃ પિશાચૈ રાક્ષસૈર્વૃતે ॥ ૨,૭.

મહાનાગો, વાંદરો, હરણ, અન્ય જંગલી પ્રાણીઓ, અને સાથે પિશાચો અને રાક્ષસો પણ ત્યાં ભટકતા હતા.

સન્તપ્તકો દ્વિજઃ કિઞ્ચિદ્ભયસન્ત્રસ્તમાનસઃ । કાન્દિશીકઃ સમભવઢ્યદ્ભવિષ્યો યયૌ પુનઃ ॥ ૨,૭.

સંતપ્તક બ્રાહ્મણનો મન થોડું ભયથી ગભરાઈ ગયો, દિશા ભૂલી ગયા અને આગળ વધતા રહ્યા.

ઝઙ્કારેષુ ચ ઝિલ્લીનાં ઘૂકાનાં ઘૂત્કૃતેષ્વપિ । દત્તકર્ણઃ કુનીલાઙ્ગશ્ચચાલ પદપઞ્ચકમ્ ॥ ૨,૭.

જ્યારે ઝીંગણીઓની ઝણકાર અને ઘૂકના ટહુકા સંભળાતા, ત્યારે તેમણે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું, શરીર કાંપતું હતું અને થોડાં પગલાં આગળ વધ્યા.

સ તત્ર વટવૃક્ષાગ્રે સ્નાયુબદ્ધં શવં તથા । દદર્શ તદ્ભુજશ્ચૈવ પઞ્ચ પ્રેતાન્ સુદારુણાન્ ॥ ૨,૭.

ત્યાં વટવૃક્ષની ટોચ પર, સ્નાયુથી બંધાયેલું એક મૃતદેહ તેણે જોયું, અને તેના હાથ પકડીને પાંચ ભયાનક પ્રેતો ઊભા હતા.

શિરાસ્થિચર્મશેષાઙ્ગાન્ પૃષ્ઠલગ્નોદરાન્ ખગ । ત્યક્તાન્નાસિકયા નેત્રકૂપપાતભયાદિવ ॥ ૨,૭.

તેમના શરીરે માત્ર નસો, હાડકાં અને ચામડી જ બાકી હતી; પીઠ પેટ સાથે ચોંટેલી, જાણે નાક છોડીને બેઠા હોય અને ડરથી આંખો ખોખામાં ધસી ગઈ હોય એમ લાગતું હતું.

સૂચીક્રકકચકવ્રાતઘાતપાતિતકીકસાન્ । વસાક્તનવમસ્તિષ્કસ્વાદનિત્યમહોત્સવાન્ ॥ ૨,૭.

સૂઈ, કાંટા અને આરાથી પડેલા ઘા લીધેલા, તાજું મજ્જા અને મગજ ચાટવામાં જેઓ હંમેશા મસ્ત રહેતા એવા એ પ્રેતો હતા.

રણત્કોટિમહાદંષ્ટ્રાનસ્થિગ્રન્થ્યવઘટ્ટિતાન્ । તાન્દૃષ્ટ્વા ત્રસ્તહૃદયો ગતિમાકુઞ્ચ્ય સંસ્થિતઃ ॥ ૨,૭.

ઘંટ જેવી ગર્જના કરતી મોટી દાંત અને હાડકાંથી ગૂંચવાયેલા શરીરવાળા, તેમને જોઈને તેનું હૃદય ડરી ગયું અને તે એકદમ થંભી ગયો.

તે વિલોક્યાગતં વિપ્રમટવીં જનવર્જિતામ્ । અહં પૂર્વમહં પૂર્વં યામીત્યાક્ત્વા પ્રદુદ્રુવુઃ ॥ ૨,૭.

એ પ્રેતોએ જ્યારે બ્રાહ્મણને એ સુનસાન જંગલમાં આવતો જોયો, ત્યારે બધાએ 'હું પહેલા જઈશ! હું પહેલા જઈશ!' એમ બોલી દોડી ગયા.

તેષુ દ્વૌદ્વાવગૃહ્ણીતામસ્ય હસ્તાવથાપરે । દ્વૌદ્વૌ પાદાવગૃહ્ણીતાં મૂર્ધાનં પઞ્ચમોઽગ્રહીત્ ॥ ૨,૭.

એમાંથી બે જણએ તેના હાથ પકડી લીધા, બે જણએ પગ પકડી લીધા અને પાંચમાએ માથું પકડી લીધું.

સ્વજાત્યુચિતવાક્યેન સ્ફુટવર્ણવતાબ્રુવન્ । અહં જક્ષામ્યહં ભક્ષામીતિ કર્ષણતત્પરાઃ ॥ ૨,૭.

પોતપોતાની ભાષામાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં તેઓ બોલ્યા, 'હું ખાઈશ! હું ભક્ષીશ!' અને ખેંચવા લાગ્યા.

સહસૈવ સહૈવામું ગૃહીત્વા વ્યગમન્વિયત્ । કિયત્સ્થિતં વટૌ માંસં ક્રિયન્નેતિ ન્યભાલયન્ ॥ ૨,૭.

બધાએ એકસાથે તેને પકડીને આકાશમાં ઉડી ગયા અને વટવૃક્ષ પર હજુ માંસ બાકી છે કે નહીં એ જોઈ રહ્યા હતા.

તેઽપશ્યન્નિજદંષ્ટ્રાયઃ પાટિતાન્ત્રમિમં શવમ્ । અવતીર્ય તતો વ્યોમ્નો ગૃહીત્વા ચરણૈઃ શવમ્ ॥ ૨,૭.

તેમણે જોયું કે તેમના પોતાના દાંતથી એ મૃતદેહની આંતરડીઓ ફાટી ગઈ છે; પછી તેઓ આકાશમાંથી નીચે ઉતરીને પગથી એ મૃતદેહ પકડી લીધો.

સ્વખણ્ડિતશરીરન્તુ પુનર્વ્યોમૈવ ચક્રમુઃ । સ નીયમાનમાત્માનં વિલોક્ય વિયતિ દ્વિજઃ ॥ ૨,૭.

પોતાના જ શરીર ફાટેલા હોવા છતાં, તેઓ ફરી આકાશમાં ઉડી ગયા; પોતાને એમ લઈ જતાં જોઈને એ દ્વિજ મૂંઝાઈ ગયો.

જગામ મનસા માં સ શરણં ભયવિહ્વલઃ । નમશ્ચક્રે ચક્રધરં ચેતસા ચિન્મયં સમમ્ ॥ ૨,૭.

ભયથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે મનથી મારી પાસે આશરો લીધો; અને ચિંતામાં ચક્રધારી, ચૈતન્ય સ્વરૂપને વંદન કર્યું.

વક્રં નક્રં ચક્રપાતેન દૂરે કૃત્વા હૃત્વા તસ્ય દુઃખં મુકુન્દઃ । માતઙ્ગં યોઽમૂમુચન્નક્રવક્ત્રાત્પાશં સોઽસૌ કર્મણાં મે લુનાતુ ॥ ૨,૭.

મુકુંદ, જેમણે પોતાના ચક્રથી વાંકા મગરને દૂર કરી તેનું દુઃખ દૂર કર્યું, અને જે મગરના મોઢામાંથી હાથીને મુક્ત કર્યો—એ મારા કર્મના બંધન કાપે.